Nhân
đọc trên Vnexpress, thấy có người buôn hai con cọp đông lạnh, tôi xin kể
vài câu chuyện đêm khuya cọp về vào những năm thành lập Dục Mỹ
(1954-1960).
Là
gốc người Ninh Ḥa, nhưng gia đ́nh chúng tôi sinh sống tại Dục Mỹ rất
lâu rồi, v́ hai người chị lớn của tôi năm nay sáu mươi tám, bảy mươi
tuổi đều sinh tại Dục Mỹ ngày xưa, bây giờ là Tân Mỹ (Cây số mười hai).
Cho nên tôi thấy và nghe kể lại rất nhiều về chuyện cọp ở đây.
Mô
tả theo Sinh Vật rừng Việt Nam về Cọp như sau:
Cỡ lớn nhất trong họ nhà mèo. Dài thân 1530 - 1600mm, dài đuôi 670 -
880mm, dài bàn chân sau: 310 - 330mm, trọng lượng 106kg. Sau tai có đốm
trắng cằm và họng màu trắng nhạt. Bộ lông có nền vàng màu da ḅ, vàng
nhạt. Toàn thân có nhiều sọc ngang (vằn) màu đen hoặc màu nâu đen. Đuôi
có ṿng nâu đen không đều từ gốc đến nút đuôi.
Thức
ăn chủ yếu là các loài thú khác như nai hươu, hoẵng, lợn rừng, khỉ và
động vật nuôi như trâu ḅ, dê, cừu... mùa sinh sản của hổ không rơ ràng.
Hổ cái động dục 5 ngày theo chu kỳ 50 ngày và ghép đôi đến khi có thai.
Thời gian có chửa 100 - 108 ngày, mỗi lứa đẻ 2 - 4 con. Con non sống với
mẹ 1 - 2 năm.
Sống chủ yếu các khu rừng già lớn, vùng hoạt động rất rộng ở vùng tái
sinh, cây bụi lau lách, trảng cỏ cao. Mỗi ngày đêm có thể đi được 30km,
ít hoạt động ở một chỗ trong nhiều ngày. Sống độc thân.
Việt Nam: Sống ở các tỉnh miền núi từ Bắc vào Nam, riêng vùng Khánh Ḥa
có nhiều
cọp nhất, cho nên có câu “ Cọp Khánh Ḥa, Ma B́nh Thuận.
Xin nói sơ qua về những ngày thành h́nh của khu dân sinh gọi là Dục Mỹ.
Trước năm 1954 phần lớn đất đai ở Dục Mỹ là đồn điền cao su của bà Tây (
Người Việt lấy chồng Pháp ). Lúc sinh tiền bà đă cúng dường tất cả đất
đai và đồn điền cao su của bà cho giáo hội, là khu thôn Tân Khánh ngày
nay, gồm luôn khu đất nhà Thờ và sau nhà Thờ, riêng phía bên cầu Treo là
không phải của bà. Sau khi bà qua đời th́ đồn điền này thuộc quyền sở
hữu của Giáo Hội Phật Giáo tỉnh Khánh Ḥa.
Sau
năm 1954 sư đoàn 15 Khinh Binh (Tiền thân của sư đoàn 23 Bộ Binh) về
đóng tại Dục Mỹ, th́ Giáo Hội tỉnh mới bán một số lớn đất đai cho dân
chúng cất nhà, thế là con đường số Một đến con con đường số Bốn ra đời (Chưa
có con đường số Năm) Số tiền thu được góp phần xây chùa tỉnh hội Phật
Giáo tại Nha Trang. Nói chung Dục Mỹ xưa kia toàn là rừng, đi đâu cũng
là rừng, thậm chí con đường Ninh Ḥa đi Dục Mỹ cũng là rừng có những
đoạn phải vẹt cành cây mà đi, cho nên thú rừng như nai, mễn (Áo già)
trâu rừng, khỉ, gấu v..v..nói chung hay cọp nói riêng rất nhiều.
Giữa
đoạn đường Ninh Ḥa - Dục Mỹ, ngay cây số sáu có cái giếng nước gọi là
giếng Bọng để cho những người đi từ Dục Mỹ xuống Ninh Ḥa nghỉ chân,
uống nước, v́ trước kia không có xe cộ, chỉ có đi bộ hoặc xe ḅ, xe ngựa.
C̣n những người đi từ Ninh Ḥa về Dục Mỹ, bắt buộc phải chờ ở nơi này,
chờ cho đủ năm mười người mới dám về đoạn đường từ cây số bảy đến cây số
mười một v́ cọp, gấu rất nhiều, nếu trời gần tối nhưng chưa đủ người,
th́ phải ngủ lại ở giếng Bọng.
Bên
Cầu Treo tháng nào cũng có cọp về một hai lần bắt heo và dê c̣n bên chợ
cũng thường thấy dấu chân cọp vào buổi sáng. Chính quyền ra lệnh mỗi nhà
phải có một cái mơ, là ống tre lồ ô đục một lỗ ở giữa, để ban đêm khí có
cọp về th́ cả xóm phải gơ mơ hoặc gơ thùng thiếc để xua đuổi cọp. Ngoài
công dụng vừa nêu trên, đêm khuya gơ mơ c̣n có việc chống cướp, cháy nhà
và thông báo cho mọi người biết ban đêm Việt Cộng về ăn cướp lúa gạo của
dân. Chuyện này chưa bao giờ xảy ra v́ Việt Cộng có dám về Dục Mỹ bao
giờ.
Ngoài
chuyện cọp thường về vào ban đêm, người dân Dục Mỹ c̣n có cái sợ thường
xuyên vào mùa khô là cháy nhà. Lúc mới thành lập, nơi đây toàn là nhà
tranh vách đất, cất gần kề với nhau theo kiểu phố không ra phố, nhà quê
không ra nhà quê. Mỗi khi có cháy nhà là mọi người đều ngưng tất cả mọi
công việc để lo pḥng cháy và chữa cháy, nhà đang cháy th́ được mọi
người cùng chữa cháy, nhà ai không cháy hay chưa cháy th́ phải tưới nước
thật nhiều lên mái nhà tranh của ḿnh. V́ lúc nhà đang cháy có ngọn gió
Lào thổi đến th́ cả một măng tranh đang cháy bay lên cao, hể nó đáp
xuống nhà nào là nhà đó cháy tiếp, có khi đang cháy ở xóm Lai Thiện Căn
lát sau lại cháy tiếp ở xóm sau Nhà Thờ. Nhà nào cũng có hai thùng phi
nước và cát chữa cháy trước nhà.
Cháy
nhà ở Dục Mỹ cũng khác với các nơi khác, chữa cháy là một hành đông can
đảm v́ thường hay có lựu đạn nổ ( Nhà nào cũng có vài ba trái) ít ra th́
M60, một loại pháo nổ rất lớn thay thế lựu đạn lúc diễn tập, thứ này đem
quăng cá là hết xảy. Vào năm 1965 ở xóm sau nhà Thờ xảy ra cháy nhà,
thiêu cháy đến một phần ba khu này, lúc đang cháy đạn nổ liên tục đến
kinh hoàng. Sau này cuộc sống nhờ vào ba trung tâm huấn luyện cho nên
sung túc hơn, nhiều gia đ́nh cất lại nhà bằng tôn và xây vách bằng gạch,
th́ cháy nhà ít khi xảy ra.
Chùa
Mỹ Sơn đầu tiên có chính điện thẳng với cây Bồ Đề ngày nay, sau này xây
chùa mới cho nên cây Bồ Đề nằm về hướng Đông của ngôi chùa mới. Lúc xây
chùa Đại Đức Thích Quảng Tấn có đi ra Huế đặt đúc cái Đại Hồng Chung cho
chùa, ngoài đồng là vật liệu chính để đúc chuông chùa c̣n có nhiều quí
kim khác nữa, cho nên tiếng chuông chùa Dục Mỹ trầm và ngân rất lâu. Tất
cả văn tự trên cái chuông đều là Hán văn, nhưng có chữ Dục là viết sai,
về sau được giải thích đó là chữ Nôm, nhiều người thấy không ổn. V́ việc
xây ngôi chùa rất khó khăn và nhiều trắc trở, cuối cùng do công đức của
nhiều người dân ở Dục Mỹ và các trung tâm huấn luyện, ngôi chùa Mỹ Sơn
cũng hoàn tất. Thân mẫu tôi phát tâm nguyện cúng dường tượng ngài Quan
Thế Âm Bồ Tát trước cổng tam quan đến nay đă trên bốn mươi lăm năm.
Nhà
tôi trước kia là nhà số một thuộc đường số Một có nghĩa là sau lưng và
bên hông nhà tôi không có nhà nào khác. V́ cần tiền xây dựng chùa mới,
cho nên chùa mới bán thêm một số đất nữa, như vậy là mới có con đường
Chùa và dăy nhà Thanh B́nh, tiệm phở Hải Bằng chánh hiệu phở Bắc rất
ngon và nhà ông Chánh Huy.
Nhà tôi mái lợp bằng tôn, vách bằng ván nhưng rất chắc chắn, có hai căn,
căn nhà trên dùng để buôn bán, căn nhà dưới làm nhà bếp và để hàng hóa,
nhiều nhất là vỏ chai bia v́ nhà tôi là đại lư bán bia đầu tiên ở Dục Mỹ.
Ban đêm để cho mấy anh thanh niên người làm ngủ, sau cùng là một cái
chái rộng khoảng bốn thước, vách cài bằng cây chà rang cho nên từ trong
chái nhà này có thể thấy được bên ngoài và để cho có gió mát. Tôi c̣n
nhớ vào một đêm có trăng hạ tuần, tôi trốn ra chái nhà sau cùng với mấy
anh người làm ngủ cho mát, má tôi không cho tôi ngủ ở nhà sau đừng nói
tới cái chái, cũng v́ ban đêm sợ cọp thường về Dục Mỹ. Khuya đêm đó nghe
tiếng mơ, tiếng đánh vào thùng thiếc liên hồi, tôi chợt thức giấc nh́n
ra ngoài bóng đêm lẫn ánh trăng tôi thấy bóng dáng cọp lần đầu tiên
trong đời, chỉ cách tôi chừng ba, bốn mét với cái vách bằng cây chà
rang, cọp bước đi thong thả mặc cho tiếng mơ xua đuổi của dân làng, đúng
là h́nh ảnh oai hùng của chúa sơn lâm làm cho tôi sợ đến hai, ba ngày
sau vẫn c̣n sợ. Thật ra ai ở Dục Mỹ vào những năm đó, đều biết mỗi tháng
cọp về vài lần, nhưng thường là ở bên cầu Treo hay xóm nhà trong chợ gần
bờ suối v́ người ta thường nuôi heo và gần rừng, chứ ít khi ra đến tận
Quốc lộ. Sáng sớm hôm sau ai cũng thấy dấu chân cọp để lại làm cho mọi
người càng sợ thêm lên, mẹ tôi vội vă đi Ninh Ḥa kêu thợ xây bức tường
bằng gạch ngay trong tuần đó, chị tôi thường nói đùa đó là bức tường
bằng gạch đầu tiên ở Dục Mỹ. C̣n ngay bờ suối sau ḷ bánh ḿ nhà tôi ở
cây số mười hai, gần trạm kiểm soát của quân cảnh, tôi th́ không thấy
nhưng người ta nói thấy dấu chân cọp rất nhiều.
Sau này theo tôi biết th́ cọp cũng có về đôi lần, nhưng khi thành lập
Trung tâm huấn luyện Biệt Đông Quân và trường Pháo Binh vài năm th́ cọp
không c̣n về nữa.
Ba tôi có chơi thân với bác Sáu D người ở Phước Đa có nghề đi bẫy cọp ở
vùng Dục Mỹ - Khánh Dương, mỗi lần đi đánh bẫy bác thường ở trong rừng
cả tuần, có lần được lần không chứ không phải lần nào đi về cũng bẫy
được cọp. Trước khi đi thế nào bác cũng lên ở nhà tôi uống rượu với ba
tôi một đêm, khi đi bẫy cọp về th́ bác cũng ghé nhà tôi uống vài ly
trước khi về Ninh Ḥa. Tôi c̣n nhớ khi bẫy được cọp, bác che đậy cọp kỹ
lắm v́ sợ người ta ăn cắp râu cọp để làm thuốc độc, c̣n móng chân cọp
rất được nhiều người ưa thích đeo trên người để được may mắn, tránh được
súng đạn. Tôi được Bác Sáu ưu áí cho nên có rất nhiều móng chân cọp của
bác cho tôi.
Theo
tài liệu trên website tôi đọc được, Việt Nam hiện nay chỉ c̣n khoảng
trên dưới hai trăm con cọp ngoài hoang dă, không tính những con đang
được nuôi nhốt. Trên thế giới chỉ c̣n khoảng sáu, bảy ngàn con c̣n sinh
sống ở trong rừng và hơn bảy ngàn con cọp có đăng kư nuôi ở trong sở thú
và các gia đ́nh ở Hoa Kỳ.
Chỉ v́ có bộ da đẹp và bộ xương dung để nấu cao mà loài cọp phải đứng
trước nguy cơ tuyệt chủng, cũng như loài vọc đen, vọc vá trước kia có
rất nhiều ớ Dục Mỹ. Tôi c̣n nhớ có một người Thượng đem một con vọc con
đổi với tôi lấy vài lon gạo và nhà tôi nuôi cho đến khi nó già. Các tiệm
thuốc Bắc ở Sài G̣n cứ ra t́m mua cao vọc với giá rất cao, người ta thi
nhau giết vọc để nấu cao, chỉ vài năm thôi t́m một con vọc ở Dục Mỹ cũng
rất là khó. Bây giờ loài vọc được xếp vào sách đỏ, tức là thuộc những
loài động vật có nguy cơ tuyệt chủng.
Lâu
lắm rồi tôi không c̣n nhớ ǵ nhiều về một xóm làng ở vùng núi rừng bao
bọc xung quanh tên gọi thân thương là Dục Mỹ, hơn nữa là tôi không có sở
trường viết văn kư sự, nhưng sau khi đọc những bài viết của các cô
Lan Đinh,
Thục Minh,
tôi cũng cố gắng viết ít nhiều về Dục Mỹ mến yêu.
PHÓ ĐỨC
LÂM
Mùa thu
lá vàng Canada 2009
Vườn Hoa Văn Học
Nghệ Thuật của Phó Đức Lâm
