Phần 5:
NHÂN KIỆT:
Ninh Ḥa xưa nói riêng và tỉnh Khánh
Ḥa nói chung v́ ở xa Kinh Đô, con đường
thiên lư vạn nan với bao đèo cao thú dữ, nên ít người ra tới Kinh
Đô để thi hội thi đ́nh, do đó ít có người đỗ đạt cao như ở các
tỉnh miền ngoài. Từ khi có trường thi hương ở B́nh Định, mới có
lác đác một vài ông cử, dăm bảy ông tú. Quách Tấn viết:
"Người Khánh Ḥa học để biết đọc biết viết đủ dùng trong công
việc cần thiết, học để biết đạo Thánh Hiền hầu xử thế cho đúng
đường lối. Rất ít người lấy việc học làm thang để leo lên đỉnh
giàu sang".
Nhờ vậy mà phần đông người Khánh Ḥa hấp thụ được thực chất của
đạo Nho và ít mắc bệnh "văn chương phù phiếm".
Nguyễn Đ́nh Tư viết:
"Tuy nhiên người dân Khánh Ḥa vẫn được thấm nhuần tư tưởng từ
bi hỉ xả của Phật giáo, trung hiếu tiết nghĩa của Khổng giáo và vô
vi của Lăo giáo, cho nên phương diện đạo đức, người dân Khánh Ḥa
giữ đúng được truyền thống của giống ṇi Việt Nam."
Từ ngày trường Trung học Vạn Ninh mở ra ở
Vạn Giă, trường Trung học Trần B́nh Trọng, Trường Trung học Bán
Công, Trường Trung học Đức Linh mở ra ở Ninh Ḥa, xứ Ninh đă thay
đổi, có hàng ngàn học sinh, hàng trăm sinh viên, số người tốt
nghiệp đại học, cao học khá nhiều, có người đậu ưu hoặc đổ đầu
trong các kỳ thi, có người nổi danh khắp nước.
Ở hải ngoại theo thống kê đăng trên báo Trẻ (FL, số 41, tháng
Ba, 2004) trong khoảng 1.8 triệu người Việt định cư tại Hoa Kỳ:
tốt nghiệp trung học 59%, tốt nghiệp đại học 15.9%, chuyên gia
10.7%, 280 nhà phát minh, nhiều giáo sư giảng dạy tại các trường
đại học Hoa Kỳ, nhiều chuyên gia hàng đầu tại Viện Khoa học Hàng
không, Không gian Hoa Kỳ.
Tổ chức Education Trust West ở Oakland, Cali cho biết học sinh
tốt nghiệp trung học phổ thông ở Cali năm nay, gốc Latinos chiếm
57%, gốc Phi châu chiếm 59%, gốc Trắng chiếm 81%, gốc Á châu chiếm
89% cao nhất, tỉ lệ này tương đương với tỉ lệ toàn nước Mỹ. Riêng
học sinh gốc Việt nằm trong số gốc Á châu "tỉ lệ đậu trung học c̣n
cao hơn các sắc tộc Á châu khác nữa". (Theo Việt Báo. Com ra ngày
13/6/2004)
Bài phóng sự "Tiếng vang chấn động của
Gốc Việt Toàn Mỹ" của Trần Đông Đức (đăng trên Sài G̣n Mới, FL),
đưa tin ngày 10/5/04 tại Thủ đô Hoa Thịnh Đốn, Đại hội Người Mỹ
gốc Việt diễn ra 3 ngày và kết thúc bằng Đêm Gala mà chỉ những
buổi yến tiệc sang trọng mới có như thế với giá 1.000 USD cho một
chỗ ngồi. Bộ trưởng Giao Thông Vận Tải Hoa Kỳ và nhiều tên tuổi
lớn gốc Việt đến tham dự đă làm cho Gala trở thành một ngày lịch
sử đầy ấn tượng bằng một phong thái sang trọng, thượng lưu hạng
nhất. Tờ Washington Post đưa tin "Họ là thế hệ 1.5", khi rời nước
năm 1975 hoặc những năm sau đó họ c̣n rất trẻ, có thể đă trải qua
những tháng ngày lênh đênh trên biển cả, giờ đây như những con
thiên nga lộng lẫy, họ là cô gái thông minh xinh xắn đang làm
thông tấn viên cho đài truyền h́nh CNN, là chàng trai lực sĩ cao
lớn ngoại hạng chơi football có cả triệu người hâm mộ, là những
đại diện của Mỹ quốc đi tham dự Thế vận hội Olympic, là nghị viên
đắc cử của tiểu bang, là viện trưởng phân khoa đại học, là phi
hành gia vũ trụ, là khoa học gia chế tạo bom áp nhiệt, là nhà
triệu phú sang trọng hào phóng... là những tên tuổi nổi tiếng như
Kim Thu (CNN), Dương Nguyệt Ánh (khoa học gia), Nguyễn Quư Đức
(Pacific Time), Trần Thái Văn (nghị viên) v.v...Sáu giải thưởng "Ngọn
Đuốc Vàng" trao cho nhà báo Đỗ Ngọc Yến (báo Người Việt), Ông Trần
Đ́nh Trường (nhà triệu phú từ thiện), Bà Lê Ngoan (phụ tá Thị
trưởng Chicago), Phi hành gia Trịnh Hữu Châu, Danh thủ Nguyễn Đạt
(Dallas Cowboys), và Ông Dung Trung (Fogbreak Software).
Tác giả
Trần Đông Đức viết:
"Thật khó diễn tả hết hào khí huy hoàng tráng lệ của đêm Gala này.
Đây không phải là một chương tŕnh nghệ thuật như nhiều người h́nh
dung. Những vị khách trong lễ phục Âu Á sang trọng. Những tà áo
dài thướt tha với những đường hoa văn trống đồng, rồng phượng cầu
kỳ hoặc những nét chữ Nôm tinh tế- chấm phá giữa những phù hoa dạ
hội chiêu đăi tửu khách của kiểu cách phương Tây. Trong đại sảnh
lồng lộng, phù hiệu Đại Bàng- thư họa Tiên Rồng- và hai màn h́nh
lớn chiếu dương ảnh ḥa trong nhạc khúc bi tráng của nhạc sĩ Trúc
Hồ làm nên một bản sắc đương đại cho người Mỹ gốc Việt... Nếu có
ai thử h́nh dung ra một Việt Nam đạt tới nơi chốn của sự văn minh
tiến bộ thời đại th́ đây chính là h́nh ảnh đó."
Riêng người Xứ Ninh thành công ở hải
ngoại có bằng cấp kỹ sư, bác sĩ, tiến sĩ rất nhiều, có nhiều người
nổi tiếng khắp hải ngoại. Đặc biệt giới trẻ học rất giỏi, có nhiều
em học giỏi hơn nhiều người bản xứ:
 Em Nguyễn
Phương Linh con gái của Ô.B. Nguyễn Thục và em Nguyễn Thị Kim Loan
cùng quê Ninh Ḥa, là 2 học sinh xuất sắc của Trường Trung học
Burnsville, Minnesota, vừa tốt nghiệp trung học với High
Distintion. Cả hai em đều có tên trong "National Honor Society" và
"Who’s Who Among American High School Students. Em KimLoan được
ghi tên trong danh sách "National Honor Roll" và em Linh được
tuyển chọn trong "All American Scholars" và "United States
Achievement Academy". Riêng em Linh là một trong số 30 học sinh
giỏi nhất của trường gồm 759 học sinh.
Hai em được cấp học bổng để tiếp tục chương tŕnh đại học. Hai
em vốn là hai cây bút trẻ của Ninh Ḥa.Com. Linh là tác giả bài
thơ Bèo Sông Dinh rất dễ thương được Dương Tấn Long trích đăng
trong "Sông Dinh Qua Thi Ca".
Bài viết "Con cháu Khánh Ḥa thành công
tại Mỹ quốc" của tác giả Lê Văn Ngô, cựu giáo sư Trường T.H.Trần
B́nh Trọng, Ninh Ḥa (đăng trên Đ/S Nha Trang - Khánh Ḥa Bắc Cali,
Xuân 2004) cho biết:
Em
Lê Thị
Ngọc Phúc con gái út của Ô.B. Bác sĩ Lê Ánh quê xă Ninh Diêm, Ḥn
Khói, Ninh ḥa, niên khóa 1992-1993 thủ khoa Trường T.H. Chula
Vista, Cali, được tuyển chọn là một trong "20 học sinh Trung học
giỏi nhất nước Mỹ". Hiện nay em là bác sĩ trong một gia đ́nh: cha,
mẹ, 2 chị, và 1 anh đều là bác sĩ.
Bài viết "Thành Tích Tuổi Trẻ" của Nhóm
Thân Hữu Ninh Ḥa tại Massachusetts (Boston) đăng trên Ninh
Ḥa.Com đưa tin:
Em
Lê Ngọc
Dung con gái của Ô.B. Lê Ngọc Năng (tiệm nem Thái Thị Trực, Ninh
Ḥa) tốt nghiệp High Honor tại Trường Nữ T.H. Winsor, nhận học
bổng theo học tại Trường Đại học MIT ngành y khoa, MIT là viện
nghiên cứu khoa hoc kỷ thuật hàng đầu thế giới. Bốn năm trung học
Dung là học sinh xuất sắc: Giải nhất Pháp văn, Giải nhất Khoa học
Kỹ thuật, được chọn vào The National Honor Society.
Em
Trần Đức
Duy con Ô.B. Trần Đức Cảnh quê Ninh Ḥa, tốt nghiệp High Honor
Trường T.H. Andover, đang theo học tại Trường Đại học Tufts, dự
tính trở thành khoa học gia. Được chọn làm Latin Scholar, v.v...
Em
Nguyễn
Thị Diễm con út Ô.B. Nguyễn Ngọc Hùng quê Ninh Ḥa, tốt nghiệp T.H.
Methuen, xếp hạng nh́ trong số 400 em, được cấp học bổng theo học
tại Trường Đại học Boston ngành Y khoa, là một học sinh xuất sắc
toàn diện, nhận nhiều giải thưởng, được chọn vào The National Honor
Society.
Em
Lâm Thị
Đoan Trinh con út Ô.B. Lâm Bổ quê Ninh Ḥa, tốt nghiệp High Honor
tại Trường T.H. Boston Latin Academy, được học bổng theo học tại
Trường Đại học Boston ngành sinh hóa, nhận nhiều giải thưởng, được
chọn vào The National Honor Society.
Em
Hồ Thị
Minh con gái Ô.B. Hồ Ngọc Anh quê Ninh Ḥa, tốt nghiệp High Honor
Trường T.H. Jeremiah E. Burke, sẽ theo học tại Bay State College
nghành kiểu mẫu trang phục, là học sinh xuất sắc được chọn vào The
National Honor Society.
Em
Nguyễn
Thị Thảo con Ô.B. Nguyễn Văn Phước quê Ninh Ḥa, là Chủ tịch Hội
Học sinh Trường Timolthy, niên khóa 2002-2003 đứng đầu Lớp 8, xuất
sắc toàn diện, được học bổng tiếp tục học tại trường T.H. Phillips
Academy, là trường trung học số 1 tại Hoa Kỳ.
C̣n nhiều nữa... nhưng ở đây tôi chỉ xin nêu tên 9 em học sinh
xuất sắc tiêu biểu mà tên tuổi đă xuất hiện trên báo trên mạng, để
chúng ta hănh diện về các em, dù nhỏ tuổi nhưng các em đă làm rạng
danh xứ Ninh ở quê người, qua em người ta biết có một thế hệ tuổi
trẻ xứ Ninh ở quê người rất là thông minh, chăm chỉ, hiếu học.
Nhóm Thân hữu Ninh Ḥa ở MA có 30 gia đ́nh mà đă có tới 6 em
học sinh xuất sắc chiếm tỉ lệ 2/10, nghĩa là cứ 10 gia đ́nh th́ có
2 em học sinh giỏi, một con số thật đáng phấn khởi, tự hào và hy
vọng về tuổi trẻ xứ Ninh ở MA nói riêng và ở hải ngoại nói chung.
Các nhà nghiên cứu lịch sử công nhận Việt Nam có một nền văn
hóa riêng biệt, có nhiều danh nhân, có một nền nhân chủ làng xă
lâu đời, có những phát minh tiên tiến như xử dụng tiền giấy đầu
thế kỷ 15, từng 3 lần chiến thắng đạo quân Mông Cổ hùng mạnh mà vó
ngựa đă đi từ châu Á đến châu Âu như chỗ không người, cũng như có
một lịch sử mở mang bờ cơi về phía Nam thật kỳ diệu vào thời Chúa
Nguyễn... VN là nước Á châu duy nhất dùng mẫu tự La Tinh. Chiếc Áo
Dài VN xinh đẹp, là sự dung hợp tuyệt vời giữa 2 nền văn hóa, vừa
giữ nét kín đáo nhẹ nhàng Đông phương vừa phơi bày tính hấp dẫn
khêu gợi Tây phương.
Người VN ngoài tinh thần dũng cảm bất khuất c̣n nổi tiếng là
một dân tộc hiền ḥa, nhân hậu, thông minh, sáng tạo.
Người xứ Ninh cũng hội đủ những giá trị tinh thần cao quư đó.
Trời ban cho con người một bộ óc thông minh sáng tạo và một
trái tim hiền ḥa nhân ái. Tuy nhiên điều kiện địa lư, lịch sử,
văn hóa, tôn giáo, xă hội, giáo dục, giao tế, chủng tộc... cũng
góp phần quyết định t́nh cảm và lư trí con người.
Theo tôi, địa lư và chủng tộc là hai yếu tố quan trọng ảnh
hưởng đến sự thông minh sáng tạo của người xứ Ninh. Địa lư là muốn
nói đến cái anh khí địa linh tốt lành đầy trọn mà Trời đă ban cho
xứ Ninh, và chủng tộc là muốn nói đến sự pha trộn (lai giống) giữa
nhiều ḍng máu chủng tộc với nhau.
Tại xứ Ninh trên 3 thế kỷ đă có một sự pha trộn (lai giống)
giữa hai ḍng máu Việt, Tàu v́ họ đă cùng đến định cư và cùng sống
trên một mảnh đất có tên là phủ Thái Khang từ hậu bán thế kỷ 17.
Người Tàu ở Xứ Ninh rất đông, gọi là người "Minh-Hương". Nghĩa
địa người Tàu tại cây số 5 thuộc xă Ninh Xuân, Ninh Ḥa có dựng
bảng bên Quốc lộ 21 đề là "Nghĩa Địa Minh Hương". Hầu hết người
Minh-Hương sống tập trung tại các thị trấn sầm uất, tuy nhiên cũng
có một số sống rải rác tại các làng xă xa xôi.
Qua đoạn sử sau đây chúng ta có thể biết được phần nào nguồn
gốc người Minh-Hương đến sinh sống tại xứ Ninh:
Năm 1679, các quan nhà Minh là Tổng binh Trấn thủ đất Long Môn
(Quảng Tây) Dương Ngạn Địch, phó tướng Hoàng Tiến, cùng Tổng binh
châu Cao, châu Lôi, châu Liêm (thuộc Quảng Đông) Trần Thượng Xuyên,
phó tướng Trần An B́nh, không thần phục nhà Thanh đă đem 3.000
quân cùng 50 chiến thuyền đến cửa Tư Hiền và cửa Thuận An xin yết
kiến chúa Nguyễn, chúa Hiền sai 2 tướng Văn Tŕnh, Văn Chiêu đưa
quân binh nhà Minh vào Nam, mang theo quốc thư yêu cầu vua Chân
Lạp cấp đất đai cho họ canh tác và đối xử tử tế với họ. Đám Dương
Ngạn Địch định cư ở Mỹ Tho c̣n đám Trần Thượng Xuyên th́ ở Bàn Lân
(Biên Ḥa). Nhờ cộng đồng người Minh Hương tị nạn này mà 2 tân thị
trấn được thành lập là Đại Phố Châu (Cù Lao Phố Biên Ḥa) và Mỹ
Tho Đại Phố lần lần trở thành 2 trung tâm thương mại phồn thịnh
đón tiếp nhiều ghe thuyền ngoại quốc vào buôn bán như người Tây
phương, người Nhật Bản, người Chà Và... Về sau (1698) quan Kinh
lược đất Chân Lạp Nguyễn Hữu Kính lập làm xă Thanh-Hà (vùng đất
của người Tàu ở Trấn Biên (Biên Ḥa) và xă Minh-Hương (vùng đất
của người Tàu ở Phan Trấn (Gia Định).
Lúc bấy giờ có Mạc Cửu, người Quảng Đông, khi nhà Thanh cướp
ngôi nhà Minh đă bỏ sang Chân Lạp cư ngụ ở Sài Mạc, buôn bán kinh
doanh mở ṣng bạc làm ăn phát đạt mới lấy tiền chiêu mộ lưu dân
lập ra 7 xă gọi là Hà Tiên rất phồn phú. Năm 1708, Mạc Cửu xin
thuộc về Chúa Nguyễn, được Chúa Nguyễn Phúc Chu phong Tổng binh
giữ đất Hà Tiên. Khi Mạc Cửu mất, con trai là Mạc Thiên Tứ thừa kế
được phong chức Đô đốc, đă cho xây thành, đắp lũy, mở chợ, làm
đường, rước thầy về dạy Nho học để khai hóa đất Hà Tiên. Mạc Thiên
Tứ c̣n là một nhà thơ tài hoa lịch thiệp nổi tiếng ở miền Nam đă
làm 10 bài thơ vịnh cảnh đẹp Hà Tiên được các thi sĩ đương thời
khắp nơi đáp họa hiện c̣n ghi trong văn học sử.
Tóm lại, khi nhà Thanh lên ngôi, những người Minh Hương bất
khuất không thần phục Thanh triều đă bỏ xứ sang tị nạn tại VN và
Chân Lạp vào hậu bán thế kỷ thứ 17. Những người Minh Hương đầu
tiên đến định cư tại xứ Ninh có thể đă ra đi cá thể như trường hợp
Mạc Cửu, hay đi tập thể như trường hợp 3.000 chiến binh trên 50
chiến thuyền của các quan Tổng binh nói trên. Cũng có thể họ chính
là những chiến binh dũng cảm trong số 3.000 chiến binh, đă ghé vào
cửa Vạn, cửa Giă ở Vịnh Vân Phong hay cửa Hà Liên, cửa Sông Dinh ở
vịnh Nha Phu... để rồi "đất lành chim đậu" đă dừng chân vĩnh viễn
trên các vùng đất xinh đẹp của phủ Thái Khang như Vạn Giă, Ḥn
Khói, Ninh Ḥa?
Ông Đoàn Thảo vị cao niên quê B́nh Tây, Ḥn Khói, Ninh Ḥa cho
biết Ông Tổ họ Đoàn của ông là người Tàu đă đến định cư tại B́nh
Tây trên ba trăm năm rồi. B́nh Tây là một làng nằm sát biển có bến
đ̣ đi Vạn Giă.
Qua lời ông Đoàn Thảo, chúng ta có cơ sở để tin rằng người Minh
Hương đă đến định cư tại phủ Thái Khang váo hậu bán thế kỷ 17,
thời chúa Hiền Nguyễn Phúc Tần cách nay trên 300 năm, họ đă bỏ
nước ra đi trong hoàn cảnh lịch sử như đă tŕnh bày.
Giống như những người Minh Hương định cư ở Mỹ Tho, Biên Ḥa, Hà
Tiên, những người Minh Hương định cư ở Thái Khang cũng đă nhanh
chóng ổn định, thành công trong thương măi, Đông y, lư số, tử vi,
phong thủy... được tập thể người Việt quư mến gọi là "Các Chú".
Hai dăy phố trên đường Trần Quư Cáp, Ninh Ḥa đa số các cửa tiệm
là của người Tàu.
Đă có rất nhiều gia đ́nh người Tàu và người Việt làm sui gia
với nhau.
Qua trên 3 thế kỷ, chính sự "hợp chủng" giữa 2 dân tộc thông
minh này đă sản sinh ra những thế hệ con cháu ngày càng thông minh
hơn.
Tôi tin điều bí nhiệm này cũng như tôi
tin "Địa linh sinh nhân kiệt" vậy.
VINH HỒ
(Orlando, Tháng 6/2004)
Tài liệu tham khảo:
Phủ Biên Tạp Lục của Lê Quư Đôn.
Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim.
Lịch Sử Đ.B. Ninh Ḥa của Nguyễn Thặng.
Sài G̣n Ba Tră m
Năm Cũ của Nguyên
Hương Nguyễn Cúc.
Xứ Trầm Hương của Quách Tấn.
Non Nước Khánh Ḥa của Nguyễn Đ́nh Tư.
Các Đặc San Khánh Ḥa-Nha Trang tại: Orlando, Houston, Nam Cali,
Bắc Cali (nhiều số).
Đ ọc
tiếp: Lịch Sử Ninh Ḥa Xưa -
KẾT LUẬN
|
