Tôi Đi Xóa Mù Trần Như Phương

(Tặng các học sinh và bạn bè ở Xuân Lãnh,
Đồng Xuân, Phú Khánh)

  

(Xem Kỳ 2)

 

KỲ 3: 

 

Một sáng thức dậy, tôi thấy cảnh nhà im vắng quá. Bác Dư đã dậy và đi lên rẫy từ lúc nào. Nhìn trên bàn, một đĩa khoai mì mới luộc, còn nóng hổi. Bên cạnh là một chén đường mía non vừa mới thắng. Tôi nghĩ chắc bác dậy sớm, luộc vài củ cho mình ăn sáng. Tôi xúc động.

 

Đang đói bụng, tôi ăn liền một mạch gần hết đĩa. Ngon quá. Trưa bác về, tôi hỏi, bác nói: nếu ông thầy thích thì cứ ra sau vườn nhổ một bụi mì, lấy mấy củ luộc chấm với đường non. Hoặc ông thầy lấy bánh tráng nướng lên chấm với đường mật. Ở đây buổi sáng dân chúng tôi đều ăn như thế cả. Từ đó sáng nào tôi cũng điểm tâm bằng một đĩa khoai mì luộc hoặc vài cái bánh tráng nướng chấm với đường mía non. Công việc trên thôn Soi Nga cũng giống như hồi tôi còn ở Xí Thoại: dạy đến 8g là tan học. Tôi về nhà chơi cả ngày. Ngày nào cũng vậy.

 

Tôi ở Soi Nga được hơn một năm. Công việc dạy học nhàn nhã, đều đều, đến độ nhàm chán. Bỗng một hôm, trong buổi họp Hội đồng giáo viên, BGH thông báo năm nay nhà trường sẽ mở thêm cấp hai. Nhưng vì thiếu gv và không đủ hs, nên trước mắt chỉ mở thêm một lớp 6. Từ trường cấp 1 nay Xuân Lãnh có trường cấp 2. Tất cả phụ huynh hs và các em ai nấy đều mừng rỡ. Tôi và thầy Nho được rút về Phước Lãnh. Công việc xoá mù ở các buôn dân tộc coi như cơ bản đã hoàn thành. Thầy Phan Nho được bố trí dạy lớp 1. Còn tôi dạy lớp 3. Thế là chấm dứt bốn năm xoá mù và sống chung với người dân tộc.

 

Thú thật nếu bốn năm trước, khi nhận được quyết định này, tôi và thầy Nho ắt hẳn sẽ rất mừng rỡ. Nhưng bây giờ thì không. Có lẽ bầu nhiệt huyết trong người chúng tôi đã nguội lạnh. Dù đi hay ở-dù dạy người dân tộc hay người kinh cũng như nhau mà thôi. Tôi và thầy Nho bắt đầu làm quen với các môn dạy hoàn toàn mới lạ: tập đọc, tập viết, tập làm văn, vẽ…

 

Nhìn những bàn tay nhỏ xíu tập viết, tập tô, tập vẽ, tôi thấy lòng mình xao xuyến. Các em như những thiên thần bé bỏng, với đôi mắt ngu ngơ, nụ cười hồn nhiên, đã làm lòng tôi ấm lại…Trong những ngày tháng dạy lớp 3 tôi ấn tượng nhất bài học thuộc lòng (mà sau này được phổ thành một bài hát nổi tiếng). Đó là bài ĐI HỌC.  

Hôm qua em đến trường,

Mẹ dắt tay từng bước.

Hôm nay mẹ lên nương,

Một mình em tới lớp.

Trường của em be bé,

Nằm lặng giữa rừng cây.

Cô giáo em tre trẻ,

Dạy em hát rất hay.

Hương rừng thơm đồi vắng,

Nước suối trong thầm thì.

Cọ xoè ô che nắng,

Râm mát đường em đi

Bài thơ này theo tôi suốt cả cuộc đời. Chỉ có điều, người dạy các em không phải là cô giáo tre trẻ, mà là một thầy giáo, cũng còn trẻ và lại hát rất hay!

 

Từ khi chuyển về dạy ở trường PTCS tôi không còn ở nhà bác Dư nữa mà chuyển về ở tập thể. Đó là một trạm y tế của xã nhượng lại, có đủ chỗ cho bốn thầy cô chúng tôi ăn ở chung. Tuy cũ kỹ, nhưng nó là một ngôi nhà xây, mái ngói. Thế cũng đủ hạnh phúc lắm rồi.

 

Năm 1979, vợ tôi mang thai cháu đầu. Gia đình tôi bắt đầu gặp nhiều khó khăn. Nhiều lần tôi làm đơn xin về lại Ninh Hòa nhưng không được. Cuối cùng tôi làm đơn xin nghỉ với lý do sức khoẻ yếu, không đảm bảo công tác. Nhà trường chấp thuận và ký quyết định. Thế là tôi về lại Ninh Hòa. Tính ra tôi ở Xuân Lãnh gần 5 năm. Từ năm 1976 đến năm 1980. Trong đó có bốn năm sống chung với người dân tộc.

 

Nghe tin tôi nghỉ dạy, về lại Ninh Hòa, một vài người bạn tới thăm hỏi và động viên tôi làm đơn xin dạy trở lại. Tôi ngần ngại từ chối vì, tôi như con chim bị bắn hụt một lần, lần sau thấy bất cứ cành cây cong nào cũng sợ, vì tưởng đó là cây cung. Thầy Nhì, Thầy Bí, Thầy Âu đến nhà tôi chơi động viên mãi. Cảm động vì tấm chân tình của bè bạn, tôi làm đơn xin dạy trở lại. Xét năng lực và chuyên môn, Phòng Giáo Dục Huyện bố trí tôi về trường PTCS Ninh Hòa 2. Tôi được BGH phân công dạy Anh Văn kiêm, tổ trưởng tổ ngoại ngữ. Thế là tôi trở về với chuyên môn của mình. Không nói các bạn cũng biết tôi vui sướng như thế nào. Tôi được các đồng nghiệp thông cảm và các em quí mến. Đúng là sau cơn mưa, trời lại sáng. Năm 1988, sức khoẻ tôi yếu (có lẽ do những năm tháng xoá mù ở các buôn dân tộc chăng?). Tôi làm đơn xin nghỉ hẳn và được Phòng Giáo Dục Huyện chấp thuận.

 

Tính ra tôi ở trong ngành GD đúng 15 năm. Trong đó có 5 năm ở miền núi.

 

 

Thay lời kết:

 

Cách đây vài hôm, tôi đang ở trong nhà thì có tiếng ai gọi ngoài cổng: Anh Phương! Anh Phương ơi! Tôi chạy ra, thật bất ngờ. Kim Thoa, cô bạn ngày nào cùng đi xóa mù với tôi ở Xuân Lãnh xuất hiện. Trông Thoa có vẻ già hơn trước nhiều (Hẳn nhiên rồi). Gần 35 năm mới gặp lại nhau, tôi mừng quá, vội mời Thoa vào nhà. Thoa đi với một người em họ. Lúc này nhìn kỹ, trông Thoa vẫn còn nét nhí nhảnh, hồn nhiên, nhanh nhẹn như ngày nào. Khỏi phải nói các bạn cũng biết chúng tôi nói chuyện liên miên. Dĩ vãng ùa về, cảm xúc dữ dội. Chúng tôi ngồi ôn lại chuyện cũ.

 

Tôi có hỏi vì sao năm đó (1977), Kim Thoa và Bích Loan xin nghỉ dạy? Đâu có, tụi em đâu có xin nghỉ. Đang dạy thì có thông báo của Ty Giáo Dục triệu tập về, và đưa ra quyết định đình chỉ công tác. Chắc em và Bích Loan có vấn đề về lý lịch. Đau đớn quá. Nhưng thôi, mỗi người có một số phận. Tôi an ủi Thoa. Đưa Thoa và cô em ra về, lòng tôi không khỏi bồi hồi xúc động. Trước mắt tôi, cảnh núi rừng Xuân lãnh hiện ra với những em học trò dân tộc ngu ngơ, những chàng trai đen nhẻm đóng khố, những cô gái ở trần với những bộ ngực căng tròn. Những đêm đi săn, những buổi chiều ngồi câu cá. Những lần vào ruộng mía ăn đường mật và những đêm ngồi ca hát bên nhau …Với tôi họ rất đỗi thân thương. Họ đã cưu mang tôi trong những ngày tháng gian khổ nhất, cô đơn nhất. Tôi sẽ không bao giờ, không bao giờ quên họ…..

 

 

HẾT

 

 

 

  

 

Trần Như Phương

Ninh Hòa, ngày đầu năm mới 2010