Tản
mạn về:
Về
pḥng chứng
bệnh cao
máu
Việt Hải
___________________________
Trong mùa đông
Hoa Kỳ nhất là nhiều nơi có mưa nhiều hay tuyết phủ, mà một
trong hai thứ này vẫn làm con người vất vă lắm, đặc biệt
những cụ người cao niên, bị phong thấp, xốp xương, tê liệt,
tiểu đường,..., hay thống phong (gout). Tôi có người bạn cư
ngụ trên vùng đông bắc Hoa Kỳ, nơi có mưa và tuyết nhiều,
anh lại bị cao mỡ, cao máu, tôi đă trao đổi nhiều kinh
nghiệm bản thân. Sau đây là lời emails đúc kết mà tôi thăm
anh.
"Nói về thuốc tây y mà VH biết khi anh hỏi, thuốc VH uống là
loại Lotensin nạp đạn mỗi ngày. Thuốc anh hỏi trong trường
hợp "lên cơn" là Nipedipine. Nhưng chỉ trong trường hợp khẩn
cấp khi máu tăng cao th́ mới nên dùng loại bùa này thôi,
không nên lạm thuốc. Loại này VH luôn luôn thủ sẵn trong
người hộ thân, thần hộ mạng cứu VH và vài thân tộc trong quá
khứ, thần Nipedipine, VH dùng loại trung 10mg dose, công
dụng của nó là đem mức máu xuống thấp trong ṿng thời gian
khá ngắn ngủi.
Chính v́ độ nhanh đem máu từ cao xuống thấp bất th́nh ĺnh
như vậy các bệnh nhân đau tim được khuyến cáo là không nên
dùng, v́ mạch máu dăn nở ra đột ngột và tim bơm máu, co thắt
lại quá nhanh khiến bệnh nhân sẽ dễ đi du lịch 9 suối lắm.
Tương tự cho bệnh nhân tim mạch cardio-vascular dùng Viagra
chịu hậu quả tương tự. Nên trên thị trường hiện nay có những
loại thuốc tim đem máu xuống chậm hơn và tương đối đầm hơn.
Anh nên t́m y sĩ tham vấn, cho ư kiến chính xác hơn. Nên
chẩn bệnh chính xác trước khi dùng thuốc v́ đây là một quyết
định quan trọng khi người y sĩ ra toa. Nếu đă quá cao như
anh nói th́ nên dùng thuốc.
Về
chi tiết hay đặc tính của Nipedipine có 3 loại dosage: 5mg,
10mg hay 20mg, y sĩ sẽ chẩn bệnh, thẩm định bệnh trạng sẽ
cho loại nào tùy theo nhu cầu của mức máu nghẹt nhiều hay ít,
lưu lượng máu chảy chậm hay lẹ, khi cơ thể bị bệnh máu đóng
đặc nghẹt hay dồn cục lại làm cho co cứng (spasm) tắt nghẽn
hay tệ hơn làm vỡ (rupture) mạch máu. Y sĩ có thể cho toa
trị cholesterol nếu mỡ cao như anh bị mà Lipitor có thể
thích ứng. Anh nên bớt ăn dầu mỡ (fat stuffs), tránh thuốc
hút và giảm lượng caffeine từ cà phê, v́ cà phê là nguyên tố
thủ phạm gây cho tim đập nhanh, khi máu càng cao, tim càng
đập càng nhanh, con tim sẽ không ngủ yên. Hơn nữa khói thuốc
chứa khói độc hại carbon dioxide CO2, khi buồng phổi mang
khí độc hại này vào máu, nó lấy đi lượng oxygen trong máu,
máu sẽ khô hoá cục lại nên cơ hội đứt bóng sẽ dễ như trở bàn
tay thôi.
Nipedipine được xếp thuộc loại antianginal (chống đau thắt
tim) hay antihypertensive hay tên dược khoa của nó là loại
calcium channel blocker. Nó là tên gốc generic. Các dạng
cùng chung gia đ́nh thuốc tương ứng là Adalat, Procardia
(brand names) .
Phản ứng phụ:
V́ đây là loại thuốc mạnh khi dùng liều lượng cao lâu ngày
có thể làm giảm thiểu số bạch huyết cầu trong cơ thể, bệnh
nhân về gan như hepatitis có thể làm cho gan suy thêm.(Tài
liệu tham khảo Cẩm Nang Dược Phẩm 2004, trang 808, Dr. James
J. Rybacky và sách thuốc The Pill Book 2003, trang760, Dr.
Harold M. Silverman)
Khi một bệnh nhân bị mức máu severely high như 180 đến 220
systolic hay 95 - 105 diastolic, quả là cao rồi, nên dùng
thuốc đem mức máu cho thấp lại. Tùy theo độ gịn của mạch
máu, nó có thể vỡ bất cứ lúc nào như VH. Anh nên đo cẩn thận,
và máy đo máu nên calibrate chỉnh lại cho chính xác, ví dụ
nhờ bác sĩ anh calibrate so sánh với dụng cụ khám máu bằng
ống bơm bằng tay có chỉ số trên thang thủy ngân, loại này
rất tốt và chính xác hơn các máy digital điện tử.
Triệu chứng báo hiệu :
Kinh nghiệm bản thân VH, trước khi stroke xảy ra, các triệu
chứng biểu hiện trong khoảng thời gian 24 hay 48 giờ như chỉ
dấu báo hiệu mà ḿnh nên lưu ư, chuẩn bị, pḥng hờ trước khi
bị té ngă hay coma, bất tĩnh:
1) Mặt,
chân tay tê buốt (numbness)
2) Tim đập mạnh, khó thở, tức ngực
3) Thị giác tự dưng bỗng mờ, mắt bị giựt nhiều
4) Nhức đầu, xây xẩm, choáng váng
5) Tai bị ù
6) Lưỡi bị đớ, nói ngọng nghịu
7) Xem kiếng thấy mặt đỏ rân v́ máu dâng cao.
Khi
thấy những chỉ dấu này xảy ra, nên đo máu cho kỹ và dùng
thuốc khẩn làm hạ mức máu ngay. Anh nên dặn chị hay các cháu
ở nhà "nếu như" stroke xảy ra khi bị té ngă quỵ hay tứ chi
bị bại xụi th́ kêu "911" ngay để chở vào nhà thương, không
do dự măy may chần chờ, không tŕ hoăn ǵ thêm nữa. Trên
thực tế VH đă chứng kiến hay nghe quá nhiều bạn bè hay người
thân tưởng đâu bệnh nhân bị trúng gió, cảm mạo thương hàn,
đè bịnh nhân ra cạo gió, đánh dầu nóng xong đắp chăn cho ấm,
chỉ cần nghĩ ngơi vài tiếng đồng hồ là sẽ khỏi ngay. Dễ ợt
nhé. Do đó rất nhiều, nhiều người chết lăng xẹt v́ thiếu
kinh nghiệm với stroke như một anh bạn vừa qua để mất quá
nhiều thời gian khi di chuyển từ Los Angeles về Orange
County về gần nhà để t́m nhà thương home sweet home chửa trị,
thay v́ vào ngay hospital gần nhất. Heart attack và stroke
mạng sống tùy thuộc nhiều vào thời lượng ngắn nhất được cấp
cứu.
Mũi
kim, thủ thuật cứu mạng khi máu dâng cao:
Khi
mức máu bổng dưng tăng cao khi mà chúng ta không có thuốc
pḥng hờ. Nếu bạn có 1 cây kim gút, kim tây, kim may vá hay
kim châm cứu càng hay, bạn hăy châm 2 hay 3 mũi nơi đầu đỉnh
của vành tay, và nặn máu cho phọt ra. V́ khi máu dâng tràn
lên đầu, nhất là lên năo bộ, ta cần hạ áp huyết bằng cách x́
ra nơi khác, khi máu chảy ra vành tay th́ dĩ nhiên áp huyết
hạ, không lên trên năo sẽ làm vỡ mạch máu v́ có chổ thoát ra.
Bệnh nhân nên ở thế ngồi cho máu tụt xuống dễ dàng hơn, thở
b́nh thường, người phụ giúp trong công tác lễ bằng kim, nên
dùng kim sạch (khử trùng) và dùng g̣n cotton lau máu. VH
chứng kiến một y sĩ trị tạm trong chuyến đi tour du ngoạn
sang Trung quốc, giữa chuyến thăm thắng cảnh Nam kinh, đoàn
người không có thuốc hạ máu, mà một bà trong đoàn có chiếc
kim tây cứu mạng cho một nam bệnh nhân cao niên than phiền
choáng váng, nhức đầu, người hướng dẫn du lịch thông báo nhờ
một văn pḥng y tế địa phương, vị y sĩ người trưởng pḥng y
tế đo máu, ông xác nhận máu khá cao, mức có thể đưa đến
stroke. Ông dùng kim chiếc kim tây tẩm cồn (alcohol). Sau
khi trị xong, bệnh nhân nghỉ ngơi 45 phút, ông trở lại b́nh
thường đi chơi tiếp tục.
Rất
vui nói chuyện với anh về chứng bệnh cao máu và tai biến
mạch máu năo mà chúng ta nên dự pḥng hay pḥng ngừa. VH có
anh bạn bị nghẽn tim 2 lần trong 2 năm liên tục v́ anh này
thích thở 3 con 5 hay Winston như ống khói, riêng VH được
thăng thưởng chiến thương bội tinh "stroke" 2 lần tại mặt
trận "coma ICU" trong khoảng 7 năm vừa qua. Mặt trận stroke
thứ 2 bị con ma tử thần coma cho ngủ mê, ngủ vùi suốt 2 tuần
tưởng đâu hui nhị t́... Khi tỉnh lại sợ thần stroke muốn
chết. Bởi vậy VH nói nửa đùa nửa thật là: "VH nghĩ là cái
bệnh thích đàn bà cố hữu của anh chưa đáng ngại, đôi lúc lại
dễ thương nhưng chỉ qua thơ văn thôi nhé. C̣n như rượu,
thuốc lá và cà phê là cái ngữ tốn t́ lại hại thân. Anh giữ
phụ nữ trong nhà có cơm ăn, có áo mặc. Nhưng nếu anh giữ
thuốc lá là anh tự ư đốt buồng phổi. Anh giữ vodka, cognac
hay tequila Sunrise th́ anh t́nh nguyện đốt cháy lá gan. Anh
bơm cà phê đen đậm đặc th́ anh thử lửa con tim không ngủ yên
mà thôi".
Hăy bỏ thuốc hút, bỏ rượu, bớt cà phê lại dùm cho thân nhân
được nhờ cậy, anh nhé. Nghe anh nói mỗi ngày anh vẫn cà phê
phin, vẫn thuốc lá, vẫn tu Budweiser, vẫn ực cognac, vẫn
madcow bifteck, vẫn đớp hít phở nạm, gầu, vè gịn nước béo
đều đều th́ quả thực "Chưa thấy quan tài chưa đổ lệ anh à!".
VH đă "sát cá" gần 8 năm trời rồi, nghĩa là chỉ ăn kiêng:
rau, đậu, trái cây cộng thêm cá, gà white meat, soymilk và
tofu như nguồn dinh dưỡng chính. VH mê cá hồi salmon như anh
mê cognac, trong một ư nghĩ tôn giáo nào đó ḿnh chủ trương
bớt sát sanh, nên kiêng cử red meat, tha mạng ḅ, heo,
kangaroo, nai, cừu và dê. Thỉnh thoảng ăn heo hay ḅ khi ra
khỏi nhà party, tiệc tùng mà thôi. Riêng lập luận bất cần
đời của anh, anh quả thật đúng là người liều mạng. VH nghĩ
anh em ḿnh có lẽ không ai sợ chết cả v́ khi cái chết t́m
ḿnh th́ đi đâu cũng không né khỏi. Vả lại, khi bước sang
lứa tuổi tri thiên mạng 50 của VH, hay quá 70 cổ lai hi của
anh, nói chung chúng ta đang đối diện của cái gọi là giai
đọan đi xuống dốc của cuộc đời hay thời kỳ lăo hóa, "the
over-the-hill downside aging" th́ lục phủ ngũ tạng đă hư hao,
đă suy yếu rồi. Cơ thể cần rebuilt bồi bổ lại, cần tuned up,
khám bệnh định kỳ theo dơi những dấu hiệu bất thường. Nên
mang jobs đến cho nhà thương, cho bác sĩ, cho pharmacy và
cho dược sĩ, tức theo tonton GW Bush ta đă giúp tiêu pha tạo
công ăn việc làm, đồng nghĩa với việc kích thích nền kinh tế
phát triển sung măn để tiến lên sự phồn thịnh nha.
Bye bye nhen và chúc anh vui mạnh.
Việt Hải,
Los Angeles

|