ĐÔI DÒNG LỊCH SỬ (1)     |     ĐÔI DÒNG LỊCH SỬ (2)  |    DANH NHÂN    |

  ĐỊA LINH    |     NHÂN KIỆT    |    KẾT LUẬN      
           
www.ninh-hoa.com
 

Phần 4:
 

ĐỊA LINH:

Quả thật người xứ Ninh (Ninh Hòa-Vạn Ninh) hiền hòa, trực tính, chung thủy, thông minh, cũng như xứ Ninh là vùng "đất linh" theo sự tin tưởng của nhiều người.

Ngó lên đỉnh núi Ba Non
Công cha nghĩa mẹ làm con phải đền

Con ngựa tía ăn quanh đèo Cả
Bóng trăng rằm sắp ngã về đông
Chẳng thà giục mã về không
Chớ không cướp vợ tranh chồng người ta

Mưa nào bằng mưa Đồng Cọ
Gió nào bằng gió Tu Bông
Vịnh nào bằng vịnh Vân Phong
Nghĩa nào bằng nghĩa vợ chồng thương nhau

Đầu ghềnh mũi Nạy gie ra
Qua hai mũi ấy đó là Ô Rô
Vũng Ô Rô bốn mùa che khuất
Dựa mặt Nồm mặt Bắc cũng hay
Sơn xuyên phong cảnh là đây
Non cao bia tạc đá xây ngàn trùng

Cây quế thiên thai mọc ngoài khe đá
Trầm nơi Vạn Giã hương tỏa sơn lâm
Đôi ta như quế với trầm
Trời xui gặp gỡ sắt cầm trăm năm

Lạy Bà cho thổi gió đông
Cho thuyền tôi chạy cho chồng Bà lên

Lạy Bà cho thổi gió nồm
Chồng Bà ở Quảng giong buồm theo vô

Bao năm đâu quản gió mưa
Bồng con đứng đợi vẫn chưa thấy về
Thời gian bôi xóa lời thề
Mẹ con hóa đá bên lề tháng năm

Tiếng đồn mười tám tháng ba
Có Bà Hậu Thổ chói lòa hào quang
Tháng ba chiêng trống ầm vang
Có Bà Chúa Ngọc bay ngang Hòn Bà
Hào quang trên núi sáng lòa
Cứu dân độ thế nhà nhà yên vui

Cọp Ổ Gà, ma Đồng Cháy

Ninh hòa có núi, có non
Có sông, có biển, có Hòn Vọng Phu
Có Hòn Khói, có Hòn Dù
Có Lăng Bà Vú, có Tiên Du, Hòn Hèo
Chùa Kỳ vắng vẻ trăng treo
Kỳ Lân dạo xóm bắt heo chộ gà
Từ khi giặc nổi can qua
Xa em Hòn Dữ Hòn Bà cũng xa

Bao giờ Hòn Đỏ mang tơi
Hòn Hèo đội mũ thì trời sắp mưa

Thiết tưởng những câu ca dao tục ngữ trên cũng nói lên được phần nào tính cách thiêng liêng kỳ bí ấy.

Nếu Nha Thành được các nhà phong thủy xem là một đại địa cuộc phát đạt phú quý, vì có "Tứ thủy triều quy tứ thú tụ" nghĩa là bốn mặt có nước bao bọc, bên trong có bốn ngọn đồi hình thú quy tụ (rồng, voi, dơi, rùa) thì Ninh Hòa xưa, tức xứ Ninh cũng có: "Long thành trấn hải, long ngọa yểm sơn, long sơn tứ trấn, thanh long hí thủy"

Long thành trấn hải:
nghĩa là bức trường thành núi non như rồng trấn giữ mặt biển. Đó là bán đảo Bàn Sơn thuộc Vạn Ninh ăn ra biển Đông tới gần 30km trông như một con rồng đang trườn mình ra khơi hả miệng muốn ngậm trái châu trước mặt, trái châu đó là Hòn Lớn. Bán đảo Phước Hà Sơn thuộc Ninh Hòa cũng đâm ra biển Đông cùng một hướng với Bàn Sơn dài gần 20km trông như một cái đuôi rồng đang vẫy nước. Hai bán đảo này là "long thành trấn hải, thanh long hí thủy" nằm che chắn cho 2 vịnh Vân Phong, Nha Phu và toàn vùng Vạn Ninh - Ninh Hòa tránh những trận cuồng phong bão tố.

Long ngọa yểm sơn:
nghĩa là sông hồ uốn khúc như rồng nằm yểm trợ cho núi. Vạn Ninh có 5 con sông, trên thượng nguồn sông Tu Bông có đập Sổ. Ninh Hòa có 2 con sông, 3 phụ lưu, trên thượng nguồn có các hồ Đá Bàn, hồ Suối Trầu, hồ B. Ma Đùng, hồ Ea Krong Rou xinh đẹp chứa 1 trữ lượng nước khá lớn đủ cung cấp cho toàn huyện Ninh Hòa. Quách Tấn nhận xét núi non Khánh Hòa tuy hiểm trở nhưng trông có vẻ "hiền hòa khiêm tốn" trên núi "luôn luôn có nước khe, nước suối nên cây cối rậm rạp xanh tươi quanh năm và quanh năm nước sông không bao giờ cạn." Được như thế phải chăng nhờ "long ngọa yểm sơn"?

Long sơn tứ trấn:
là núi non trùng điệp như rồng nằm trấn giữ 4 mặt, đó là dãy núi Thạch Bi (đèo Cả) hùng vĩ chạy dài ra tận biển có ngọn cao gần 2.000m làm thành bức tường ranh giới giữa 2 tỉnh Phú, Khánh. Dãy Bàn Sơn và dãy Phước Hà Sơn (có ngọn Hòn Hèo cao 813 m) trấn thủ ở phía Đông, Dãy núi Hòn Lớn (có ngọn Hòn Bà cao 1361m) trấn thủ ở phía Nam chạy dài đến đèo Rọ Tượng. Dãy núi Vọng Phu (cao 2051 m) trấn thủ ở phía Tây. Nhờ núi non hiểm trở bao bọc theo thế "Long sơn tứ trấn" này mà xứ Ninh trở thành một trong những nơi ít bị bão nhất ở duyên hải miền Trung.

Thanh long hí thủy:
là những hoành sơn của dãy Trường Sơn đâm ra tận biển như những con rồng xanh đang đùa giỡn với sóng nước. Đó là dãy núi Varella từ đất Phú Yên chạy ra biển rồi vòng xuống phía Nam ôm 1 nửa Vũng Rô vào lòng. Dãy núi Thạch Bi hay núi Đá Bia hay núi Tam Phong, hay núi Ba Non, hay còn gọi là núi Đại Lãnh có hình thế liên sơn hoành tráng chạy dài từ Tây xuống Đông, sát Vũng Rô là ngọn núi Đèo Cả cao 407m. Đèo Cả băng qua núi này dài trên 10km quanh co giữa một bên là núi cao chót vót, một bên là biển sâu thăm thẳm. Núi Cổ Mã ăn ra tận biển, ngoài biển nhìn vào giống như cổ ngựa, đèo Cổ Mã băng qua núi này. Hòn Giốc Thơ hay núi Đá Vách cũng ăn ra tận biển, đèo Rọ Tượng cao độ 40m băng qua núi này.

Bốn dãy hoành sơn và hai bán đảo là sáu dãy núi có hình dạng "thanh long hí thủy" đã tạo ra nhiều vịnh, nhiều đầm, nhiều bãi bờ hang động, nhiều kỳ nham dị thạch trãi dài ra tận biển Đông đẹp như những cảnh thần tiên làm cho non nước xứ Ninh càng thêm thơ mộng ảo huyền.

Nhà Phong thủy Dịch lý Đoàn Văn Thông đã viết như sau: "... theo biên giới của Phú Yên, Khánh Hòa từ trên máy bay nhìn xuống, nhà Phong thủy thấy ngay một con Rồng xanh chuyển mình nhấp nhô uốn lượn một cách dũng mãnh từ Tây về Đông gần sát bờ biển. Con rồng xanh đó chính là dãy núi Đại Lãnh hùng vĩ. Nơi dãy núi này nổi lên ba ngọn núi mà đỉnh núi thường xuyên tận mây. Các nhà Phong thủy gọi đó là Tam Sơn tụ hội. Ngoài Tam Sơn còn có một ngọn núi rất cao đó là Núi Mẹ Bồng Con (Hòn Mẫu Tử). Đặc biệt ngay trên đỉnh núi này nổi lên hai khối đá cao lớn trông xa như người mẹ bồng con."

Người Á Đông tin Rồng là một linh vật đứng đầu trong tứ linh, tượng trưng cho sức mạnh thần bí siêu phàm, biểu tượng quyền lực của vua chúa(long nhan, long thể, long bào, long xa) Rồng được chạm trổ ở cung đình, tại các nơi thờ phượng tôn nghiêm như đình chùa lăng miếu... (lưỡng long tranh châu, lưỡng long triều nguyệt...). Về mặt phong thủy, đất có long mạch, long huyệt là đất phát vương phát bá, đất có hình rồng là linh địa một loại địa cuộc phát đạt phú quý ẩn khí tàng phong tốt lành.

Non nước xứ Ninh thiên hình vạn trạng có địa cuộc hình Rồng nên về mặt phong thủy xứ Ninh được liệt vào hàng địa linh.

Về vị trí,
Ninh Hòa nằm tại ngã ba của con đường huyết mạch Nam-Bắc và Duyên hải - Cao nguyên. Tài nguyên của xứ Ninh dồi dào phong phú hội đủ cả các mặt, từ rừng núi sông biển hải đảo lòng hồ đồng bằng ruộng muối đìa tôm đến thắng cảnh di tích... chẳng thiếu một thứ gì!

Về quân sự,
xứ Ninh có một địa thế vô cùng hiểm trở thuận lợi cho việc phòng thủ. Núi non bao bọc tứ bề, phía Bắc có đèo Cả, đèo Cổ Mã, đèo Bánh Ít, phía Nam có đèo Rù Rì, đèo Rọ Tượng, phía Tây có đèo Phụng Hoàng, đèo Cạnh. Trên núi cao có 3 mật khu Đá Bàn, Hòn Hèo, Hòn Dù nổi tiếng trong thời kháng Pháp. Tại Dục Mỹ trước 1975, có 3 quân trường Lam Sơn, Pháo Binh, Biệt Động Quân. Phía Đông giáp biển, nhưng Thị trấn Ninh Hòa nằm sâu trong đất liền, ngoài khơi có nhiều hòn đảo án ngữ là những tiền đồn lý tưởng để bảo vệ xứ Ninh về mặt biển Đông, như Hòn Nưa, Hòn Đôi, Hòn Khô, Hòn Trâu Nằm, Hòn Lớn,, Hòn Ông, Hòn Nhọn, Hòn Mai, Hòn Mao, Hòn Mỹ Giang, Hòn Thẹo, Hòn Khô, Hòn Đỏ (cao 136m), Hòn Cứt Chim, Hòn Chà Là (cao 192 m), Hòn Hố, Hòn Rồng, Hòn Lao, Hòn Thị (cao 212 m), Hòn Nứa, Hòn Rêu, Hòn Trồng, Hòn Sấm...Nếu cho quân trấn giữ trên các cao điểm, các đường đèo, các hải đảo... thì địch quân muốn tấn công Ninh Hòa không phải là chuyện dễ dàng. Khi chiếm đất Chiêm Thành lập ra dinh Thái Khang tức Khánh Hòa xưa, Chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần đã đặt dinh Thái Khang tại Ninh Hòa, (kéo dài tới 140 năm) cũng vì lẽ đó . Quân Chiêm Thành từ Phan Rang có 1 lần ra quấy nhiễu nhưng chỉ ra tới Diên Khánh mà thôi.

Ninh Hòa Xưa có 4 tên khác nhau: Thái Khang, Bình Khang, Bình Hòa, Ninh Hòa, nhưng có cùng một ý nghĩa giống nhau là "yên ổn thái bình", ăn khớp với tên của tỉnh Khánh Hòa là "mừng hòa bình" và biệt danh của vị Chúa khai nguyên là "Hiền". Có lẽ đó là một trong những yếu tố đã tạo nên bản tánh hiền hòa, ngay thẳng, nhân hậu, thủy chung của người xứ Ninh?

Trời đã ban cho Xứ Ninh chẳng thiếu một thứ gì.

Ở duyên hải miền Trung chỗ nào chẳng có núi non biển bờ... nhưng núi non biển bờ ở xứ Ninh lại nổi tiếng khắp nước với núi Vọng Phu, Vũng Rô, Đại Lãnh, Dốc Lết, Ba Hồ, muối Hòn Khói, nem Ninh Hòa, trầm Vạn Giã... Ở miền Nam Trung phần chỗ nào chẳng có di tích... nhưng Lăng Bà Vú, Tháp Bửu Dương ở Ninh Hòa là 2 di tích kiến trúc tuyệt vời thuộc vào hàng những di tích cổ nhất của người Việt từ Đèo Cả đến mủi Cà Mau.

Những trung tâm du lịch có tầm vóc cấp tỉnh và quốc gia hiện nay tại xứ Ninh là Trung tâm Du lịch Hòn Ông, Đại Lãnh, Hòn Thị, Dốc Lết, Ba Hồ, Suối nước nóng Trường Xuân.

Riêng Đại Lãnh đã nổi tiếng từ lâu, năm 1836 vua Minh mạng sai thợ chạm hình Đại Lãnh vào Tuyên Đỉnh là một trong cửu đỉnh đặt ở sân Thế Miếu, Thần Kinh. Năm 1853 thời vuaTự Đức, Đại Lãnh được liệt kê vào Tự Điển.

Giáo sĩ Alexandre de Rhodes bảo: "Chỉ Việt Nam mới có kỳ nam". Sách Đại nam Nhất Thống Chí của Cao Xuân Dục và Phủ Biên tạp Lục của Lê Quý Đôn cũng công nhận trầm kỳ Việt Nam tốt nhất là trầm kỳ Khánh Hòa. Quách Tấn viết: "Ở Khánh Hòa hễ quận nào có rừng già là có trầm hương. Nhưng sản xuất nhiều nhất là Ninh Hòa và Vạn Ninh. Và có tiếng nhất là trầm hương Vạn Giã... " Cho nên nếu bảo "Khánh Hòa là xứ trầm hương" thì cũng có thể bảo "Xứ Ninh là quê hương của trầm hương".

Khánh Hòa là xứ trầm hương
Non cao biển rộng người thương đi về
Yến sào thơm ngọt tình quê
Sông sâu đá tạc lời thề nước non
(Quách Tấn)

Khánh Hòa có 7 hòn đảo yến, thì Ninh Hòa đã có 3 hòn ở ngoài khơi vịnh Nha Phu, đó là hòn Chà Là, hòn Hố và hòn Rồng.

Có thể chúng ta không tin mảnh đất từ Đèo Cả đến Ngọc Diêm là "địa linh" như các nhà phong thủy đã nói, nhưng chúng ta không thể phủ nhận non nước xứ Ninh có nhiều thắng cảnh nhờ dãy Trường Sơn ăn ra tận biển. Trong tương lai nếu có điều kiện khai thác... non nước xứ Ninh có thể trở thành một cảnh lý tưởng trong ngành du lịch.

Qua 350 năm lịch sử, tất cả những yếu tố nói trên đã tích tụ thành chất trầm tích bát ngát in đậm trong tâm hồn người xứ Ninh hiền hòa hình ảnh một quê hương yêu dấu, nơi có những con người dám xả thân vì Đại Nghĩa, Dân Tộc, Tổ Quốc, nêu cao gương dũng liệt nghìn thu "sinh như tướng tử như thần" và coi trọng những giá trị Tinh Thần, Đạo Đức, Tự Do, Nhân Bản.

 

 

VINH HỒ
(Orlando, Tháng 6/2004)

Tài liệu tham khảo:

Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quý Đôn.
Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim.
Lịch Sử Đ.B. Ninh Hòa của Nguyễn Thặng.
Sài Gòn Ba Trăm Năm Cũ của Nguyên Hương Nguyễn Cúc.
Xứ Trầm Hương của Quách Tấn.
Non Nước Khánh Hòa của Nguyễn Đình Tư.
Các Đặc San Khánh Hòa-Nha Trang tại: Orlando, Houston, Nam Cali, Bắc Cali (nhiều số).

 

 

Đọc tiếp:  Lịch Sử Ninh Hòa Xưa  -    NHÂN KIỆT