Phần 6:
K ẾT LUẬN:
T huở thiếu thời tôi
luôn mặc cảm ḿnh là dân nhược tiểu, quê hương ḿnh nghèo cơm
không đủ
ăn, áo không đủ mặc, trẻ em không được đến trường... nên
tôi chẳng có một chút lạc quan nào về Quê Hương và Con Người quê
tôi:
"Thắp đuốc chẳng t́m trang hảo hớn
Ṃn chân chưa gặp khách tri âm
Ta về thương nửa vầng trăng bạc
Lật cổ thi nghe tiếng mă gầm"
Nhưng từ khi t́m hiểu "lịch sử Ninh Ḥa xưa", lịch sử Khánh Ḥa,
lịch sử Việt Nam, lịch sử phong trào Nam Tiến, những trang sử hùng
anh, kỳ diệu đă làm tôi giựt ḿnh.
C ách nay
350 năm, Ninh Ḥa xưa tức xứ Ninh có tên là phủ Thái Khang, chạy
dài từ Đèo Cả đến Diên Ninh, bao gồm 2 huyện Ninh Ḥa, Vạn Ninh và
1 phần huyện Khánh Dương ngày nay. Rồi theo thời gian Thái Khang
đổi tên thành B́nh Khang, B́nh Ḥa, Ninh Ḥa. Dinh Thái Khang tức
lỵ sở
Khánh Ḥa xưa đặt tại Ninh Ḥa bên bờ Bắc sông Dinh suốt 140 năm
lịch sử đă đóng một vai tṛ quan trọng trong sự nghiệp Nam Tiến mở
mang bờ cơi gần nửa nước.
B ao mặc cảm cũ tiêu tan, trong tôi chất ngất h́nh ảnh một xứ
Ninh lẫm liệt phi thường. Cả một vùng non nước từ Đèo Cả đến Ngọc
Diêm bỗng sáng đẹp lung linh...
Đường vô xứ Vạn, xứ Ninh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ.
T ôi thấy cái ǵ trên xứ Vạn xứ Ninh quê tôi cũng êm ái dịu hiền.
Đại Lănh, Núi Vọng Phu, sông Dinh, Ba Hồ, Suối Nước Nóng
Dục Mỹ, Dốc Lết, Lăng Bà Vú, Tháp Bửu Dương, Muối Ḥn Khói, Trầm
Vạn Giă, Nem Ninh Ḥa... Và con gái nữa:
"Con gái Ninh Ḥa Ông già Phú Yên"
C ó 4 nhận xét về
con người Khánh Ḥa (trong đó
có người xứ Ninh) xin được nêu ra đây:
 Thi sĩ Quách Tấn: "Tánh
người hiền ḥa... Thái độ ung dung nhàn nhă. Chẳng những lúc thái
b́nh, cả lúc chiến tranh cũng vậy, người Khánh Ḥa ít chộn rộn ồn
ào... Không chơi với người thời thôi, chớ một khi đă là bạn rồi
th́ trước sau như một."
Nhà biên khảo Nguyễn Đ́nh Tư :
"Đồng bào Khánh Ḥa rất chất phác, thật thà, nói năng nhẹ nhàng,
tính t́nh điềm tĩnh, sống với nhau rất êm thấm. Tinh thần tương
thân tương trợ rất cao."
Nhà biên khảo Trần Ngọc Hai: "Tính t́nh con dân Khánh Ḥa thuần
hậu, không khoe khoang, không đua
đ̣i, không giận hờn lâu dài, tận tụy
với chức nghiệp..."
Học giả Thái Văn Kiểm: "Dân Khánh Ḥa rất hiền ḥa, nhân hậu, đáng
kính mến."
Q uả thật bốn đức
tính nổi bật nhất của người xứ Ninh cũng như người Khánh Ḥa nói
chung là hiền ḥa, trực tính, nhân hậu, thủy chung.
Từ khi biết Nha Trang là "đ ại
địa cuộc phát đạt phú quư" v́ có "tứ thủy triều quy..." và xứ Ninh
là vùng "đất linh" v́ có "long thành trấn hải..." th́ ḷng tôi
không dấu bao nỗi vui mừng. Tôi cảm thấy yêu núi, yêu sông, yêu
biển, yêu đất và yêu người hơn.
Càng ngày cái t́nh yêu ấy càng rạo rực, tươi mới, mặn nồng...
Phải chă ng
đó là T́nh Quê Hương?
T ́nh
Quê
Hương thật
là to lớn huyền diệu!
Nhưng khi tôi cảm nhận được điều đó th́ Quê Hương đă không c̣n
gần gũi:
"Xứ Ninh biển ngọc rừng trầm
Đi xa th́ nhớ ở gần lại thương
Ḥn Bà lụa phủ hào quang
Đêm Xuân Thánh Nữ bay ngang Giồng Đền
Tháng Năm ngọn gió Nam ḷn
Giữa trời Cô Phụ bồng con đứng chờ
Đông tàn bấc thổi môi khô
Trên đồi Cổ Mă ngựa thồ về không
Qua cầu Dinh nhớ, thương, mong...
- T́nh ai theo ngọn lục b́nh xa xa?
- Tôi đi hồn gởi lại nhà
Lấy nhau chẳng đặng sầu tha hương người."
VINH HỒ
(Orlando, Tháng 6/2004)
Tài liệu tham khảo:
Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quư Đôn.
Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim.
Lịch Sử Đ.B. Ninh Ḥa của Nguyễn Thặng.
Sài G̣n Ba Tră m
Năm Cũ của Nguyên
Hương Nguyễn Cúc.
Xứ Trầm Hương của Quách Tấn.
Non Nước Khánh Ḥa của Nguyễn Đ́nh Tư.
Các Đặc San Khánh Ḥa-Nha Trang tại: Orlando, Houston, Nam Cali,
Bắc Cali (nhiều số).
Đ ọc
trờ lại phấn đầu: Lịch Sử Ninh Ḥa Xưa -
ĐÔI D̉NG LỊCH SỬ (1)
|
|
