Thơ và Truyện của Việt Hải           |                 www.ninh-hoa.com


Việt Hải
 

Tên thật: Trần Việt Hải
Sáng tác nhiều thể loại
Văn, Thơ, Biên Khảo,...
tại hải ngoại.

     

 



Hiện cư ngụ tại
Los Angeles - USA

 

 

 

 


 


Chút ư nghĩ về những nghệ sĩ Aretha Franklin, Condi Rice,
và Quỳnh Giao về âm nhạc

V
iệt Hải Los Angeles

 

 

 

 

 

Intro Chapeau:

 

Hôm nay trên đường chở con tôi đến lớp tập vơ thuật như thông lệ, tiếng ca của James Brown, một Bố Già của nhạc soul (Godfather of soul) cất giọng qua bài "I feel good", nhớ kỷ niệm xưa khi mới sang Mỹ, các bạn cùng lớp rủ nhau vào dancing club Mỹ, cha DJ Mỹ đen cho nghe James Brown:

http://www.youtube.com/watch?v=OgMAFXaVOXk&feature=related

 

Rồi kế tiếp là bà đầm da đen Aretha Franklin, một Nữ Hoàng nhạc soul (Queen of soul) vang lên lời "Respect":

http://www.youtube.com/watch?v=z0XAI-PFQcA&feature=related

 

H́nh như ông radio thần giao cách cảm với kỷ niệm xưa từ ư nghĩ xưa chợt hiện về hay sao, tôi nghe giọng Aretha Franklin, vẫn hay đong đầy trên những bước soul thuở nào. Tôi yêu giọng soul của James Brown và Aretha Franklin, có lẽ tôi yêu luôn nước da màu bánh gai đen xẫm đậm đà của họ, khi nhạc sĩ Anh Bằng cho tôi sự liên hệ đâu đó với nhân vật quyền lực Top Number One hiện tại của xứ Mỹ, ông viết trong email "Baracky thân"; ấy, đấy, đấy, một nhạc sĩ nổi tiếng cho ḿnh tên danh giá gần gủi 2 inches liên hệ với ông 7 Obama không le sao được nhỉ ?

 

Xin được thưa đôi ḍng về nữ ca sĩ Aretha Franklin nhé:

 

Aretha Louise Franklin (sinh 25 tháng 3 năm 1942) là một ca sĩ, nhạc sĩ và một nghệ sĩ piano người Mỹ, bà thường được gọi là "Nữ hoàng nhạc Soul". Dù nổi tiếng với những bản nhạc soul, Franklin cũng rất nổi tiếng với các thể loại khác như jazz, rock, blues, pop, R&B và nhạc Phúc âm. Năm 2008, tạp chí âm nhạc Mỹ Rolling Stone bầu chọn Franklin ở vị trí số 1 trong danh sách những ca sĩ vĩ đại nhất mọi thời đại.

 

Aretha Franklin là một trong những ca sĩ dành được nhiều giải Grammy nhất, với 20 giải Grammy cho tới thời điểm này, trong đó có Giải Grammy Huyền thoại sống và Giải Grammy Thành tựu trọn đời. Bà đă có 20 ca khúc dành vị trí số 1 trong bảng xếp hạng Billboard R&B Singles, hai trong số đó dành vị trí số 1 trong Billboard Hot 100: "Respect" (1967) và "I Knew You Were Waiting (For Me)" (1987), một ca khúc song ca với George Michael. Từ năm 1961, bà đă có 45 ca khúc lọt vào top 40 của bảng xếp hạng Billboard Hot 100.

 

Godfather of Soul Music: James Brown

Năm 1987, Aretha Franklin trở thành nghệ sĩ nữ đầu tiên được lưu danh vào Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll. Như chị Quỳnh Giao đề cập trong bài viết, Aretha cũng là một trong những gương mặt nổi tiếng đă tŕnh diễn trong lễ nhậm chức của tổng thống Barack Obama.

 

Tuần này, bài viết của nhà văn nữ Quỳnh Giao lại biểu hiện yếu tố thần giao cách cảm v́ bài tạp ghi "Nghe nhạc như t́m về nhà" nhắc đến Nữ Hoàng nhạc soul Aretha Franklin  và GS. Condoleezza Rice, dạy học tại Stanford, nàng kiều nữ này có đam mê âm nhạc cổ điển, mà lại thích viết văn nữa. Đa tài đến thế. Đáng yêu đến thế là tận cùng rồi nhé. Tôi xin phép tŕnh bày đôi nét tí ti về người phụ nữ đặc biệt này như sau: 

Nhạc sĩ Condoleezza Rice

Giáo sư kiêm nhạc sĩ tài danh Condoleezza Rice:

 

Condoleezza Rice, sinh vào năm 1954, tuổi Giáp Ngọ, mạng Sa Trung Kim, tức Vàng Giữa Cát, được biết qua tên gọi đáng yêu "Condi", tôi bốc lá số tử vi cho nàng, mạng nàng được bao phủ bởi bao v́ sao sáng như Hồng Loan, Đào Hoa, Thiên Việt, Thiên Hỷ, Thiên Quan, Thiên Đức, Phúc Đức, Nguyệt Đức, và Hỷ Thần, nàng sớm vượt trội về học hành, được ḷng người yêu mến, quới nhân phù trợ, đường công danh hoạn lộ vô cùng tốt đẹp,... thực vậy, nàng đă một thời là Bộ trưởng Ngoại giao thứ nh́ của chính phủ George W. Bush từ ngày 26 tháng 1 năm 2005 đến ngày 20 tháng 1 năm 2009. Condi là phụ nữ Mỹ gốc Phi châu đầu tiên, và là người Mỹ gốc Phi châu thứ hai (sau Colin Powell), nàng cũng là người phụ nữ thứ hai (sau madame Madeleine Albright) phục vụ chính phủ trong chức vụ này. Condi cũng đă từng là Cố vấn An ninh Quốc gia cho Tổng thống GW Bush trong nhiệm kỳ thứ nhất của ông. Nàng là người Mỹ gốc Phi châu thứ hai (sau Colin Powell), và là phụ nữ đầu tiên đảm nhận chức vụ cố vấn cao cấp này. Trước khi là thành viên trong nội các của chính phủ GW Bush, Condi là giáo sư môn khoa học chính trị tại Đại học Stanford và được bổ nhiệm vào chức vụ Phó Viện trưởng (Provost) từ 1993 đến 1999.

 

Nào bây giờ hăy xét về đôi ḍng về học vấn của "nàng Condi", tôi muốn gọi như vậy v́ Condi với gương mặt sáng lạng và thông minh, trên cao tất cả, nàng rất nghệ sĩ tính, khôi hài có duyên, nàng đùa với vị tiền nhiệm của ḿnh, ông Ngoại Colin Powell, "Ông có biết ông là người da đen có duyên không ?". Vâng, tôi muốn nói lời tương tự như vậy với nàng lắm, Condi là người phụ nữ da đen vô cùng duyên dáng. 

Condi Rice & Colin Powell 

Khi từ lúc lên ba, Condi đă bắt đầu học tiếng Pháp, âm nhạc, trượt băng nghệ thuật (ice skating) và vũ ballet. Nàng được cha mẹ huấn luyện bao thứ cao sang tốt đẹp mà người dân b́nh thương như tôi, ra đời cùng thế hệ nhưng sinh nhằm v́ sao ba mươi hắc ín, huhuhu... phải thèm nhỏ răi, thèm chép miệng nhễu nhăo nước bọt tùm lum của ngày xưa. Đến khi 15 tuổi, nàng bắt đầu tham gia các lớp học nhạc với mục tiêu trở thành một nghệ sĩ dương cầm cho các buổi ḥa nhạc lớn. Nhưng dự tính này được thay đổi khi nàng nhận ra rằng tài năng âm nhạc của ḿnh không đủ để nuôi sống bản thân. Dù Condi không phải là một nghệ sĩ dương cầm chuyên nghiệp, nhưng nàng vẫn thường xuyên tập dợt nhạc với các bạn trong nhóm nhạc. Condi đă sử dụng kỹ năng thiên bẩm của ḿnh để đệm dương cầm cho người nghệ sĩ tài ba xử dụng cello Yo-Yo Ma trong một nhạc phẩm của Brahms là Violin Sonata in D Minor, khi tŕnh diễn tại Constitution Hall trong tháng 4 năm 2002 nhân lễ trao Giải Huy chương Nghệ thuật Quốc gia (National Medal of Arts). Sau khi học dương cầm tại trại âm nhạc Aspen, Condi quyết định ghi danh vào Đại học Denver, nơi cha của nàng đảm nhiệm công việc của một phụ tá hiệu trưởng, đồng thời dạy một lớp gọi là "Kinh nghiệm Da đen tại Hoa Kỳ". Condi cũng tham dự một lớp học về chính trị quốc tế được giảng dạy bởi Josef Korbel, thân phụ của cựu Ngoại trưởng Hoa Kỳ Madeleine Albright. Từ cơ hội này  khiến nàng càng gần gủi và tỏ ra thích nghiên cứu về Liên bang Xô viết, học về môn bang giao quốc tế. Condi cụng đă gọi ông Korbel là "một trong những nhân vật chính ảnh hưởng trong cuộc đời tôi". Khi Korbel từ trần năm 1977, ông không có dịp nh́n thấy hai người phụ nữ mà ông ưu ái lần lượt trở thành Bộ trưởng Ngoại giao thứ 64 và thứ 66 của Hoa Kỳ., chính là con gái Madeleine và cô học tṛ Condoleezza của ông.

 

Năm 1974, ở tuổi 19, Condi nhận văn bằng cử nhân chuyên ngành khoa học chính trị tại Đại học Denver. Nàng nhận học vị thạc sĩ năm 1975 tại Đại học Notre Dame, tiểu bang Indiana. Sau khi ra trường, Condi nhận việc làm tại bộ Ngoại giao vào năm 1977, trong nhiệm kỳ của chính phủ Jimmy Carter, nàng là một thực tập viên nội trú tại pḥng văn hoá giáo dục. Năm 1981, 26 tuổi, Condi tốt nghiệp Trường Bang Giao Quốc Tế thuộc Đại học Denver với học vị tiến sĩ. Luận án tiến sĩ và các nghiên cứu ban đầu của nàng đều nhắm vào chính sách quân sự và nền chính trị Tiệp Khắc.

 

TT GW Bush và Dr. Rice trên phi cơ Air Force One 
 

Như nhiều người Mỹ gốc Phi châu, Condi ghi danh tham gia vào đảng Dân chủ măi đến năm 1984, khi nàng thay đổi ư hướng, xoay sang gia nhập đảng Cộng ḥa. Trên diễn đàn Đại hội Đảng Dân chủ năm 1984, nàng phát biểu là người ta nói về "phụ nữ, những người thuộc các chủng tộc thiểu số, và người nghèo" thật sự là "những con người tuyệt vọng và đáng thương", Condi nói lời tâm huyết như sau, "tôi quyết định thà làm một người bị bỏ quên hơn là một người bị thương hại". Nếu cộng đồng người da đen khước từ nàng, nàng đành chịu, nhưng nàng gia nhập đảng Cộng ḥa để thăng tiến tương lai; Quả thực, nàng đă mang danh thơm hay sự hănh diện cho người Mỹ gốc Phi châu. 

Về phạm vi giáo dục, Condi nhận làm phụ tá giáo sư môn khoa học chính trị tại Đại học Stanford (1981-1987), giáo sư phụ giảng(1987-1993) , giáo sư chính thức về môn chính trị học (1993–tháng 7 năm 2000). Condi là một chuyên gia lỗi lạc am tường về Liên bang Xô viết. Nàng được xem là một người bảo thủ nhưng lại uyển chuyển ôn ḥa. Nàng giữ quan điểm chính trị của riêng ḿnh, luôn tách rời khỏi những học thuyết cứng nhắc. Condi vốn thích đọc tác phẩm của những văn hào Nga như Leo Tolstoy, (tức Lyev Nikolayevich Tolstoy) và Fyodor Dostoyevsky. Từ năm 1993 đến 1999, nàng đảm nhiệm chức vụ phó viện trưởng (provost) phụ trách về ngân quỹ và học vụ của Đại học Stanford.

 

Về văn chương, Condi Rice là tác giả và đồng tác giả của một số tác phẩm giá trị như: Nước Đức thống nhất và Âu châu thay đổi (1995), Kỷ nguyên Gorbachev (1986) và Sự trung thành không chắc chắn: Liên bang Xô viết và quân đội Tiệp Khắc (1984).

 

Tôi viết chapeau về bài của chị Quỳnh Giao, nhưng v́ chuyện chị kể về đề tủ khi nhắc đến kiều nữ Condoleezza Rice, người mà tôi vô cùng ái mộ, nên đă quá lời, đi lạc đề 65 miles rồi, thôi th́ xin mời quư ACE vô ngay đề tài chính, hăy thưởng ngoạn văn phong của nhà văn nữ, chuyên gia trị món văn tạp ghi, tôi thích ư tưởng nhập đề của chị, "Home sweet home" hay "No place like home". Xin nghe trước những bài nhạc khiến chúng ta nhớ nhà như trong văn của Quỳnh Giao vậy: 

http://www.youtube.com/watch?v=VjxY7xmhJ6o 

http://www.youtube.com/watch?v=dEI2SrIJhsc 

http://www.youtube.com/watch?v=oN86d0CdgHQ&feature=related 
 

Hello Sunday Evening!

 

 

Nghe nhạc như t́m về nhà
Quỳnh Giao

 

Những ca khúc ban đầu của chúng ta vẫn là những ca khúc hay nhất.

 

Không chỉ v́ là khúc hát tuổi thanh xuân, mà v́ chúng đă trở thành một phần tâm hồn của ḿnh. Dù đă đi thập phương tứ xứ, khi trở về mái nhà xưa th́ ai cũng có sự bồi hồi xúc động. Cũng thế, dù đă nghe hay hát những tác phẩm tân kỳ hơn, có khi c̣n giá trị hơn, nhưng khi các giai điệu cũ nổi lên th́ ta vẫn cho là hay nhất. Con người hầu hết đều như vậy, mới hay cũ chỉ là tương đối thôi, v́ thế hệ nào cũng có những kỷ niệm cũ rồi tiếp nhận cái mới và vài chục năm sau th́ thấy rằng đấy cũng sẽ là kỷ niệm...

 

Quỳnh Giao nghĩ vẩn vơ như vậy khi theo dơi buổi tŕnh diễn của dương cầm thủ Condoleezza Rice và nữ hoàng nhạc Soul Aretha Franklin. 

Queen of Soul Music: Aretha Franklin 

Condi Rice có tên từ một kư hiệu âm nhạc gốc tiếng Ư, là “Con Dolcezza,” nghĩa là “với sự ngọt ngào.” Học nhạc và đánh dương cầm từ bé, nàng là dương cầm thủ xuất sắc, nhưng tự biết là chưa thể là diệu thủ virtuoso nên bỏ nhạc mà đi học về chính trị. Trở thành giáo sư xuất sắc của Đại Học Stanford trước khi tham gia chính quyền từ thời Ronald Reagan, rồi về làm giáo học Stanford, bước ra là Cố vấn An ninh Quốc gia rồi ngoại trưởng cho Tổng Thống Bush. Nhưng, “tiếng gọi rừng thẳm,” sự quyến rũ thuở thiếu thời vẫn là nhạc. 

Condi Rice loves music 

Condi Rice đă nhiều lần chơi nhạc trong chốn bằng hữu, song tấu với Yo-Yo Ma để gây quỹ và nổi tiếng nhất là dạo đàn cho nữ hoàng Anh thưởng thức. Nhân vật da đen này là hạt huyền bên đảng Cộng Ḥa. Rời chính trường th́ lặng thinh dạy học, chỉ nghe thấy tiếng đàn. 

Năm nay đă 68, Aretha Franklin hơn Condi đúng một giáp nhưng có cùng xuất xứ, da đen, học nhạc, đánh dương cầm và hát thánh ca trước khi chói ḷa trên sân khấu Rhymth and Blues. Rồi viết nhạc và thành nữ hoàng nhạc Soul từ bốn chục năm trước. Có trên hai chục giải Grammy, Aretha được tôn là thành phần danh ca hay nhất cổ kim, mà ở tuổi này vẫn có thể làm náo động thế giới nhạc Jazz, nhạc Rock, nhạc Blues, nhạc đạo. Và đôi khi nhạc cổ điển hay các thanh khúc Opéra. 

Khác với Condi, Aretha không dạy học nhưng năm nay vừa có bằng tiến sĩ danh dự về nhạc của Đại Học Yale. Và là báu vật bên đảng Dân Chủ, đă tŕnh diễn trong lễ nhậm chức năm ngoái của Tổng Thống Obama. 

Vậy mà Thứ Ba 27 vừa qua, hai người cùng xuất hiện trên sân khấu Mann Center for the Performing Arts, cùng dàn nhạc giao hưởng Philadelphia.

Hai người không so tài mà cùng chung sức gây quỹ cho một chương tŕnh phát triển giáo dục và cộng đồng của Mann Center. Mỗi người một vẻ. Condi từ nhạc cổ điển trở về nhạc hiện đại, kể cả giai điệu dương cầm nổi tiếng do Aretha ḥa âm. Nhiều người lại tiếc là v́ sao nàng không “ở với âm nhạc” v́ chơi đàn quá hay! Qua phần sau, Aretha hát hơn một giờ một danh mục cũng là cổ điển của ḿnh, từ các ca khúc phổ thông buổi thanh xuân đến ca khúc nghệ thuật của Opera và kết thúc với bài “Chain of Fools” do chính ḿnh đàn lấy.

Vở opera “Turandot” của Giacomo Puccini 

Sau đó là phần hợp diễn của hai ngôi sao, với nhạc cổ điển lẫn hiện đại, mà đều là tác phẩm nghệ thuật. Khi Condi Rice đệm đàn cho Aretha Franklin hát “Nessun Dorma” trong vở “Turandot” của Puccini th́ tám ngàn khán giả đă bật dậy ḥ la và hóa điên v́ sướng! 

Qua buổi tŕnh diễn lịch sử ấy, người viết nhớ lại thuở ban đầu...

Thuở ban đầu của danh thủ dương cầm Condoleezza Rice là nhạc cổ điển. Đêm đó, khi tŕnh tấu bản Concerto cho Dương cầm số 20 của Mozart, nàng là người hạnh phúc v́ nhận ra con đường về nhà vào tuổi ấu thơ. Hồn nàng đă nhập vào nhạc cổ điển, coi Mozart hay Chopin và Liszt là người nhà. Chuyện thị phi của chính trị hay các tác phẩm đương đại, dù là “Candide” của Leonard Berstein, chỉ là cái thuật để thi thố tài nghệ. Niềm hạnh phúc vẫn là dư âm ngày cũ... 

Leonard Bernstein: One of the most remarkable titans in musical history


Có lẽ Aretha Franklin cũng thế.

 

Danh ca này thật sự xuất thần trong bài “Respect” đă thành xưa, hoặc “You Make Me Feel (Like a Woman)” đă tạo nên dấu ấn Aretha với nhịp tiết rạo rực trong từng nét giật của nhạc. Những ca khúc này không chỉ là kỷ niệm mà đă thành phần hồn của ba. Khi hát các ca khúc trong vở Opera của Puccini hay Gluck, Aretha Franklin tŕnh bày đầy nghệ thuật và kỹ thuật của bậc danh tài. Nhưng có lẽ không c̣n niềm vui cho riêng ḿnh.

 

Quỳnh Giao nghĩ như vậy khi nhớ đến danh ca Kim Tước và nhiều nghệ sĩ khác.

 

Kim Tước hát “Thu Vàng” như nàng con gái tung tăng trên nẻo đường xưa, hay nhất và hạnh phúc nhất, dù rằng người giỏi nhạc có thể coi bài hát là loại “exercise,” bài tập. Thái Thanh trong “T́nh Ca” hay “Bà Mẹ Gio Linh” là tuyệt chiêu vượt thời gian v́ các ca khúc xă hội ấy đă đậm nét trong tuổi thanh xuân của bà. Đấy là con đường về nhà đầy hạnh phúc của người nghệ sĩ. Nhiều danh ca khác cũng có những tiếng nhạc xưa đă đánh dấu một phần đời như vậy.

 

Sau này, nếu có cần phô diễn tài nghệ th́ các nghệ sĩ thật vẫn thừa sức vượt qua, và về nghệ thuật th́ vượt qua nhiều thế hệ về sau. Nhưng đấy là chỉ khúc hát cho đời. Trong chốn riêng tư, những rung động thật cho ḿnh th́ vẫn bật lên từ các giai điệu cũ mà có khi người đời đă quên...

 

Quỳnh Giao ngậm ngùi hiểu ra cách thưởng thức của giới mộ điệu, mà cũng thương cảm tâm tư của nghệ sĩ. Nghệ sĩ phải luôn luôn làm mới nghệ thuật, sáng tạo và tự tái tạo để thỏa măn người khác. Trong sự sáng tạo và nhiều khi đánh mất chính ḿnh, họ vẫn nhớ đến một giai điệu cũ. Khúc hát đă làm nên hạnh phúc riêng tư của ḿnh, mà đôi khi chỉ chính ḿnh c̣n nhớ.

 

Nếu có buổi tŕnh diễn nghệ thuật đích thực, hăy ṭ ṃ hỏi người nghệ sĩ trên sân khấu là họ thích tŕnh bày tác phẩm nào nhất. Chúng ta sẽ rất ngạc nhiên, và đôi khi bồi hồi, v́ tác phẩm ấy cũng dẫn chúng ta trở lại mái nhà xưa của ḿnh, mà chính ḿnh đă quên...

 

Quỳnh Giao

 

 

 

PS: Cám ơn chị Quỳnh Giao cho bài viết đă tạo cơ hội cho Việt Hải nhớ lại người nghệ sĩ xuất chúng Condoleezza Rice và không quên cám ơn me-sừ Wikipedia tiếp dẫn dữ liệu cho phần intro chapeau, lời giới thiệu dẫn nhập được tô điểm về những nghệ sĩ danh giá, những tài năng vượt trội từ James Brown, Aretha Franklin đến ngôi sao bắc đẩu Condoleezza Rice, kiều nữ của tài năng, thông minh và quư phái.

 

VHLA

 

 Nét dễ thương của Condi the artist Rice

 


 

Việt Hải, Los Angeles.  

August, 2010

 


 

 

Thơ và Truyện của Việt Hải               |                 www.ninh-hoa.com