*Phan Thanh Tâm

  

Đang giữa mùa hè oi bức nhà báo lão thành Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh lại cho ra mắt một loạt bài về mùa của hy vọng, của tin vui, của sự sống huyền diệu. Tuyển tập Những Mùa Xuân Trở Lại của nhà báo chuyên nghiệp 86 tuổi, trình bày về những vấn đề nóng bỏng của thời đại ngày nay, liên quan đến những lãnh vực khoa học, kỹ thuật, tôn giáo, nhân chủng và sắc tộc; không phải riêng một nước hay một dân tộc nào mà trong bối cảnh chung của thế giới.

 

Với lối văn báo trong sáng, cụ thể, đôi khi khá dí dỏm và nhờ vốn là người yêu thích khoa học từ thuở nhỏ; thêm nữa sống trong môi trường báo chí, kiến thức thường xuyên được cập nhật hóa, học hỏi không ngừng, nên ông đã có thể “mở rộng tầm suy tư ra ngoài khung cảnh thời sự”, tản mạn đến nhiều lảnh vực bằng những chứng liệu mới mẻ, xác thưc khiến cho lập luận của ông có cơ sở. Độc gỉả có thể không đồng ý nhưng đều ưu thích vì bài của ông hấp dẫn, hữu ích. Theo tôi, ông là một nhà báo độc đáo. Làng báo Việt Nam hãnh diện có một người như ông.

 

Tuyển tập có ba phần. Phần 1 gồm những bài có tính cách khoa học: Mùa xuân của Sự Sống, Mùa xuân của Vũ trụ, Vũ trụ và Con người, Lằn ranh từ Tử qua Sinh. Phần 2: Năm heo nói chuyện lòng, Chỉ một chữ Tâm, Con gà và Quả trứng, Con người và con khỉ, Năm dê nói chuyện người, Con người và Thượng đế, Xuân nghịch lý thời gian, Thế kỷ 21 Chuyện người đẹp, Suy tư thiên niên kỷ, Ngày Xuân xú quẻ Con Mèo, Trâu đi Cọp đến, Hằng nga có nước, Nhìn lại thời cuộc 1996. Phần 3: Con ngườI và tôn giáo, Tín vô mê, giác bất mị, Mùa của tình thuơng, Trần Việt Sơn đưa tôi vào nghề báo, Vô tư, trung thực, tôn trọng độc giả, Tâm tình với độc giả.

Ông không dùng những thuật ngữ hay những công thức toán khó hiểu khi bàn về những vấn đề gai góc, khó khăn liên quan đến tôn gíáo, triết học hay khoa học, vũ trụ. Người đọc có trình độ phổ thông vẫn có thể lĩnh hội dễ dàng. Chẳng hạn năm  Đinh Hợi (2007), ông viết về Năm Heo Nói Chuyện Lòng: lòng heo lòng người;tản mạn từ lòng sang Chữ Tâm; rồi đến tim óc; Trí trong Khoa Học;Tâm trong Tín ngưởng,rồi Trí Tâm đụng độ, cuối cùng đến chữ tình trong Anh Hùng Xạ Điệu.

 

Ông dẫn độc giả chu du một vòng lớn trong không gian và thời gian. Theo ông, hai lãnh vực này không thể tách rời. Bởi vì không có thời gian, không gian sẽ biến mất, và nếu không có không gian, thời gian cũng không có luôn, đúng như phép tính của đẳng thức về năng lượng như nhiều người đã biết trong thuyết “không-thời gian quyến thuộc” (Space –time continuum) của Albert Einstein. Tuyển tập vượt ra ngòai khung cảnh chật hẹp của không gian và thòi gian là vì vậy.

 

Thông thạo Anh, Pháp, Nhật, từng là Tổng Thư Ký của Việt Nam Thông Tấn Xã của miền Nam Việt Nam trước 1975, nhà báo Sơn Điền còn chuyên viết về Khoa Học Không Gian và Vũ Trụ; bình luận và phân tích thời cuộc cho một số nhật báo lớn ở Saigon với bút hiệu Việt Lang Quân; ông cũng đã dịch thuật tiểu thuyết kiếm hiệp Kim Dung, Nghệ Khuông, Gia Cát Thanh Vân từ nguyên bản chữ Hán. Sinh năm 1921 tại Bắc Giang, sống hoàn toàn bằng nghề viết lách, Ông sang Nhật tu nghiệp và thực tập về baó chí tại thông tấn Kyodo, thông tấn Jiji, nhật báo Mainichi.  

 

Sau tháng tư 1975 cũng như hàng trăm đồng nghiệp nhà báo, nhà văn, tại miền Nam, Sơn Điền Nguyễn Viết Khánh bị Cọng Sản bắt đi tù đầy suốt 12 năm. Trong thời gian lao động khổ sai tại trại tù cải tạo Gia Trung Pleiku, cùng với Nguyễn Sĩ Tế, Mặc Thu Nguyễn Đức Sinh, Dzõan Quốc Sĩ.. có lúc ông bị cùm trong phong tối, bị đánh đập bị bỏ trong tình trạng chết đói chậm. Những người bạn đồng tù với ông đều thừa nhận tư cách hiểu biết của ông. Lúc nào cũng bình tĩnh, hòa nhả. Hai ông bà sang Mỹ đòan tụ với các con năm 1992. Bà mất cách đây vài năm.

Qua bài Người Đưa Tôi Vào Nghề Báo của tuyển tập, ký gỉả Sơn Điền cho biết ông không tiếc thời gian bị ở tù. Ông chỉ “buồn vô cùng” vì người Cọng Sản đã lấy của ông một bậc đàn anh, và một cuốn sách rách nát. Năm 1948 trốn về Hà Nội, đang ở nhà bồng con và tập dịch cuốn “The Good Earth”, thì gặp lại ông Trần Việt Sơn. Ông bạn họ Trần cho ông cuốn “ABC du Journalisme” của Pháp và huớng dẫn ông vào nghề báo. Cái nghề vừa làm vừa học. Ân nhân của ông qua đời vì càc chứng bệnh trong khi ở tù và cuốn sách thì bị mất đi vì các chiến dịch bài trừ Văn Hóa “đồi trụy” năm 1977-78.

Sinh viên báo chí trường Vạn hạnh đã giúp thực hiện tuyển tập. Trong buổi ra mắt sách ở phòng sinh hoạt báo Người Việt, ông đã nhắn gởi một vài lời đến giới truyền thông, mà ông là một thành phần trong suốt hơn 59 năm qua. Ông nói, hai cột trụ của nghề làm báo là kiến thức và đạo đức. Kiến thức là trí, đạo đức là tâm. Nếu có trí giỏi mà không có tâm lành, nghề viết cũng chẳng thành tựu được bao nhiêu. Khi đã viết, không phải chỉ viết bằng tay mà viết bằng cả con tim của mình...”  Bí quyết của trau dồi kiến thức là khiêm tốn và học từ độc giả. 

 

Cũng theo ký gỉa lão thành này, phương châm của nghề làm báo là “chúng tôi đưa tin, độc gỉa quyết định”. Báo chí không lãnh đạo dư luận mà chỉ vận động quần chúng. Lập trường chính trị của người làm báo chuyên nghiệp là “tự do ngôn luận, tự do báo chí”. Nhưng không thể chấp nhận chuyện “dùng đúng cái quyền đó để viết hay đăng bài ủng hộ và tán dương một chế độ đang nghiệt ngã đàn áp tự do ngôn luận như ở Việt Nam hiện nay, tức là đã phản bội tinh thần đạo nghĩa của Cộng đồng người Việt, khoét sâu thêm vào vết thương lòng của đa số người tị nạn chính trị”.

 

Tại sao tuổi đã cao ông vẫn viết? Ông Sơn Điền thông cảm vói văn hào Trung Quốc Cao Hành Kiện, được giải Nobel năm 2000, “viết cho diụ những nỗi thống khổ trong lòng”;  mối sầu của ông là mối sầu vong quốc. Ông thích câu nói của Tướng Douglas Mac Arthur: Old Soldiers never die, They just fade away (Những người lính già không bao giờ chết. Họ chỉ mờ dần đi). Một nhân vật trong Tiêu Sơn Tráng Sĩ của Khái Hưng, Trần Quang Ngọc dù nặng lòng với nữ hào kiêt Nhị Nương nhưng vẫn giữ tình chiến hưũ cũng được ông nhắc đến khi đề cập đến đạo đức báo chí. Nhân vật này nói: nhờ chiếc áo cà sa để tranh đấu thì không nên làm nhọ nhem nó.

 

Tuyển tập Những Mùa Xuân Trở Lại do Như Mai xuất bản, dày 254 trang. Địa chỉ: Nhà xuất bản: Như Mai. P.O.Box 3342. Santa Clara, CA 95055-3342.   E-mail: nttguyen@gmail.com.

 

Phan Thanh Tâm
Saint Paul, 8/07