trang nhà: www.ninh-hoa.com   |  trang thơ & truyện: Việt Hải




 Tên thật: Trần Việt Hải
  Sáng tác nhiều thể loại
  Văn, Thơ, Biên Khảo,...
   tại hải ngoại.
       Hiện cư ngụ tại
     Los Angeles - USA

 

 

T


  Giọt Nắng Lung Linh
 
Ru Em T́nh Nồng 
 
Mưa Cali Nhớ Mưa
     Sàig̣n

  Cơn Say T́nh Ái 
  Giấc Ngủ Cô Đơn
  Hoa Tuyết Mùa Đông
                           
 
 

Truyện/Tùy Bút


  Đôi Lời Trần Tinh
  Mùa Giáng Sinh Với
     Con Tôi

  Xin Hăy Thử Một Lần
     Tương Tư

 
nh Biệt Buồn Tênh
  Mùa Thu Cho Em
 
T́nh Măi Xót Xa
 
Ánh Trăng Bên Lề
  Thư Gửi Bạn Hiền
 
Gọi Mùa Xuân Sang
 
Ḍng Đời Mong Manh
  Phím Đàn Sầu Rơi 
  Duyên Nợ Đời Nhau
  Nụ Cười Thanh Thản
     Tâm Tư
 
Đệ Nhị Khoái:Đầu Cá
 
Cá: Tâm T́nh và Kỷ
     Niệm

  Tiễn Mẹ
 
Kim Cương - Hoa Đá
     Quư Khi Yêu Nhau
 
 
Măi Măi Yêu Em 
 
Thư Cho Con 
  Good Bye My Love
  Một Chút Hương Yêu
  Những Lời T́nh Tự
     của VINH HỒ
    
  Phượng Yêu: Người
     T́nh Tuổi Ngọ
  

  Tương Tư  
  Người Nhạc Sĩ Tài Hoa
  Mùa Thu Hạnh Phúc
  Để Quên Con Tim
  Chuyện Xưa Cầu Cá
  Nồi Mắm Tạ Ơn  
  Âm Nhạc, Niềm Hy
     Vọng Tuổi Trẻ
    
  Lời Tiễn Đưa Nhạc Sĩ
     Nguyễn Hiền
  
  Kỷ Niệm Quê Tôi 
  Giă Từ Mạnh Bích...
                               


 


Nhạc

 
  Missing You

 
 

 


 



K Niệm Q Tôi

Việt Hải

  

 

Hè về trong kư ức cũ của tôi có những kỷ niệm quê hương không bao giờ quên, hè về cho ve sầu ca vang một góc trời, hè về cho hoa phượng đỏ nở rộ trên cành, hè cũng là mùa có mưa, có nhiều loài côn trùng bay bay trong gió, và hè về để tôi nhớ măi bài ca của Thanh Sơn:

"Mỗi năm đến hè ḷng man mác buồn,

Chín mươi ngày qua chứa chan t́nh thương

Ngày mai xa cách hai đứa hai nơi,

Phút gần gủi nhau mất rồi

Tạ từ là hết người ơi!

Tiếng ve nức nở buồn hơn tiếng ḷng,

biết ai c̣n nhớ đến ân t́nh xưa

Đường xưa in bóng hai đứa nay đâu,

những chiều hẹn nhau hết rồi,

giờ như nước trôi qua cầu..."

Trong bài ca trên tác giả nhắc về ve, mà ve và phượng là hai thứ gần gũi với tuổi học tṛ của tôi. Tôi đă từng tước những cánh hoa phượng đỏ nhai cho vị chua thông cổ họng của tuổi trẻ tinh nghịch trong sân trường. Sau khi đậu tú tài hai, tôi về thăm quê tôi và đó là dịp đầu tiên cũng là cuối cùng được ăn món ve sữa rang do mấy người anh bà con cho ăn khao cái văn bằng sau bậc trung học. Có ve sữa, có rượu nếp than và nhiều món đặc sản của quê tôi.

Bài viết này sẽ xoay quanh hai loài côn trùng: Ve sữa rang (hay ve non rang) và dế cơm tempura. Những món ăn b́nh dân nhưng đầy ắp t́nh quê để cho tôi cảm hứng viết lên tâm cảm của chính ḿnh.

Bàn về loài ve sầu này, tạp chí Spiegel th́ dường như chu kỳ thiên nhiên định sẵn cho loài côn trùng bé tí này là cứ mỗi 17 năm, ve sầu Bắc Mỹ lại tụ tập đen kín cả một vùng chỉ để gặp nhau rồi ái ân để gây giống. Trong thiên nhiên của chúng ta th́ không có loài động vật biết nhúc nhích nào có thể chịu nổi sự ḥ hẹn gần 2 thập niên để được cục cựa giao hoan trong mùa thiên nhiên của hè ái ân, nếu qui luật như vậy áp dụng cho con người th́ xứ Trung Hoa khỏi lo nạn nhân măn đâu quư vị à.

Làm sao biết được cuộc hẹn ḥ 17 năm "yêu em dài lâu" như vậy ? Các khoa học gia ở xứ Chí Lợi và Đức Quốc đă áp dụng một máy tạo mô h́nh mẫu theo toán học mà trong đó có tất cả các thông số về ba loại ve sầu Bắc Mỹ là magicicada septendecim, septendecula và casini. Khi đưa số liệu toán học, họ t́nh cờ t́m ra của số năm màu nhiệm này, 17 là số nguyên tố, không chia hết cho bất kỳ số nào, trừ 1 và chính nó.

Đây là một công tŕnh t́m hiểu tuyệt vời, v́ nhờ chu kỳ 17 năm, ve sầu không bao giờ giao phối hoặc sinh nở cùng thời điểm với bất kỳ sinh vật nào trên quả đất này. Đây là lợi thế giúp ve sầu dễ sinh tồn, v́ trong thiên nhiên, kẻ thù thường săn bắt theo chu kỳ, trùng hợp vào chu kỳ giao phối và sinh nở của con mồi, nghĩa là khi con mồi c̣n nhỏ, mới sinh hoặc ở trạng thái yếu đuối nhất.

"Giả sử nếu ve sầu có chu kỳ giao phối chẵn là 12 năm. V́ 12 chia hết cho 2, 3, 4, 6, nên các loài săn bắt mồi có chu kỳ 2, 3, 4 hoặc 6 năm có thể làm quen với chu kỳ ấy để ăn thịt chúng. Nhưng với chu kỳ 17 năm th́ chẳng có con vật nào có thể bắt được chúng", nhà toán học Mario Markus thuộc Viện Nghiên Cứu Max-Plank tại Dormund cho biết như vậy.

Tuy nhiên, có phải trong chu tŕnh tiến hoá, ve sầu đă được thiên nhiên khai sinh cứ chu kỳ giao phối là 17 năm hay không, vẫn c̣n là một điều lạ lùng bí ẩn. Mô h́nh toán học của Markus chỉ có thể giải thích lợi thế của con số 17, chứ không thể cho biết thêm lư do nào khác, có lẽ v́ nó là hiện tượng thiên nhiên cần các nhà vạn vật học hay các nhà côn trùng học sẽ t́m hiểu sau vậy.

Theo tạp chí New Scientist th́ người Trung Hoa trong thời cổ xưa cho rằng ve sầu là con vật biểu tượng của sự hồi sinh do chu kỳ sống có một không hai của chúng: nằm lặng lẽ dưới mặt đất trong nhiều năm liền, sau đó trồi lên khỏi mặt đất đi t́m bạn đời giao hoan, đẻ trứng rồi... chết! Tức loài ve rất lăng mạn v́ ḥ hẹn lâu nhất cho cuộc trùng phùng ái ân để "một thời để yêu, một thời dể chết" hay "một thời ḥ hẹn ái ân, một thời ra đi nhớ măi". Lăng mạn đến thế tại sao nhà văn chuyên trị văn chương yêu đương Quỳnh Dao không đem loài ve sầu vào tác phẩm của bà nhỉ, tôi tự hỏi như vậy.

Ngày nay, người ta vẫn tự hỏi về sự huyền bí lạ lùng của loài ve sầu khi chúng luôn xuất hiện trong thiên nhiên vào một thời điểm chính xác trong năm. Hỏi là để hỏi vậy thôi, nhưng chưa đưa ra được lư lẽ thuộc về khoa học có thể chấp nhận được.

Richard Karban, nhà sinh thái học ở Đại học Davis, miệt bắc California (UCD), gần Sacramento, đă t́m ra cái bí ẩn của loài ve sầu này. Ông đào những con nhộng thuộc loài ve sầu Magicicada đă thọ dưới mặt đất 15 năm. Loài ve sầu này thường chỉ ngoi lên khỏi mặt đất sau 17 năm "ngủ vùi". Karban đưa những con nhộng ve sầu vào một căn pḥng mà nhiệt độ được giữ quân b́nh như nhiệt độ cũ dưới ḷng đất của nhộng. Xong những con nhộng được gắn vào bộ rễ của những cây đào (peachtree) đă được cấy giống ra hoa hai lần mỗi năm. Kết quả những con ve sầu thoát kiếp nhộng sớm hơn một năm. Loài côn trùng hi hữu này đă bám víu vào thời gian bằng cách theo dơi những tín hiệu sinh hóa của cây ươm nuôi chúng.

Cứ vào mùa xuân, khi nhiều loại cây bắt đầu ra hoa, những giọt mật và protein từ hoa sẽ chảy ra, rơi xuống và thấm vào bộ rễ của cây. Ve sầu ở trong ḷng đất hút lấy thức ăn từ rễ cây và đó chính là lúc đồng hồ sinh học của loài côn trùng này được thông báo sự hoạt động trở lại. Ve sầu hồi sinh, ḅ lên khỏi ḷng đất và bắt đầu một chu kỳ sống mới. Thiên nhiên cứ thế cho loài ve sầu kiếp sống vui ca vang khúc yêu đời và hẹn ḥ khi ái ân đến khi kiệt sức trở về với cát bụi t́nh xa.

Trong trí nhớ cũ của tôi từ Hốc Môn về Tây Ninh có những vùng mà loài ve sầu kêu ran cả bầu trời quê hương. Tôi c̣n nhớ gần ngôi Tổ Đ́nh cổ xưa, đối diện với sân banh và trường trung học của quận G̣ Dầu. Những hàng cây dầu to cao, phượng, điệp, me, ô môi, bàng,... xung quanh khung cảnh thiên nhiên xanh tươi đó tôi nghe tiếng ve gọi hè vang rền bừng cả hai tai. Ve sầu thường xuất hiện ở các vùng rừng núi, thành phố, những nơi có các cây cao to. G̣ Dầu ở địa thế cao với loại cây dầu độc đáo, to lớn cao sừng sững.

Anh Tỷ và anh Tài, hai anh bà con của tôi rủ đi bắt ve non. Tôi được hai anh diễn giảng về kinh nghiệm bắt ve, khi cơn mưa đầu mùa của tháng tư ta đổ xuống khiến nước thấm vào đất, mưa ướt đất làm cho trứng ve sâu nở, vài ngày sau những cơn mưa kế tiếp, ve non trồi lên mặt đất t́m chổ ẩn náu trên các thân cây. Chúng tôi đi t́m bắt ve non bám trên các thân cây.

Anh Tỷ nói với tôi là ve đẻ rất nhiều trứng, mỗi con có thể cho hàng ngàn trứng dấu ở vỏ thân cây. Trứng nở thành ấu trùng li ti và ngoi ra rơi rớt xuống đất. Cuộc chiến đấu để sinh tồn bắt đầu ngay lập tức. Ấu trùng ve là mồi tốt cho chim muông, gà, hay kiến… Ấu trùng nào thoát nạn th́ cũng phải vượt qua nhiều trở ngại như nhiệt độ khắt nghiệt nếu mặt đất không đủ độ ẩm, đất quá khô, ấu trùng sẽ không thể nào chui sâu vào ḷng đất được. Các nhà côn trùng học đă t́m ra rằng có loại ve chỉ vài ba năm là chồi lên ca hát, nhưng đa số có con lại ngủ lâu hơn và lâu nhất là mười bảy năm. Khi đứng chứng kiến ve lột xác, để thoát ra được cái vỏ bao quanh rồi mang kiếp hoan ca, khi thời tiết nắng nóng gắt sẽ làm ve đuối sức, hoặc giả tiết ra không đủ chất nhờn, ve sẽ chết trong trạng thái “nửa chừng xuân" khi thân c̣n kẹt lại một nửa trong vỏ.

Ba anh em chúng tôi tà tà nhặt ve non, mà anh Tỷ gọi là ve sữa. Lư do v́ khi ve sầu vừa chui khỏi vỏ trắng như sữa tươi bám víu vào vỏ cây sần sùi. Cái vỏ màu trắng đục của nó, nếu không rơi xuống đất hoặc bị gió thổi đi, th́ đôi khi c̣n treo ṭng teng ngay phía dưới. Ve sầu vừa lột nằm gần như bất động, ve sữa bám ở vỏ cây bằng mấy cái chân bé tí ngo ngoe, nhúc nhích cử động. Có theo dỏi sự sống của ve sữa ta hiểu hơn về món ngon bổ dưỡng cho con người loại thức ăn, trong danh mục các món ăn "côn trùng ăn chơi".

Cách làm ve sữa khi ta mang về, trút ve vào thau đầy nước mắm. Ngâm ve trong nước mắm là để tẩy trùng, tẩy nhớt, diều này tương tự như chúng ta làm loài đuông đọt dừa hay đuông chà là. Ta gọi món ve rang v́ khi cho ve sữa vào chảo th́ chảo đă được tráng bởi một lớp mỏng dầu hoặc bơ với lửa vừa đủ nóng, bơ nóng thấm vào ve cho độ ḍn khi ve ngă màu vàng ngà là ta gắp ve ra. Chúng tôi quệt ve vào sauce mayonnaise khi ăn. Ve sữa rang nhâm nhi với rượu cần hay rượu nếp than cất là tuyệt chiêu vị giác.

Và món Dế cơm Tempura:

Trở ngược ḍng lịch sử của nhân loại th́ các món ăn chế biến từ những loài côn trùng thật ra phổ biến từ nhiều nơi trên thế giới. Ví dụ thổ dân mọi da đỏ ở Nam Mỹ vẫn thường dùng loài kiến mật để làm thức ăn, một loài kiếng khá to và béo, hay trứng kiến vàng, là loại ấu trùng màu trắng mà ta có thể t́m thấy trong các tổ kiến trên thân cây già, nó cũng là loại mà ở Việt Nam ta dùng làm mồi câu cá. Rồi ví dụ khác là loài đuông, một loại ấu trùng của bọ dừa, sống trong thân cây dừa hay cây chà là, th́ khi làm kiếng và đuông được ngâm vô nước mắm nhỉ, sau đó đem chiên ḍn th́ không c̣n ǵ tả nổi cái vị béo, ḍn thơm ngon của món côn trùng ăn chơi, hay nhâm nhi t́m nguồn vui vị giác.

Ở quê tôi, quận G̣ Dầu, nơi tôi c̣n nhớ rỏ th́ vào đầu mùa mưa, xế chiều tối từ 7, 8 giờ tối dế cơm từ các đồng ruộng bay vào thành phố t́m hơi ấm, chúng bám vào các trụ đèn đường hay quanh các bóng đèn néon trước các tiệm buôn. Dế cơm tranh đua nhau giành lấy chổ đậu, chúng chen chúc, xô đẩy nhau rồi có con bị đẩy rơi xuống đất. Tôi tiến đến bắt chúng, kinh nghiệm bạn bè dạy nhau, bắt dế cơm dùng hai ngón tay đè dế chận ngay cổ chúng, nơi giữa đầu và thân, nên chúng không thể xoay ngược lại cắn ḿnh. Mỗi đêm khi mùa dế cơm về chúng tôi bắt cả trăm con.

Dế cơm có kích thước khá to bằng ngón tay cái, cánh màu đen đậm, chân nâu nhạt. Tuổi sinh trưởng trung b́nh của dế khoảng 1 tháng rưởi hay 45 ngày để chúng đủ lớn, nhưng đến 2 tháng hay 60 ngày chúng được xem là cứng cáp, trưởng thành trong việc giao phối cho sự sinh sản truyền giống.

Cách làm món dế cơm là lặt đôi cánh, dùng tay bóp để nặn lấy hết ruột dế, xong ngâm trong nước mắm, rồi dùng nước lă rửa sạch chất nhớt đi, nhớ để ráo nước. Lấy đậu phọng nhét vào bụng dế cơm. Cách mà chị Tư, người làm nhà nội tôi, đem lăn bột chiên, cách làm giống như món tempura của người Nhật, bắc chảo dầu lên bếp, để lửa lớn cho dầu mau nóng rồi hạ lửa xuống riu riu, bỏ dế cơm đă lăn bột vào chiên, đến khi bột trở màu vàng óng ánh là vớt ra dĩa.

Món tempura dế cơm ăn với bánh phồng tôm, hoặc bánh đa nướng hoặc cuốn bánh tráng với rau sống chấm nước mắm ớt cay. Tempura dế nhâm nhi với cognac pha soda th́ thần tiên cuộc đời.

Tóm lại, hai món ăn được tŕnh bày trên là ve sữa rang và dế cơm tempura qua tên gọi của chúng cho ta cái cảm giác đây là những món ăn chơi, không phải ăn no, những món ăn nhắc nhỡ những kỷ niệm quê hương mang theo. Với tôi, trong bài viết này nó mang tôi về vùng thiên nhiên Tổ Đ́nh G̣ Dầu Hạ có nhiều ve non và khu vực Chợ G̣ Dầu hay hay khu phố Ngă Ba Quận lỵ có nhiều dế cơm. Những món ăn b́nh dân này làm cho cuộc sống miền quê thú vị hơn, nhớ nhung hơn, ít ra là trong tiềm thức cũ của tôi.

 

  


Việt Hải, Los Angeles