Lời Tiễn Đưa Nhạc Sĩ Nguyễn Hiền

Việt Hải

 

Tháng 12 năm nay, 2005 tôi cảm thấy lòng buồn khôn tả vì sau khi viết bài tiễn đưa nhạc sĩ Hiếu Anh xong, lại đến chị Thanh Tâm ra đi, chị là hiền thê của nhạc sĩ Anh Vũ. Tôi quen Anh Vũ trong Hội Văn Bút Nam Cali vào mùa Xuân 2003 tại Little Saigon. Tại buổi tiệc đầu năm đó Anh Vũ biếu tôi thi tập "Quê hương và Nỗi nhớ" của anh mới phát hành thời gian đó. Hôm tiệc tôi được tình cờ xếp ngồi gần nhạc sĩ Nguyễn Hiền. Đây là lần đầu tôi được trò chuyện cùng ông, tôi bảo ông mỗi mùa xuân đến tôi đều nghe nhạc của ông, bài "Anh cho em mùa xuân". Nó hay với tôi vì chứa chan lắm kỷ niệm trong đời tôi, tôi nghe nó từ thuở đi học, nghe từ thuở ở Sài Gòn đầy ắp kỷ niệm yêu thương. Tôi xin phép nhạc sĩ cho tôi mượn bài hát để làm dẫn nhập cho bài viết về thi tập của nhạc sĩ Anh Vũ. Rồi tôi đã viết bài đó tặng hai anh chị Anh Vũ và Thanh Tâm. Chính trong tháng cuối cùng của 2005 oan nghiệt này đã cướp đi chị Thanh Tâm và nhạc sĩ Nguyễn Hiền, họ ra đi mà lòng tôi nhớ lại kỷ niệm Xuân 2003 vẫn lãng vãng trong tâm trí tôi.

Nhạc Nguyễn Hiền, thơ Kim Tuấn:

"Anh cho em mùa xuân, nụ hoa vàng mới nở,
chiều đông nào nhung nhớ
Đường lao xao lá đầy, chân bước mòn vĩa phố,
mắt buồn vin ngọn cây

Anh cho em mùa xuân, mùa xuân này tất cả,
lộc non vừa trẩy lá
Lời thơ thương cõi đời, bầy chim lùa vạt nắng
trong khói chiều chơi vơi,

Đất mẹ đầy cỏ lúa, đồng xanh xa mấy mùa
Ngoài đê diều căng gió, thoảng câu hò đôi lứa...
Trong xóm vang chuông chùa, trăng sáng soi liếp dừa
Con sông dài mấy nhánh, cát trắng bờ quê xưa..."

Thơ và nhạc của Anh Vũ tặng Thanh Tâm, chia sẻ ý xuân sang:

"Em cho anh mùa xuân
Từ muôn bao kiếp trước
Anh bây giờ nhận được
Chân thành cảm ơn em

Anh cho em tình thương
Từ đất trời mở rộng
Muôn đời anh vẫn nhớ
Ngàn đời em vẫn thương

Ta cho nhau tình yêu
Không có gì ngăn cách
Dù không gian thời gian
Không làm ta đổi thay..."

(Vần thơ Valentine, QH & NN, trang 39)

Nếu bài ngợi ca mùa xuân của Anh Vũ vui theo thể điệu bebop để cho em và vì em mà tôi nghe thì bài hát của Nguyễn Hiền quyện vào hồn xuân đầy tình tự yêu thương và đầy tình tự quê hương.

Hai anh Nam Lộc và Nguyễn Ngọc Chấn thông báo cho tôi tin nhạc sĩ Nguyễn Hiền ra đi, chẳng bao lâu tôi nhận được email của các anh Lê Mộng Nguyên và Trần Quang Hải từ Paris xuất hiện trên emcahat forum, rồi Phạm Anh Dũng trên Thời Nay Online forum, rồi Linh Chi Paris gửi email, Bích Ty gọi điện thoại báo tin, Nguyễn Tâm Thuận gọi tiếp sau đó. Hai chị này thuộc Văn bút Nam Cali, mà trong đó có nhạc sĩ Nguyễn Hiền. Hôm sau ca sĩ Miên Thụy từ Rotterdam, Hòa Lan, gửi email hỏi tôi lo phân ưu trên net chưa, tôi phúc đáp là hai anh Nam Lộc và CNN chưa có tin mới. Tôi để bài "Anh cho em mùa xuân" chạy liên tục theo automatic mode để nghe đi nghe lại. Có lẽ vì sự luyến tiếc cho một vì sao sáng mà nay đã ra đi hay sao mà tôi càng nghe thì tâm tư tôi càng thích, càng thắm thía, nhất là giọng hát Quang Dũng thật điêu luyện, thật tuyệt vời, ngoài kia nắng Cali đang tràn xuyên cửa kiếng vào căn phòng tôi. Trên trời cao có hằng triệu tia nắng ấm như nhắc nhở tiếng nhạc của Nguyễn Hiền khi xuân về. Và xuân bây giờ có đến chỉ là xuân luyến tiếc về người nhạc sĩ tài hoa với dòng nhạc tuyệt diệu mà thật nhiều kỷ niệm của cuộc sống này trong tôi.

Được biết ông bị chứng ung thư phổi. Những chi tiết về nhạc sĩ Nguyễn Hiền thì ông là nhạc sĩ cùng thời với các nhạc sĩ nổi tiếng trong làng tân nhạc Việt Nam như Dương Thiệu Tước, Hoàng Thi Thơ, Văn Phụng, Phạm Duy, Châu Kỳ... cho đến nay đã sáng tác được hơn một trăm ca khúc, tuy nhiên người ta nhớ đến ông nhiều qua các nhạc phẩm như: Về đây anh, Anh cho em mùa Xuân, Mái tóc dạ hương, Tìm đâu, Ngàn năm mây bay, Thầm ước, Hoa bướm ngày xưa, Tiếng hát học trò, Từ giã thơ ngây, Lá thư gởi mẹ...

Năm 1950, nhạc sĩ Nguyễn Hiền, sử dụng thành thạo nhiều thứ đàn, như phong cầm, vĩ cầm, dương cầm... đã là nhạc trưởng của ban nhạc Hotel de Paris, Hà Nội, trước khi di cư vào Nam hôm 4 tháng Chín 1954, do Hiệp định chia đôi đất nước.

Tại miền Nam, nhạc sĩ Nguyễn Hiền đã phục vụ tại các Bộ của Việt Nam Cộng Hòa, có ít nhiều liên hệ đến văn hóa và chính trị, như Bộ Thông tin, Chiêu Hồi và Xây Dựng Nông Thôn... cho đến tháng 4-1975, ông là Phụ tá Ban Chương trình của Ðài Truyền hình Việt Nam, trụ sở chính ở Saigon, và bị kẹt lại. Trong các năm từ 1978 đến 1980, ông bị cộng sản giam giữ vì bị kết tội dính líu đến tổ chức phục quốc, và mãi đến năm 1988 mới được cùng gia đình sang định cư tại Little Saigon, Westminster, Nam California, nơi có công đồng Việt Nam đông đảo nhất tại hải ngoại.

Nơi vùng đất mới, nhạc sĩ Nguyễn Hiền vẫn tiếp tục hoạt động về văn hóa, văn nghệ dân tộc, tổ chức các lệ giỗ Tổ Hùng Vương, Kỷ niệm Ðức Trần Hưng Ðạo, Hai Bà Trưng... và được thành phố Westminster mời làm Ủy viên văn hóa văn nghệ cho thành phố.

Tôi còn nhớ hôm Văn bút Nam Cali họp mặt đầu Xuân hội ngộ 2003, nhà văn Dương Viết Điền chở tôi xuống Orange county gặp bạn bè văn học tại nhà hàng Emerald Bay. Chúng tôi được nhạc sĩ Nguyễn Hiền kể chuyện xưa có Văn Cao, Quang Dũng, rồi mẫu chuyện về Lưu Hữu Phước mà sau này anh Dương Viết Điền viết lại trong bài viết "Một Vài Kỷ Niệm Với Nhạc Sĩ Nguyễn Hiền".

Khi viết bài tiễn đưa nhạc sĩ Nguyễn Hiền, tôi nhận khá nhiều emails khắp nơi gửi về chia sẻ tâm tình khi được tin nhạc sĩ Nguyễn Hiền ra đi. Họ là những người biết ông thật sự ở ngoài đời hoặc người chỉ biết ông qua những tác phẩm âm nhạc hay văn chương của ông. Từ các nhà văn Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Vy Khanh, Nguyễn Thanh Ty đến các nhạc sĩ Anh Vũ Thiện Tâm, Phạm Anh Dũng, Nguyễn Mạch Bích, Trần Quang Hải, rồi các nhà thơ Lê Anh Dũng, Hoàng Ngọc Liên, Hồng Vũ Lan Nhi, phu nhân của nhạc sĩ Lê Trọng Nguyễn rồi các nhà văn Vũ Toại, Tạ Xuân Thạc, Nguyễn Thanh Liêm và thư của nghệ sĩ Nam Lộc. Tiêu biểu cho những chia sẻ tôi xin đan cử thư của nhạc sĩ Nam Lộc tâm tình như sau:

"Nếu có người hỏi tôi, ai là khuôn mặt nghệ sĩ mẫu mực để tôi được nhìn làm tấm gương soi. Tôi sẽ không ngần ngại trả lời người đó chính là Nhạc Sĩ Nguyễn Hiền. Tôi ngưỡng mộ ông không chỉ qua tấm lòng son sắt với quê hương đất nước hay tài năng sáng tác với các nhạc phẩm trữ tình, sang cả và mang nhiều ý nghĩa, mà còn nhìn ông như một người chồng, người cha mẫu mực. Nghe cô con gái út kể chuyện thời gian sau biến cố 1975, mỗi ngày chở các con đi học trên chiếc xe đạp "cọc cạch", dưới trời nắng cháy da hay cơn mưa tầm tã, nhưng ông vẫn âm thầm tính chuyện phục quốc, để rồi bị Cộng Sản cầm tù suốt mấy năm trường.
Với tính tình điềm đạm, giọng nói từ tốn và kiến thức rộng rãi. Tuy theo Tây học, nhưng luôn mang nặng hồn dân tộc. Ông cởi mở với mọi người, rộng lượng với đàn em, tử tế với bạn bè và trân quý gia đình. Nhưng tất cả những ưu điểm trên đều không lớn hơn trái tim nhân hậu mà ông dành cho tha nhân và xã hội. Thời gian 10 năm gần đầy, mặc dù đã lớn tuổi, nhưng các hoạt động cộng đồng của ông vẫn không hề suy giảm. Qua những những bài biên khảo, nhận định, những buổi thuyết trình, hội thảo ở khắp mọi nơi. Đặc biệt là với các vai trò đảm nhiệm như Chủ Tịch Hội Cao Niên Á Mỹ, thành viên xây dựng đền Hùng, hoặc Ủy Viên Văn Hóa và Nghệ Thuật của thành phố Westminster v.v., nhạc sĩ Nguyễn Hiền đã làm cho người bản xứ có những cái nhìn kính phục và thiện cảm đối với tập thể người Mỹ gốc Việt. Đó cũng chính là lý do mà hầu hết các cơ quan truyền thông báo chí, truyền hình hay trung tâm ca nhạc đều nhất lực vinh danh ông về các thành tích phục vụ cộng đồng.
Nếu ai có cơ hội hoạt động gần gũi với nhạc sĩ Nguyễn Hiền thì đó phải là người may mắn. Và chỉ cần học hỏi được một phần nhỏ trong thân thế và sự nghiệp bao quát của ông, thì đó chính là niềm hạnh phúc lớn lao.". Nam Lộc (Cuối năm 2005)
Viết nhân ngày tiễn biệt nhạc sĩ Nguyễn Hiền.

oOo

Chết và sống là chỉ hiện tượng của luật thiên nhiên tạo ra trong cuộc đời này. Một triết gia đưa ra cái ý tưởng nghe như tương phản, nhưng rất chí lý: "Sống khó khăn để chết an nhàn". Tôi muốn tri ân tấm gương kiểu mẫu Nguyễn Hiền, người của biểu tượng cho lòng ái quốc trung kiên, đạo đức cao quý, kiến thức uyên bác và nghệ sĩ tính, nhưng vẫn lưu giữ sự thủy chung tuyệt đối. Khi chúng ta sống giữ gìn từng ly từng tí giá trị đạo đức, phẩm hạnh cao quý ngày này qua ngày khác là việc làm vô cùng khó khăn, để mai kia buông xuôi ra đi trong thanh thản là điều trân trọng mà bài viết này xin kính dâng lên hương linh của người nhạc sĩ biểu tượng cho một tấm gương sáng về tài hoa và cá tính kiểu mẫu bằng những lời lẽ ưu ái và thật biết ơn.

Nhạc sĩ Nguyễn Hiền kính mến,

Hôm nay, ngày thứ Sáu 30 tháng 12 năm 2005, nhạc sĩ sẽ từ bỏ cõi dương trần. Bằng lần cuối cùng này, trong tiếng nói chung của tất cả những thân hữu, đồng hương, văn nghệ sĩ góp mặt trong bài viết này, cũng như bao người khác yêu quý những nhạc phẩm của nhạc sĩ, xin đồng thành kính tiễn đưa nhạc sĩ về miền cực lạc quốc, mà nơi đó không có chiến tranh, không có hận thù, và mùa xuân sẽ mãi mãi về cho khúc hát "Thanh bình ca" * bất tận của chốn an giấc ngàn thu...
 

  

Việt Hải, Los Angeles 
* "Thanh bình ca": tên của một ca khúc của nhạc sĩ Nguyễn Hiền ước mơ về quê hương thanh bình.