Cầu Sắt Sông Dinh năm 2000 - Nguyễn Văn Thành
Trang Thơ & Truyện: Mục Đồng                |                 www.ninh-hoa.com



 Trần Thanh Thiên
Bút hiệu: MỤC ĐỒNG

   Người làng B́nh Thành,
xă Ninh B́nh.

 Cựu học sinh trường
Trung Học Nguyễn Trăi
niên khóa 1992-1995.
 



Hiện đang du học
tại Delhi, Ấn Độ.

 

 

 

 

 

     CHUYỆN TẦM PHÀO
     
Mục Đồng

? ˜ { @

Khi c̣n hành điệu, mỗi chú tiểu trong chùa đều phải vừa học văn hoá ở trường, học kinh kệ công phu và một phần quan trọng không thể thiếu là học chữ Nho. Bản thân mục đồng cũng không ngoại lệ. Trong quá tŕnh ṃ mẫm làm "thầy đồ" (tức là đồ nét theo chữ mẫu chứ chưa biết viết), mục đồng t́nh cờ t́m được ở đâu đó mấy bài vịnh bằng chữ Nho, mà đọc hoài không hiểu. Trong đó, một số câu vẫn dịch được ra nghĩa Tiếng Việt, nhưng toàn bài th́ không có tứ ǵ cả. Tuổi trẻ hiếu kỳ, mục đồng thấy hay nên sưu tập cất lại làm vốn.

Lên trung học, trong những lúc đố vui toán học, có một bài toán truyền thống mà bạn bè thỉnh thoảng hay đem ra đố, đó làm sắp xếp các con số từ 1 đến 9 vào h́nh vuông cạnh ba ô, sao cho tổng các con số hàng ngang, hàng dọc và hàng xéo đều bằng 15. Hoặc khó hơn, cũng bài toán tương tự như thế mà thay cho ô vuông cạnh bốn ô, cạnh năm ô…Hồi đó, bạn bè trong lớp đem ra đố, có người nặn óc ráp hoài không được, có người có khiếu toán học, dùng phương pháp logic, loại suy giải ra. Nhưng trí óc con người không thể nhớ hết mọi thứ; bao chuyện xa xưa ấy rồi cũng dần đi vào quên lăng để người ta lại tiếp nhận cái mới mà cuộc đời đem đến cho họ.

Măi về sau, khi có dịp lục lại tài liệu cũ được đóng gói, nhét thật kỹ trong kho chứa, t́nh cờ mục đồng bắt gặp lại mấy bài vịnh hồi trước với nét chữ Nho thật là "rồng bay phượng múa" của ḿnh viết thuở mới tập cầm bút. T́nh cờ, mục đồng thấy nó quen quen và có cái ǵ đó ngồ ngộ, mới ṭ ṃ đem ra chép lại và dịch nghĩa rồi đối chiếu. Th́ ra, nó có liên quan đến các ô số trong bài toán đố thuở đến trường. Mục đồng xin ghi lại nội dung như thế này:

1. BÀI THỨ NHẤT:

Chữ Nho:

Phiên âm:

Nhị đế dung thông, thất thánh tài,

Lục độ viên thành cửu liên khai,

Ngũ căn nhất đoạn thông tứ trí

Tam minh bát giải việt trần ai.

Tạm giải thích:

Như đă nói ở trên, ở đây không phải là bài thơ có tứ, chỉ là bài vịnh lắp ghép các con số lại với nhau. Tuy nhiên, có các thuật ngữ trong bài, mục đồng xin lược giải thích như sau:

Nhị đế tức là hai chân lư, chân lư tuyệt đối và chân lư tương đối. Thất thánh tài c̣n gọi là Thất giác chi hay Thất bồ đề phần, tức là bảy yếu tố để đạt đến trí hiểu biết lớn, bao gồm: (1) chọn phương pháp, (2) siêng năng, (3) vui thích, (4) thư thái, (5) nhớ nghĩ, (6) tập trung tư tưởng, (7) buông bỏ. Lục độ là sáu sự vượt qua, hay sáu con đ̣ đưa đến mục tiêu lớn: (1) bố thí, (2) giữ giới, (3) nhẫn chịu, (4) siêng năng, (5) tập trung tư tưởng, (6) sự hiểu biết. Cửu liên là chín loại hoa sen, ngôn ngữ của trường phái Tịnh Độ. Khi đạt đến cảnh giới của tâm thức trong sạch, có ba bậc của sự thành tựu, mỗi bậc lại có ba mức độ khác nhau, nhân lên thành chín mức độ, được ví như chín loại hoa sen. Hai câu đầu tạm hiểu như sau, khi hiểu thông suốt và dung hợp được hai loại chân lư, thực hành trọn vẹn bảy yếu tố tỉnh giác và sáu cách vượt sông mê, chín đoá hoa sen sẽ mở để chờ đón chúng ta.

Ngũ căn là năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ư. Tứ trí là bốn loại trí tuệ, đó là Thành sở tác, Diệu quan sát, B́nh đẳng tánh và Đại viên cảnh. Câu thứ ba có thể hiểu là, một khi năm giác quan không c̣n bị năm đối tượng chi phối, tức là nó vẫn nhận thức đối tượng nhưng với sự làm chủ của ư thức, th́ lúc ấy tất cả sự nhận thức phân biệt của con người đều được nhận chân rơ ràng. Có nghĩa là lúc ấy, ta chỉ dùng bốn loại trí tuệ để quán xét chứ không chỉ là nhận thức đơn thuần.

Tam minh là ba sự sáng suốt; ba sự đạt được này là mức độ cơ bản của một vị Thánh: Thiên nhăn minh, Túc mạng minh và Lậu tận minh. Bát giải nói đủ là Bát giải thoát hay là Bát thắng xứ, tức là tám giai đoạn định tâm, mà mục đồng không muốn liệt kê ra để làm rối trí bà con. Câu thứ tư ư là khi đạt được ba minh và tám giải thoát th́ siêu việt được sự bất an cả thể xác lẫn tâm hồn.

Ư nghĩa của mấy câu đó chẳng ăn nhập ǵ với nhau hết, nhưng để ư, ta sẽ có một dăy các con số tự nhiên (được đánh màu đỏ), mà nếu đem ráp thứ tự vào h́nh vuông chín ô, ta sẽ có đáp án của bài toán cổ:

2

7

6

9

5

1

4

3

8

2. BÀI THỨ HAI:

Chữ Nho:

四門九鼎五境十六天

十四重宣七聚門淨戒

十一色界二分上從根

十五月登六波羅專學

十纏三毒一現 令沉迷

唯有菩提十二支緣起

早悟八解必了脫死生

六欲七情總同歸圓寂。

Phiên âm:

Tứ môn cửu đảnh ngũ cảnh thập lục thiên,

Thập tứ trùng tuyên thất tụ môn tịnh giới

Thập nhất sắc giới nhị phần thượng tùng căn

Thập ngũ nguyệt đăng lục ba la chuyên học

Thập triền tam độc nhất hiện lịnh trầm mê

Duy hữu Bồ đề thập nhị chi duyên khởi

Tảo ngộ bát giải tất liễu thoát tử sanh

Lục dục thất t́nh tổng đồng quy viên tịch.

Tạm giải thích:

Bài này cũng vậy, chỉ toàn là những thuật ngữ có liên quan đến các con số. Tuy nhiên, mục đồng cũng xin cố giải thích và nếu câu nào được th́ tạm gán ép và dịch nghĩa như sau:

Tứ môn, cửu đảnh tức là bốn cửa, chín cái vạc; có lẽ là biểu tượng của cung điện. Nếu ai có đi tham quan thành nội Huế, ta sẽ thấy Đại nội có bốn cửa ở bốn phương đông, tây, nam, bắc và chín cái vạc rất lớn đặt trước điện thờ lịch đại hoàng triều.

Ngũ cảnh là năm đối tượng của năm giác quan: h́nh ảnh, tiếng, mùi, vị, sự tiếp xúc.

Thập lục thiên, thuật ngữ này mới quá, ta có thể hiểu theo truyền thuyết Ấn Độ, đó là mười sáu vị thần: (1) thần Indra, (2) thần Vaisramana, (3) thần Yama, (4) thần Yaksa-raja, (5) thần Isana, (6) thần gió, (7) thần lửa, (8) thần nước và tám vị nữ thần vợ của các ông ấy.

Thập tứ là ngày 14, thất tụ là chỉ 250 giới của một tỳ-kheo được chia thành năm thiên, bảy tụ. Nghĩa là ngày 14 âm lịch trong tháng, các vị tỳ-kheo đọc lại (trùng tuyên) cho nhau nghe các giới luật cơ bản.

Theo chủ trương của Duy Thức Học, các sự vật hiện tượng thuộc về vật chất có 11 (thập nhất sắc giới), gồm năm giác quan, năm đối tượng tương ứng và 1 loại vật chất không có biểu hiện. Trong đó năm giác quan và năm đối tượng (nhị phần thượng) căn cứ từ giác quan con người mà nói.

Thập ngũ nguyệt đăng là ngày rằm trăng lên. Lục ba la nói đủ là lục ba-la-mật, c̣n gọi là lục độ (đă nói trong bài thứ nhất).

Thập triền là mười sự ràng buộc của tội lỗi: không biết hỗ, không biết thẹn, đố kị, bỏn xẻn, tiếc nuối, uể oải, xáo trộn, mê đắm, giận dữ, giấu giếm. Tam độc là ba thứ độc: tham lam, sân hận và ngu si. Hai loại này mà nổi lên th́ khiến người ta ch́m đắm u mê.

Thập nhị chi duyên khởi là mười hai mắc xích trong dây chuyền liên kết tạo nên đời sống: ngu si, hành động, thức tái sinh, tinh thần & vật chất, sáu giác quan, tiếp xúc, cảm giác, yêu ghét, giữ lấy, cố thủ, sự sống, sự già chết. Chỉ có phương pháp quán xét từng chi phần để nhận ra thật tướng cuộc sống, th́ mới có thể đối trị được mười triền, ba độc và đạt được trạng thái sáng suốt.

Bát giải đă nói ở trên. Nhận thức rơ được tám thứ này th́ sớm thoát khỏi ṿng luẫn quẫn của luân hồi, tái sinh.

Lục dục là sáu sự hấp dẫn từ màu sắc, h́nh dáng, sự chuyên chở, lời nói, sự trơn láng và các đặc tính; thất t́nh là bảy trạng thái t́nh cảm: vui, giận, thương, ghét, sầu thảm, khoái, ưa thích. Câu cuối nghĩa là khi thoát khỏi ṿng sanh tử rồi, th́ lục dục thất t́nh đều hoàn toàn vắng lặng. Hai nhóm này cộng lại thành số 13.

Nếu đem ráp 16 con số trên theo thứ tự vào h́nh vuông cạnh 4 ô, ta sẽ có đáp án của bài toán, tổng các con số ở các hàng ngang, hàng dọc và háng xéo đều bằng 34:

4

9

5

16

14

7

11

2

15

6

10

3

1

12

8

13

Xin thưa, như đầu đề, đây chỉ là chuyện tầm phào. Bà con đọc cho vui, cười một nụ th́ thầm rồi bỏ. Mục đồng nghĩ, bên cạnh những câu vè, văn vần kiểu như "t́m sin lấy đối chia huyền…" để nhớ các công thức khó, th́ hai bài vịnh này chắc cũng không ngoài mục đích đó. Và chắc chắn một điều, hai bài này là do một cụ nhà chùa yêu Nho nào đó chế ra.


-----˜ ] -----

Mục Đồng

 

 

Trang Thơ & Truyện: Mục Đồng                |                 www.ninh-hoa.com