XỨ NINH NÚI NON - Phần (1)     |     XỨ NINH NÚI NON - Phần (2)  |

   XỨ NINH NÚI NON - Phần (3)    |    ĐỊA LÝ KHÁI QUÁT:  Nguyễn Văn Thành   
           
           
www.ninh-hoa.com
 

Phần 3:
 

Khi qua khỏi núi Ðá Ðen của Vạn Ninh bước vào địa phận Ninh Hòa, du khách sẽ nhìn thấy một ngọn núi có hình thù rất dễ thương, đó là Hòn Vung.

HÒN VUNG cao 326 m, thuộc xã Ninh An, huyện Ninh Hòa, đứng thẳng, dáng thanh tú, đỉnh nhọn vút lên trời xanh, trông giống như một Nhũ Sơn nhưng lại đặt tên là Hòn Vung, có lẽ vì người đặt tên cho núi muốn có một mối quan hệ tình cảm lứa đôi tốt đẹp nào đó giữa Hòn Vung của Ninh Hòa và Hòn Chảo của Vạn Ninh cách 10 km về hướng Bắc.

NÚI PHƯỚC HÀ còn gọi là Hòn Hèo, ở phía Ðông Thị Trấn Ninh Hòa rộng hàng trăm cây số vuông chạy ra biển theo hướng Ðông Nam, là một bán đảo dài trên vài chục km, rộng cả chục km, nằm trên địa phận 3 xã Ninh Phú, Ninh Diêm, Ninh Phước. Biển bao quanh 3 mặt, gồm vịnh Vân Phong, vịnh Nha Phu. Phước Hà Sơn là 1 quần sơn có hình dạng giống như cái đuôi rồng giỡn nước "vĩ long hí thủy", gồm cả chục ngọn liên sơn, cao nhất là Hòn Hèo 819 m, Hòn Tiên Du 777 m, hòn Phủ Mái Nhà 725 m. Phía Ðông có Hòn Nhọn, Hòn Răng Cưa cao dưới 500 m. Vì Hòn Hèo cao nhất nên quần sơn Phước Hà còn có tên là Hòn Hèo, nơi có nhiều mây bông (hoa đằng) vừa to vừa thẳng dùng làm gậy, hèo rất đẹp: "mây Hòn Hèo".

Sau lưng Hòn Hèo là nhà máy xi măng Hòn Khói thuộc xã Ninh Thủy và nhà máy đóng tàu Huyndai thuộc xã Ninh Phước.

Hòn Hèo có suối Hoa Lan, còn gọi là suối Tử Sĩ, thuộc xã Ninh Phú, huyện Ninh Hòa, muốn lên đó phải mất 2 ngày leo núi. Nơi đó, cả một rừng cây mọc trên đá với vô số loài hoa có tên lẫn không tên, nhiều nhất là phong lan. Suối Hoa Lan dài khoảng 6 km, được hình thành từ nhiều suối nhỏ, nước trong vắt chảy rầm rì hòa với tiếng chim kêu, phảng phất mùi hương rừng dịu nhẹ, mang một vẻ đẹp hoang sơ nguyên thủy. Chảy qua nhiều ghềnh thác cheo leo, trước khi đổ vào vịnh Nha Phu suối băng qua một vùng đất bằng có diện tích khoảng 20 ha.

Từ bến Ðá Chồng sát Quốc lộ 1, thuộc Cát Lợi, huyện Vĩnh Xương, sau 30 phút tàu thủy sẽ cập bến Hòn Hèo, du khách đến suối Hoa Lan. Có 1 tảng đá nằm dưới chân suối khắc chữ Chàm ghi sự kiện ngày xưa vua Chàm thường đến đây hành hương. Theo bước chân người xưa du khách sẽ gặp những ghềnh đá cheo leo hùng vĩ, và các ngọn thác số 1, số 2... mỗi thác có một dáng vẻ khác nhau. Thác số 4 cao nhất khoảng 350 m.

Công ty Khatoco đầu tư xây dựng suối Hoa Lan thành khu du lịch: tắm suối, tắm biển, bơi thuyền, câu cá, thả lưới, soi tôm cua ban đêm. Ở lại đêm có nhà sàn kiểu Tây Nguyên thơ mộng.

Dọc theo vịnh Nha Phu bờ đá ngổn ngang chồng chất, vách đá dựng đứng cao ngất dài đến 3, 4 km. Mặt trong của núi càng kỳ dị, hiểm trở, tại Hòn Tiên Du có 1 cái hang rất lớn chứa cả 3, 4 trăm người nằm ở lưng chừng núi, vì trước kia có 1 vị Thiền sư đến ẩn tu nên hang có tên là Chùa Hang. Gần Chùa Hang có một địa danh khá nổi tiếng tên là Ðá Trải, hình chữ nhật dài khoảng 70 m rộng khoảng 50 m nằm lài lài trên triền núi.

NÚI HÒN KHÓI: Tại phía Bắc dãy núi Phước Hà trên 1 doi đất chạy dài xuống vịnh Vân Phong nổi lên 1 ngọn núi nhỏ chỉ cao độ 155 mét, nhưng lại rất nổi tiếng, đó là núi Hòn Khói, tên chữ là Yên Cang.

Dưới chân núi Hòn Khói có đầm Ðông Hải, quanh đầm về phía Ðông và phía Tây rải rác 1 số gò đống. Cả vùng này mang tên là Hòn Khói, người Pháp gọi là Hone Cohé.

Truyền rằng quân Nguyễn Ánh thường đóng ở đây, trên núi có đặt trại canh, hễ thấy thuyền chiến của quân Tây Sơn xuất hiện thì phải đốt khói lên để làm hiệu nên núi này được gọi là Hòn Khói.

Theo sách Non Nước Khánh Hòa, Hòn Khói tên chữ là Yên Cang tuy không cao nhưng đủ sức ngăn gió, nên vùng này trở thành hải cảng đón tiếp những chiếc tàu buôn vào lấy muối. "Sở dĩ gọi là Hòn Khói, vì xưa kia tại đây là cửa biển quan trọng, triều đình cho đặt quan trấn phòng ngự, trên đỉnh núi có chất củi khô, khi nào có giặc bể vào cướp bóc, thì quan trấn ra lệnh đốt lửa un khói làm hiệu để gọi quân tiếp viện."

Cũng có thuyết cho rằng vùng núi này xưa kia là núi lửa đã nguội, thỉnh thoảng động đất núi bị rạn nứt, khói trong lòng đất theo kẻ hở bay ra, do đó người ta mới đặt tên cho núi là Hòn Khói.

Năm 1825, Yên Cang đổi thành Vân Phong.

NÚI Ổ GÀ thuộc xã Ninh Ðông, cách huyện lỵ Ninh Hòa khoảng 3 km nằm dọc theo đường hỏa xa, xưa núi nổi tiếng nhiều cọp: "Cọp Ổ Gà"

Ðèo Bánh Ít tức là Ðèo Hà Thanh gần núi Ổ Gà, xưa cọp thường ra rình bắt người, dân địa phương có lập một miếu nhỏ gọi là miếu Ông Hổ.

Tại địa phận xã Ninh An có các ngọn như:

                   HÒN HẤU
                   HÒA SƠN
                   HÒN THƯỢNG
                   GIỒNG CÔ BỐN
                   GIỒNG CỐC

Tại làng Phú Sơn có:

NÚI ÔNG TÂY, hiện còn 1 lô cốt, dấu tích của đồn bốt thời Tây.

Tại làng Phú Văn có 1 cái gò cát rộng tên:

GÒ DINH, trước đây người ta nhặt được một sợi dây neo của thuyền biển nằm trong lòng đất khi đào giếng, nên người trong làng cho rằng vùng này xưa kia là biển, hiện có 1 bàu sen rất lớn nằm bên cạnh.

Tại vùng Lòng Hồ Ðá Bàn có:

NÚI ÐÁ BÀN THƯỢNG và NÚI ÐÁ BÀN HẠ: mạch núi tiếp giáp với vùng rừng núi Ba Non, Vọng Phu, thế núi vô cùng hiểm trở. Có một con đường đôc đạo chạy ngoằn ngoèo ăn thông với mật khu Ðá Bàn, một bên là vách núi cao chót vót, một bên là dòng sông Ðá Bàn (sông Lốt) sâu như vực thẳm. Con đường này là mồ chôn nhiều giặc Pháp trong những năm kháng chiến chống thực dân xăm lược.

NÚI ÐẤT ÐỎ ở phía Tây núi Ổ Gà, núi thấp có nhiều heo rừng: "Heo Ðất Ðỏ"

NÚI ÐEO nằm chắn ngang Quốc lộ 21.

Ðèo Núi Ðeo thấp, ngắn, còn gọi là đèo Cạnh băng qua núi này.

Từ đèo Núi Ðeo đi dọc theo con mương từ đập Suối Trầu chảy xuống các xã Ninh Hưng, Ninh Lộc... sẽ nhìn thấy những ngọn núi:

                             HÒN LÁCH
                             GIỒNG ÐỀN

HÒN LỚN còn gọi là Hòn Bà cao 1356 m, nằm tại phía Tây Nam Thị Trấn Ninh Hòa, thuộc xã Ninh Hưng đứng song song với Hòn Long theo hướng Tây Bắc - Ðông Nam. Cây cối rậm rạp, có nhiều cây dó cho kỳ nam trầm hương. Dân Ninh Hòa cho núi này là núi của Bà Thiên Y A Na, trên núi có lập miếu thờ, dân đi địu tìm trầm trước khi lên đường thường mang lễ vật đến tận Miếu Bà cầu khẩn.

Tiếp giáp với Hòn Lớn là những hòn:

                             HÒN LONG hay Hòn Ông, cao 1339 m
                             HÒN DUNG cao 1290 m
                             HÒN DÙ (886 m)
                             HÒN GIỮ hay hòn Dữ cao 674 m
                             HÒN SẦM nằm cạnh Quốc lộ 1, thuộc xã Ninh Giang
                             HÒN HOÀI thuộc xã Ninh Hà.

Tại xã Ninh Bình có một cái gò mọc toàn cây quít, nên gò được đặt tên là

GÒ QUÍT: Theo Nguyễn Văn Thành, tác giả bài "Trái Quít Ninh Hòa", xôi quít ăn rất ngon và thơm là món ăn đặc sản của người Ninh Hòa. Ðến mùa quít dân Ninh Hòa thường lên Gò Quít hay vô Hòn Sầm để hái trái quít về hấp xôi.

HÒN NÚI ÐẤT nằm cạnh Quốc lộ 1, thuộc xã Ninh Hà, Ninh Quang

HÒN XANG nằm cạnh Quốc lộ 1 thuộc xã Ninh Lộc

Truyền rằng thuở tạo Thiên lập Ðịa có một ông Khổng Lồ đào đất vịnh Nha Phu gánh đổ núi Hòn Bà. Một hôm vì gánh 1 gánh đất quá nặng, 1 chân đứng dưới vịnh Nha Phu, 1 chân đặt lên một tảng đá lớn tại Trảng Trung, xã Ninh Lộc, ông cố vận dụng hết sức mạnh để bước lên không ngờ tảng đá bị lún sâu xuống in nguyên bàn chân khổng lồ của ông và làm đổ cả 2 thúng đất xuống cánh đồng tạo thành 2 hòn núi, mà ngày nay có tên là Hòn Sầm và Hòn Núi Ðất nằm cạnh Quốc lộ 1, còn dấu chân bị lún sâu xuống đá tại Trảng Trung có tên là Bàn Chân Ông Khổng Lồ.

HÒN GIỐC THƠ cao 423 m, có tên là núi Ðá Vách hay gò Thạch Lũy vì nơi đây xưa kia quân Chiêm lợi dụng thế núi hiểm trở ăn sát bờ biển mới đắp thành xây lũy rất kiên cố để phòng vệ, hiện nay dấu tích vẫn còn. Thành toàn bằng đá xếp có thứ lớp, dưới chân thành có 1 hồ nước trong vắt sâu thăm thẳm, được xếp đá thành bờ trông rất đẹp. Ngày nay trên núi còn đồn bót do quân Pháp xây.

Tại núi này có đèo Rọ Tượng dài khoảng 40m, chạy sát biển, 2 bên đèo có miếu cô hồn.

Qua khỏi Lương Sơn thuộc huyện Vĩnh Xương trước khi vào thành phố biển Nha Trang sẽ gặp đèo Rù Rì. Ðèo cao khoảng 84 m dài độ 1 km uốn hình chữ chi rất gấp thật là nguy hiểm có lập miếu cô hồn tại đây. Ðây là đèo cuối cùng của tỉnh Khánh Hòa và cũng là đèo cuối cùng của miền Nam Trung phần.

Nhìn chung, núi non xứ Ninh hoành tráng hiểm trở án ngữ bốn mặt chiếm phần lớn diện tích, có nhiều hoành sơn ăn ra tận biển như những con rồng xanh giỡn nước tạo nhiều cảnh đẹp cho xứ Ninh. Ngoài ra, nhờ lòng hồ, ao nước, khe suối nằm trên núi theo thế "long ngọa yểm sơn" nên núi non xứ Ninh tươi tốt quanh năm, nước sông nhờ thế cũng ít cạn vào mùa nắng.

Núi rừng xứ Ninh nổi tiếng với các loại gỗ quý Cẩm Lai, Giáng Hương, nhất là Trầm Kỳ lấy từ cây Dó. Theo sách Xứ Trầm Hương thì Trầm Kỳ xứ Ninh được liệt vào loại Trầm Kỳ tốt nhất nhì trên thế giới.

Vì thế người xứ Ninh luôn yêu quý và tự hào về quê hương của mình:

Xứ Ninh non nước hiền hòa
Người quê Ninh sống thật thà dễ thương
Xứ Ninh quê của trầm hương
Bức tranh thủy mạc vấn vương tình người
Dù cho bão dập sóng dồi
Người quê Ninh vẫn giữ lời nước non
Dù cho đá lỡ non mòn
Tình quê Ninh vẫn sắt son một lòng
Sông Dinh còn chảy còn trong
Vọng Phu còn đứng còn mong người về
Dù cho cách trở sơn khê
Người quê Ninh chẳng quên quê hương mình.

 

Đọc:  Xứ Ninh Núi Non  -   Phần 1          Phần 2       Khái Quát

 

          VINH HỒ
(Orlando, Tháng 7/2004)

Tài liệu tham khảo:

- Non Nước Khánh Hòa, Nguyễn Ðình Tư, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2003.
- Xứ Trầm Hương, Quách Tấn, Hội Văn Học Nghệ Thuật Khánh Hòa, tái bản lần thứ hai năm 2002.
- Các đặc san Khánh Hòa-Nha Trang tại Nam California, Bắc Cali, Texas, Florida (nhiều số).