(Lê Lai - Little Saigon, California, Tết Dương Lịch 2006)

  

Kỳ 2

Nhưng nói chỉ có thơ của Vinh Hồ mới có quy luật của con tim có lẽ không công bằng cho lắm khi chúng ta thấy quy luật này cũng bàng bạc trong tình bạn của Phạm Tín An Ninh. Xót xa làm sao cho hai câu thơ mở đầu "Người Bạn Làng Tam Ích":

Bạn về gõ cửa đêm thâu
Ta nghe âm vọng nỗi sầu ngày xưa

Người từ ngàn dậm về mang nỗi sầu và dù không có nhịp cầu ô thước người cũng đã trở về gõ cửa đêm thâu. Gõ thì cứ gõ, nhưng Phạm Vi Dân ơi, anh có biết chăng tấm lòng của bạn anh đã mở sẵn tự bao giờ:

Bạn - tôi như nhạn lạc bầy

Nhớ khung trời cũ, nhớ ngày vui xưa

Nhớ ngày nắng, nhớ đêm mưa

Ba mươi năm tưởng như vừa đâu đây

Phan Khôi, một trong những nhà thơ tiền chiến khởi đầu cho phong trào thơ mới, đâu ngờ rằng 24 năm "Tình Già" đã bị bỏ lại phía sau bởi 30 năm tình bạn làng Tam Ích của Ninh Hòa khiêm tốn quê tôi, cái xứ mà Phạm Tín An Ninh đã ví mỗi người là một nhà thơ. Ôi ba mươi năm dài đăng đẳng gần hết một phần ba thế kỷ đời người. Còn đâu những ngày từng cắp sách dưới mái trường Võ Tánh. Còn đâu một thời của những kẻ đa sầu đa cảm từng đứng về phía Chu Mạnh Trinh để "Giả sử khi trước Liêu Dương cách trở, duyên chàng Kim đừng dở việc ma chay, ...". Còn đâu những mối tình học trò thơ dại khi tuổi chưa kịp dậy thì. Còn đâu cô hàng sách Vĩnh An Thành mà một dạo những cây si khờ khạo được vun trồng. Ba mươi năm bỏ lại sau lưng những khói lửa binh đao, vào sinh ra tử. Ba mươi năm với những dòng lệ khô của lao tù cùng cực, thất vọng ê chề. Ba mươi năm đầy ắp nghĩa tình Long Khánh. Ba mươi năm chia ly kẻ Bắc Âu, người Bắc Mỹ.... Ôi, ba mươi năm phải viết bằng hết nước mắt của tất cả những con người từng chịu đựng bao nhiêu điều tan tác khổ đau, trải qua không biết bao nhiêu cơn ác mộng kinh hoàng, và họa chăng chỉ có chiêm bao mới thấy hết được tâm tình tri ngộ:

Trải qua cơn ác mộng dài
Giật mình tỉnh giấc ngỡ ngày xa xưa
...
Tìm nhau sau cuộc biển dâu
Những con chim lạc nhớ bầu trời xưa
Vòng tay ôm mấy cho vừa
Hàn huyên chuyện cũ mà ngờ chiêm bao

Một khi những cơn ác mộng bị đẩy lui thì chiêm bao quý lắm. Có lúc nó là liều thuốc thần tiên xoa dịu những cơn bệnh sầu nhớ trầm kha, có khi nó lại là chiếc đũa thần mầu nhiệm giúp ta thực hiện những mơ ước mà thực tế không bao giờ làm ta toại nguyện. Nếu thích mãi là ban ngày để ngắm mưa thì xin Phạm Tín An Ninh hãy nhớ để dành một chút ban đêm cho những cơn mộng mị "liêu trai về một thời quá khứ êm đềm" có cơ may thành tựu, vì mấy ai trong chúng ta lại thích nằm mơ giữa ban ngày!

Giá như đừng có ban đêm
Anh ngồi ngắm mãi bên thềm giọt mưa

Mưa Hoa Kỳ, mưa Cali, mưa Việt Nam, mưa Sài Gòn tôi có ngắm qua, nhưng chỉ có giọt mưa Ninh Hòa vào những tháng mười ướt át từ một góc lớp học nào đó trong ký ức là làm tôi xúc động nhiều nhất. Giờ đây tôi biết thêm quê tôi có một người rể tốt, đã dùng thơ văn của mình để ca tụng làng Tam Ích và tình bạn Ninh Hòa - Phạm Tín An Ninh. Vào trang thơ truyện của anh, tôi thấy ngay hình ảnh của một người mẫu mực nghiêm trang. Ngôi chợ Vạn Ninh ở "phông" sau làm tôi mường tượng phần nào về xuất xứ của anh. Đúng sai cũng không quan trọng, với tôi Vạn Ninh lúc nào cũng là khúc ruột gần kề và là giọt máu đào chứ không phải ao nước lã của Ninh Hòa.

Thêm vài "clicks" nữa và thú vị thay, thơ văn của anh không nghiêm trang mẫu mực lắm đâu, ngược lại rất dạt dào tình cảm, lãng mạng đa sầu, lại thêm tính phóng khoáng. Thảo nào tôi chẳng ngạc nhiên khi thấy anh rất thích thơ Quan Dương. Tôi cũng thích thơ Quan Dương nữa. Phải công nhận là cái ông anh ở đàng luồn xóm Cây Thị ấy mà, làm thơ tàng tàng mà đọc đến đâu cứ tưởng như là tim gan phèo phổi bị đem đi ướp cồn 90 độ đến đó vậy. Chúng ta hãy xem Phạm Tín An Ninh viết về cái chỗ đồng điệu với Quan Dương:

Bây giờ cứ mỗi lần đọc bài thơ của ông nhà thơ Quan Dương, người Ninh Hòa, là tôi nhìn thấy có tôi trong đó: Cái ông nhà thơ Quan Dương này làm thơ hay thiệt. Cứ như là giỡn chơi vậy mà buồn đến cháy gan cháy ruột.

Hồi nhỏ tôi rất anh hùng

Một mình dám nhảy cái đùng xuống sông

Bơi nghiêng, bơi ngửa giữa dòng

Hiên ngang trấn giữ một vùng tuổi thơ

…………………………………………

Lớn lên trở chứng ngu khờ

Mắt em nào phải bến bờ sông sâu ?

Cớ sao chưa kịp lộn nhào

Đành chịu chết đuối, thiệt đau đúng là...

Thật ra thơ văn của Phạm Tín An Ninh cũng có tính mênh mang làm cháy ruột cháy gan người ta không kém. Cái mênh mang của tâm hồn độ lượng nhân ái. Cái độ lượng nhân ái của người đa cảm thường thương người trước khi thương mình:

Ngồi nghe đời bạn nắng mưa
Bỗng dưng ta thấy buồn ơi là buồn

Tội nghiệp người bạn một thời học hành chăm chỉ và khi làm lính thì vẫn hiền lành như một thư sinh, vậy mà hơn sáu năm tù đày trở về phải bỏ cái làng quê Tam Ích với biết bao dấu chân suốt một thời thơ ấu, dắt vợ con lang thang vào vùng kinh tế mới Đồng Bò. Chỉ hai năm sau, rừng thiêng nước độc đã cướp mất của bạn tôi người vợ hiền chung thủy cùng đứa con trai mà ngày cha vào tù nó chưa gọi được tiếng Ba.
...
Cám ơn Trời Đất đã mở ra một con đường cho những người cuối đường bất hạnh.
...
Hai năm trước đó, nhờ một nhịp cầu tao ngộ, bạn tôi gặp một cô "con gái" Long Khánh.
...
... Trong cái cảnh bi thương giữa một thời nhá nhem tình nghĩa, vẫn còn có biết bao tấm lòng như người Long Khánh.
...
Bây giờ bất ngờ gặp chị, nghe lại giọng nói hiền từ của một người Long Khánh, tôi bất giác nhớ lại chuyện xưa, và càng trân trọng chị. Chị đã mở rộng tấm lòng, đón nhận một người bạn đời trên tuổi sáu mươi, mà những vết thương trong tâm hồn vẫn chưa lành được. Xin cám ơn Long Khánh, đã sản sinh cho đời những người con gái giàu tình nặng nghĩa. Tôi mừng cho người bạn thật dễ thương, hiền hậu của tôi, tìm được vòng tay, an ủi, vỗ về, sau những đớn đau mất mát tưởng chừng chẳng còn gì lớn lao hơn.
...
Tôi nghe lòng lắng xuống và thấy thương người bạn hiền thời thơ ấu rồi thương cả chính mình.

Thương thay cho những mái đầu xanh hóa bạc, để rồi tình cờ trên đất khách:

Gặp nhau sau cuộc phế hưng

Còn chăng chút nắng lưng chừng cuối tây

Rượu nồng ta uống thật say

Để mừng cho cuộc sum vầy tri âm

Ngoài người bạn thắm thiết làng Tam Ích, đối với một số bạn bè khác, tôi thấy Phạm Tín An Ninh cũng trang trọng thương mến họ nhiều lắm. Từ những nén hương lòng anh đã dành cho Trần Công Lâm, Đặng Trung Đức, Thiếu Úy Phùng của câu chuyện "Người Con Gái Phú Hòa", đến sự ưu ái về các bạn hải quân khác binh chủng với anh như Nguyễn Văn Thành, Đường Hào, Huỳnh Sanh trong "Gởi Cô Học Trò Bên Sông Dinh Thuở Trước", hay là với nhà thơ Phạm Dạ Thủy trong "Bạn Đằng Đông, Tôi Đằng Tây" (Hello chị Phạm Dạ Thủy! Tuy là khác làng, nhưng nhà chị ở Ninh Hòa chỉ cách nhà em vài căn trên cùng con đường Trần Quý Cáp, không biết chị có đoán được nhà em ở đâu không?). Dường như ở đâu, Phạm Tín An Ninh cũng quyến luyến bạn bè. Tôi còn thấy tính thẳng thắn của anh trong "Chuyện Con Dế", hay lãng mạn hữu tình như "Trời Đất Bao La". Văn của anh rất thu hút, đọc được vài dòng là phải cố đọc cho hết bài. Có một lần tới giờ cơm, thấy tôi mãi mê dí mắt vào cái laptop ở trên bàn, bà xã tôi bảo tạm xếp qua một bên để ăn cơm nhưng thấy tôi vẫn cứ ngồi im. Tò mò nhà tôi cũng ghé mắt nhìn qua, bây giờ đến lượt tôi bảo bà xã tiếp tục dọn cơm thì lần này nhà tôi cố tình làm lơ và nhất định khám phá cho được cái duyên kỳ ngộ của nàng kiều nữ Jacqueline gốc Pháp mà Phạm Tín An Ninh đã có dạo kín đáo thêu thêm tên nàng vào nắp túi áo lính của mình và giả vờ đánh trống lãng là ái mộ phu nhân Tổng Thống Kennedy chính gốc Hoa Kỳ. Pháp Mỹ, Mỹ Pháp, đúng là "Trời Đất Bao La" :-)

Có lẽ tôi đi hơi lạc làng Tam Ích rồi, xin trở lại tâm sự của Phạm Tín An Ninh với người bạn thân Phạm Văn Nếp của mình:

Còn với mình, cái "làng Tam Ích dù không trọn một ngày" ấy vẫn mãi mãi còn lại trong lòng mình như một tấm bản đồ, có cả "tọa độ" ngôi đình làng, ngôi nhà của bạn và "điểm đứng" của hai đứa mình trong một ngày nào đó thật xa xưa.

Riêng tôi, tôi không nhớ rõ mình đã đi vào làng Tam Ích bao giờ chưa, có thể là chỉ đi ngang qua thôi, nhưng theo các anh, tôi có thể hình dung được ngôi làng này đẹp lắm. Nếu một lần tôi cám ơn Ninh Hòa đã có làng Điềm Tịnh thì xin cho tôi thêm một lời cám ơn Ninh Hòa cũng đã có làng Tam Ích. Mặc dù không có tôi trong "điểm đứng" nào đó ở trong làng, nhưng tôi vẫn thấy được Ninh Hòa đẹp hơn rất nhiều qua tình bạn và những đoạn văn hay các anh đã viết về làng Tam Ích.

Chưa một lần diện kiến các anh Vinh Hồ - Điềm Ca cũng như Phạm Tín An Ninh - Phạm Văn Nếp, nhưng cảm xúc vì "Hồn Đi Theo Người" và "Người Bạn Làng Tam Ích", tôi chỉ viết theo sự rung động của tình thơ văn chân thật, theo cái bộc trực của tính văn nghệ phản xạ, nếu có gì xúc phạm mích lòng thì xin các anh hãy lấy tấm lòng Ninh Hòa mà bỏ qua cho. Dẫu sao tôi cũng đã dựa hơi một chút vào chỗ Đồng Hương Thân Hữu, hơn nữa "Đồng quê mới thấu nỗi đoạn trường" đó mà.

Kính chúc tình bằng hữu của các anh lúc nào cũng hào hùng như một Sở Lưu Hương với một Hồ Thiết Hoa, cũng thiết tha như một Tần Quỳnh với một Đơn Hùng Tín, xuất hiện trong cái huyện lỵ nhỏ bé đầy nghĩa khí của chúng ta.

 

      Lê Lai
    Sincerely
      Little Saigon, California, Tết Dương Lịch 2006