Trong ngổn ngang thi phẩm thời nay (ở Việt Nam có hơn 700 tập thơ ra
đời mỗi năm, ở vùng Quận Cam California nghe nói có tới vài chục thi sĩ
trên một cây số vuông !), thời mà thơ rẻ rúng không người mua, in ra chỉ
để tặng bạn bè, tập thơ Bến Đợi ra đời như luồng gió mát, trong không khí
nóng nực mùa hè.
Tập thơ khổ 14 x 21cm, dày 207 trang, có tranh minh họa, có những bản
nhạc (phổ thơ Kim Thành và Tôn Thất Phú Sĩ (TTPS)), được tŕnh bày rất
trang nhă, biên soạn công phu, không có lỗi chính tả như ta thường thấy ở
một số tập thơ.
Đọc tập thơ « Bến Đợi » xuyên suốt gần 40 bài thơ của Kim Thành
(không kể 40 bài phụ họa và cảm xúc của người em TTPS)(1), chúng ta thấy
được nỗi ḷng ai oán đầy thương nhớ xót xa của người quả phụ đối với người
chồng tiền định đă vĩnh viễn ra đi xa ĺa cơi thế.
Cách đây khoảng một năm rưỡi, t́nh cờ người viết bài này có đọc được
một bài b́nh thơ rất hay của Phan Thái Yên trên nguyệt san điện tử Giao
Mùa: « Kim Thành…Người Sương Phụ Làm Thơ » (2). Đọc kỹ xong bài đó th́ tôi
biết chắc chắn nhà thơ Kim Thành đó là cô giáo đă dạy Pháp văn cho tôi
thuở xưa ở trường trung học Phan Châu Trinh Đà Nẵng những năm 1962-63. Sau
đó tôi đă vào đọc tất cả các bài thơ của cô, in ra trên giấy, và trong mấy
ngày liên tiếp đă đọc trên đường đi làm bằng xe lửa. Lúc đó tôi đă trao
đổi thư với cô : « Thơ của cô hay quá, v́ ngoài tài làm thơ của cô ra,
xúc tác mạnh có lẽ v́ chính cá nhân cô đă trả một giá quá đắt : mất
vĩnh viễn một người chồng thủy chung, yêu thương nhau từ thuở c̣n rất ngây
thơ. Sự mất mát to lớn đó, cái đau đớn vô cùng tận đó đă bắt cô phải trang
trải ḷng ḿnh trên giấy dưới dạng thơ ca. Chắc chắn là cô cũng đă yêu thơ
từ lâu rồi, nay đúng là dịp để cô bày tỏ nỗi ḷng của ḿnh trước tan tác
của sinh ly, của đớn đau thương nhớ ngút ngàn với người t́nh si đă để cô ở
lại một ḿnh ».
Trong tập thơ «Bến Đợi » này có thêm một số bài thơ mới. Ngoài một vài
bài viết kỷ niệm thời sinh viên Đại Học Sư Phạm Huế, thời đi dạy học
trường Phan Châu Trinh Đà Nẵng và Vơ Tánh Nha Trang, hoặc tâm sự với người
em TTPS, hoặc về nóng bỏng thời sự (Em bé Iran), mừng ngày con đi lấy
chồng, tất cả các bài thơ c̣n lại đều nói đến t́nh cảm đau xót nhớ thương
người chồng mến yêu đă mất. Đúng như tựa đề của tập thơ, sự trông chờ,
mong đợi một tương phùng bên kia thế giới là sợi dây xuyên suốt mấy chục
bài thơ. Một cuộc hẹn ḥ tương lai được loan báo, như cuộc gặp gỡ định
mệnh của hai tâm hồn trước đây năm mươi năm. Bến đợi, bến bờ đợi mong, bến
giang đầu, bến mộng,bến mơ, bến đỗ …là những chữ được lặp đi lặp lại nhiều
lần như một khẳng định cho cuộc hẹn ḥ sắp tới đó.
Vâng, có những con người trời sinh ra là để gặp nhau, thương nhau, chờ
nhau ngay từ tiếng khóc đầu đời, như một định mệnh, không hề hay biết
trước :
Em đang đi giữa trời Hai
Tháng Tám
Ngày Anh vào đời rộn ră
yêu thương
Của Mẹ của Cha và gió
muôn phương
Anh đă đến chờ em Anh
đâu biết
(Anh Vội Để Một Vần
Thơ Đâu Đó)
Quen nhau ở lứa tuổi vị thành niên, lớn lên bên ḍng sông Hàn,
rồi những tháng năm cùng theo học Đại Học Sư Phạm Huế bên con sông Hương,
Bến Ngự trữ t́nh, họ đă yêu nhau và kết duyên cầm sắt :
Ta gặp nhau năm mười bốn
tuổi
Một sáng mùa xuân
Nắng vàng rực rỡ
Mắt anh cười không gian
rộng mở
Thầm chuyên chở một t́nh
si
(Ngồi Tiếc Ngẩn Ngơ)
Họ đă sống rất hạnh phúc, hạnh phúc đến nỗi nàng không cần phải làm
thơ « Ngày xưa em không làm thơ/Bởi anh là cả trời mơ bên ḿnh »(3) (Mất
anh em làm
thơ). Rồi
"Bỗng một hôm em trở thành quả phụ", người yêu dấu đă đành đoạn cất cánh
bay xa biền biệt, để lại trần gian những tiếc nuối khôn nguôi :
Anh ơi bây giờ
Em ngồi tiếc ngẩn ngơ
Nghe mưa rơi rụng ngoài
song cửa
Nghe những giọt buồn rớt
quanh đây...
(Ngồi Tiếc Ngẩn Ngơ)
Nếu Xuân Diệu xưa kia hăm hở rạo rực, mê đắm cuồng nhiệt, vội vàng giục
giă yêu như sợ thời gian xuân trẻ sẽ trôi đi nhanh chóng, th́ người con
gái xứ Quảng, tuy cũng có trái tim lửa cháy như bị hạn hán chỉ chờ cơn mưa
lũ dâng trào, chỉ chực để «được» vỡ đê, lại có cái say đắm đằm thắm :
Và từ đó
Ta thương nhau thắm
thiết
Chia sẻ mỗi buồn vui
T́nh đầu đâu hay biết
Đời vũ khúc rong chơi
cùng năm tháng
Đem vô thường bỏ lại sau
lưng
(Ngồi Tiếc
Ngẩn Ngơ)
Anh đă đến cùng em không hẹn trước
Mùa xuân nào cỏ xanh
mượt bờ dâu
Mây trên cao bỗng vội vă
tan mau
Và nắng mới trải dài bao
mộng ước
(Cảm Tạ T́nh Anh)
Hai năm sống ở Paris sau khi rời quê hương và trước khi t́m về miền
đất hứa Cali là những ngày « lênh đênh nơi xứ lạ » nhưng vô cùng thi vị.
Paris ngày tháng cũ bên người yêu dấu đă để lại trong tâm tư của người
sương phụ biết bao hồi tưởng, chập chờn kư ức khó quên. Nàng trở lại đây
«sau hai mươi sáu năm dài », tâm hồn héo úa, ứa lệ bước trên những con
đường thơ mộng một thời chung bóng mà giờ đây chỉ c̣n là kỷ niệm. Hai mươi
sáu năm, mái tóc bồng bềnh buông thả đôi vai ngày xưa nay đă « hai màu »
theo với thời gian. « Ḷng buồn như bia mộ », nàng bàng hoàng rung cảm đau
đớn nhớ lại cái « thưở trầm hương » đă qua không bao giờ trở lại :
Anh, em đă trở lại Paris
Sau hai mươi sáu năm dài
Cùng anh
Vượt trùng dương t́m đất
hứa
Hai mươi sáu năm em già
hơn trước
Một ḿnh, trống vắng
Tóc hai màu khó che dấu
nét phôi phai
Em trở lại đây
Không có đợi chờ
Ḷng buồn như bia mộ
Nhớ bước chân anh trên
từng viên gạch cổ
In dấu mỗi lần qua
Nhớ nụ cười anh ôm kín
nỗi lo xa
Những tháng ngày chúng
ḿnh lênh đênh nơi xứ lạ
Anh, em đă trở lại Paris
Đi giữa mưa gầy Tháng
Bảy
Kỷ niệm chập chùng trang
kư ức
Mắt cay cay cơn huyễn
mộng trùng phùng
(Em Đă Trở Lại Paris)
Yêu người yêu cả đường đi lối về. Vương quốc t́nh ái hồn nhiên đằm
thắm một thời Paris mà nàng trân trọng, chỉ là một nối dài của t́nh yêu
cọng hưởng với người t́nh đầu tiên và măi măi ngàn sau. Nàng đă trải ḷng
ḿnh, qua lời nhắn nhủ, san sẻ cùng người em rất thân thương TTPS :
Em sẽ nhận ra
Trong bao la
Từ thinh không vọng lại
Điệu ru buồn u uẩn của
sinh ly
Em sẽ nhận ra
Căn nhà đó Beautreillis
một thuở
Sau cánh cửa mở hờ
Là một trời dấu yêu ấp ủ
Là hương đêm tỏa ngát
đóa diệu kỳ
Và em ơi!
Hăy cúi xuống
Hôn dùm chị bờ rêu phong
trước cổng
Nhặt hộ anh viên sỏi đá
ngậm ngùi
(Nhớ Nghe Em)
Mùa thu tháng mười đi qua từng chân tóc rụng với nỗi nhớ mù khơi,
nàng gửi hồn ḿnh theo cánh nhạn bay xa:
Em ngồi đây, héo nụ cười
Tháng mười vàng trổ nghe
buồn mang mang
Ch́m theo cánh nhạn về
ngàn
Tóc em rụng xuống sợi
nào cũng anh
(Mất Anh Em Làm
Thơ)
Cũng có khi, trong nỗi buồn chất ngất bóp chết con tim, không biết
bám víu vào đâu, Kim Thành đă vô lư, rất t́nh, trách cứ người yêu. Và cái
nũng nịu hờn dỗi « vô lư đó » đă làm người đọc càng thêm thương cảm :
Lời thề đó năm mươi năm
chưa đủ
Anh hăy đền em những
ngày tháng cũ
Hăy đền em giờ đây tàn
bóng đổ
Em bơ vơ nỗi nhớ buốt
hồn đau
(Bỗng Một Hôm)
Tương tư khắc khoải đợi chờ, đ́u hiu trong ốc đảo cô đơn, thuyền lạc
bến đi không tới bờ, đàn đứt dây cung giai lạc điệu, một ḿnh bâng khuâng
trong ảo giác chập chờn ẩn hiện :
Cơn gió nhẹ theo mây vờn
tóc rối
Là cơn mưa dội mát đến
vô cùng
Vỗ về ta qua từng giờ
hấp hối
Biến ngục tù thành hải
đảo hoang vu
………………………………………………
Đêm xanh xao buồn lênh đênh bất tận
Đời theo đời lận đận
kiếp phù vân
Nỗi khắc khoải xoáy ṃn
tim nhức nhối
Ta mệt nhoài ôm bóng tối
vây quanh …
(Một Cơi Chập Chùng)
Để rồi nước mắt âm thầm chảy ngược vào tim. Tưởng gần gũi trong gang
tấc mà xa cách vời vợi ngàn trùng. Ám ảnh, thao thức, gợi nhớ, suy tư,
mộng mơ …đă hạ sinh được những vần thơ u uẩn, tràn đầy nước mắt, thấm đẫm
ḷng người :
Đêm hôm qua em nằm yên
không ngủ
Nghe nhạc buồn em ngỡ
bước chân anh
Bỗng tinh tú vỡ tan từng
mạch máu
Anh xa xôi cũng chưa hết
ân cần
T́nh anh đó…hồn em như bối rối
Nước mắt nào nghe cay
chát bờ môi
Anh run sợ, « đừng em ơi
đừng khóc
Tội nghiệp em đau nhức
trái tim anh »
(Cảm Tạ T́nh Anh)
Thỉnh thoảng đâu đó ta lại bắt gặp cái sắc sắc không không thoáng đượm
chất Thiền :
Em đứng nơi đây ngóng
đợi ǵ
T́m anh? Anh đó măi t́m
chi
Hồn ta một phiến ngàn
dâu bể
Đổ xuống đời nhau vạn
kiếp sau
(Đếm Sao)
Hoặc thiết tha réo gọi và chơi vơi trong cái vô định của cuộc đời
không biết sẽ trôi về đâu :
Mùa thu đến trời vẫn cao
vời vợi
Anh, Phổ Hà, ḍng sông
măi trôi xa
Xin chớ phôi pha
Hỡi trầm luân em nương
tựa
Đưa hồn thơ đến tận cửa
u linh
……………………………………………
Trong tỉnh lặng đ́u hiu
Tiếng kinh cầu vọng gọi
Ta giật ḿnh tự hỏi
Cơi chập chùng hay ngơ
cụt không tên
(Một Cơi Chập Chùng)
Không lẳng lơ như Thị Mầu, đoan trang chung thủy với t́nh yêu, Kim
Thành đă không chấp nhận thái độ mà cô cho là chao qua chao lại trong t́nh
cảm của nhân vật CHỊ RÊU trong phim « Phố Hoài » của đạo diễn Song Chi
(4) mà hai cô tṛ đă có dịp trao đổi. Đó là cái rigueur morale mà cô vẫn
nuôi dưỡng cho quan niệm t́nh yêu của ḿnh.
T́nh yêu như cây lớn, như biển cả, là cội nguồn tươi mát, là động lực
thúc đẩy sáng tạo, mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng trái tim đa cảm đi t́m không
tưởng :
Chiếc lá ĺa cành đi đâu
mà vội
Đời biển dâu tôi đứng
ngóng từng giờ
Những đợi chờ dường như
dài bất tận
Để bao lần trăng tṛn
khuyết thương mong
…………………………………………………
Câu thơ viết đọng t́nh
theo hơi thở
Bay bơ vơ t́m bến mộng
đầu non
Ngơ đường cùng chạm bàn
tay tượng đá
Trời ơi trời… tôi gục
ngă tương lai
(Buồn vui mưa nắng)
Ḍng thơ Kim Thành đôi khi biến động nhẹ nhàng trong nỗi buồn xa vắng
vướng vất ít nhiều chút t́nh hoài cổ Bà Huyện Thanh Quan :
Vẫn một vầng trăng treo
giữa trời
T́nh ḿnh nay đă cách
đôi nơi
Bến đợi thuyền neo chờ
cổ độ
Chẳng biết chừ sóng vỗ
nơi mô
Phố xưa một thoáng trầm hương cũ
Đă phủ rêu phong luống
ngậm ngùi
Phủi bụi trần gian anh
lạc cảnh
Em hồn đơn lạnh ngóng
trăng rơi…
(Trăng và Tôi)
Nhưng có lẽ bài thơ buồn nhất, cô đơn nhất, là bài thơ tác giả đă viết
như một t́nh thư gửi người dấu yêu khuất bóng, biền biệt chân mây, trong
Ngày T́nh Yêu :
Ngày Valentine buồn hiu
hắt
T́nh xa bay tận cuối
chân mây
Anh có biết em đang lệ
đổ
Ngồi vỗ về nỗi nhớ khôn
nguôi
………………………………………
Màu thời gian xanh xao
tàn úa
Tiếng chuông buồn réo
gọi âm xa
Tim thức giấc hay tim đă
chết ?
Giữa khô cằn sỏi đá trơ
trơ
(T́nh cuối chân mây)
Anh đă bỏ đi, đă lỗi hẹn, nhưng t́nh anh th́ trước sau « măi măi
không phai ». Ta thấy Kim Thành là người có cái may mắn được lá bùa t́nh
yêu chiếu mạng, nâng niu che chở suốt một đời. Phải chăng cái may mắn đó
đă làm cho sự mất mát càng to lớn hơn và nỗi đau càng thêm vô cùng ?
Anh Hoàng Tử không chỉ
ngày gặp gỡ
Tóc điểm sương vẫn gối
mộng từng giờ
Đời sỏi đá anh d́u em
sánh bước
Trải muôn hoa ta luân vũ
nghê thường
Những đứa con ḿnh kim cương ngọc quí
Là kho tàng anh để lại
cho em
Cảm tạ t́nh anh một đời
chung thủy
Cảm tạ t́nh anh ơn phút
t́nh cờ
(Cảm tạ t́nh anh)
Trong khát vọng đợi chờ, nghi vấn thường đặt ra, ta bắt gặp những
tiếng thở dài thơ` thẩ̃n, trong mơ hồ một cơi ngóng trông :
Bến đợi bây giờ ở nơi
đâu ?
Người ơi có biết em đang
sầu
Nh́n bốn phương trời xa
xa lắc
Chỉ thấy một màu thương
nhớ thương…
(Nghe hồn bay bổng)
Giấc mơ Ngưu Lang Chức Nữ cũng chỉ là một hy vọng viễn vời trong mênh
mông vũ trụ, thời gian xâm thực làm hao ṃn ḷng tin nơi cuộc gặp gỡ cuối
cùng :
Hỡi cánh gió thả trôi
niềm mơ ước
Chở giùm ta cầu Ô Thước
sông Ngân
Chút trần ai tơ vương
c̣n sót lại
Giấc mộng hờ không dấu
vết ăn năn…
…………………………………………
Tháng Bảy mưa ngâu
Giọt buồn rơi rất khẽ
Trên tàng cây xanh lá
Ướt sũng trái tim đau
Em ngước mặt nghe hồn
băng giá
Nh́n trời cao chẳng thấy
bóng thương yêu
(Tháng bảy mưa ngâu)
Nhưng cuối cùng th́ Kim Thành vẫn « ta chừ vẫn đợi ». Ở đây không có
sự suy tính, mà là một khẳng định vô cùng lăng mạn hướng về tương lai mờ
mịt :
T́nh rơi rụng, một cung đàn đứt phím
Tím một góc trời tím
bước đi hoang
Chiều buông lơi nh́n
ḍng sông nước chảy
Nước chảy qua cầu sỏi đá
buồn đau
Nước chảy qua cầu ta chừ vẫn đợi
Vịn cuộc đời đi cho hết
trăm năm
Bâng khuâng ǵ những xa
tít mù tăm
Mưa, mưa măi, mưa hoài,
mưa chẳng tạnh
(Ta chừ vẫn đợi)
Với tập thơ Bến Đợi, tác giả Kim Thành không t́m cách cách tân thơ,
không làm dáng, làm điệu bộ như một số nhà thơ (lớn hoặc nhỏ), không dùng
ngôn từ lắc léo hay ḷe loặt với những xuống hàng, chấm câu cầu kỳ. Dễ đọc
dễ hiểu, có biên độ xúc cảm lớn v́ chân thật, giàu nhạc tính, giàu h́nh
ảnh màu sắc như hội họa. Đặc biệt thơ gây xúc động mạnh mà vẫn không làm
người đọc có cảm giác quá than khóc ảo năo : một ngữ ngôn biết tự điều
tiết lời. Tập thơ Bến Đợi có nhiều bài đạt tới đỉnh cao, rực rỡ sáng. Có
những câu trong bài rất tài hoa. Về kỹ thuật thuần túy : có những câu thơ
lục bát hoặc song thất lục bát gieo vần không tuân theo luật lệ cố hữu
(ngay cả những tác phẩm lớn cổ điển cũng ít có 100% đúng luật !), nhưng sự
«nhảy rào» này không làm tổn hại chất thơ, ngược lại đă làm tăng lên sự
uyển chuyển nhịp nhàng, thể hiện biệt tài riêng của tác giả ! Nguồn thơ có
sức xúc cảm lay động lớn và giàu nhạc điệu khiến ta dễ dàng chấp nhận và
quên đi cái máy móc khư khư cứng ngắt của kỹ thuật. Mục đích của thơ không
phải là diễn tả mượt mà t́nh cảm của trái tim sao ?
Mấy ai trong chúng ta nhớ và thuộc ḷng hàng trăm hàng ngh́n bài thơ
của các tác giả nổi tiếng như Xuân Diệu, Huy Cận, Thế Lữ, Nguyễn Bính, Chế
Lan Viên, Tế Hanh,…Có ai nhớ được vài câu bản dịch tiếng Việt của Tỳ Bà
Hành trong sự nghiệp thơ đồ sộ của Bạch Cư Dị đời thịnh Đường ? Có thể
chúng ta thuộc một vài bài, có thể một vài câu (trong một bài) của một tác
giả nào đó. Như vậy, trong thực tế, câu thơ đóng vai tṛ rất quan trọng
trong một bài thơ, cũng như một bài thơ (chất lượng) đối với một tập thơ
(số lượng). Trong ư nghĩa này, thơ t́nh Kim Thành có những bài rất hay (Em
đă trở lại Paris, Mất anh em làm thơ, Ngồi tiếc ngẩn ngơ, Bổng một hôm,
Cảm tạ t́nh anh, Đếm sao), một ngày nào đó có thể được sắp vào kho tàng
văn học sử thơ t́nh Việt Nam, theo thiển ư người viết bài này (cũng như
bài “Màu tím hoa sim” của Hữu Loan viết cho người vợ trẻ bị chết đuối).
Những bài thơ vừa kể trên của Kim Thành (5) làm người đọc xúc động vô cùng
v́ lời lẽ chân thật thiết tha, chữ nghĩa kén chọn, súc tích mượt mà nhưng
b́nh dị, nói lên được nỗi ḷng u uẩn thương nhớ chất chứa đầy kỷ niệm của
nhà thơ với người chồng đă khuất. Đặc biệt bài “Em đă trở lại Paris” đă
làm người viết choáng váng, đọc đi đọc lại không biết bao nhiêu lần, mà
lần nào cũng “mắt cay cay“ như một câu trong bài thơ đó.
Lê Miên Khương
Paris, tháng 9 / 2007
(1) V́ bài viết giới hạn, chúng tôi chỉ đề cập đến thơ Kim Thành mà thôi.
(2) Phan Thái Yên, « Kim Thành…Người sương phụ làm thơ », nguyệt san Giao
Mùa (có in lại ở phần cuối tập thơ nầy).
(3) Tất cả các câu viết nghiêng là trích thơ Kim Thành, trừ khi có chú
thích khác.
(4) Phim Phố Hoài kể chuyện anh Dậu học giỏi con nhà nghèo, sau mấy chục
năm du học thành danh ở hải ngoại, về lại thành phố tuổi thơ Hội An, t́m
lại nhà thầy giáo cũ để trả ơn nghĩa. Dậu và người chị (Rêu, con gái của
thầy) nhắc lại những dĩ văng êm đềm trong khung cảnh đặc biệt của phố Hội.
Một phim đầy thơ tính.
(5) Website thơ Kim Thành : «
www.kimthanh.net
»
