Thơ v Truyện của Việt Hải           |                 www.ninh-hoa.com


Việt Hải
 

Tn thật: Trần Việt Hải
Sng tc nhiều thể loại
Văn, Thơ, Bin Khảo,...
tại hải ngoại.

     

 



Hiện cư ngụ tại
Los Angeles - USA

 

 

 

 


 


Ma THU Trong THI CA Việt Nam

V
iệt Hải Los Angeles

 

 

 

Intro:

Khc với miền Nam chỉ c 2 ma mưa nắng, ở nhiều nơi trn thế giới vo MA THU l trổ mu vng, đỏ, cam, nu thật đẹp. Buổi sng c nhiều sương m, cảnh vật mờ ảo, đẹp như ở Đ Lạt qu hương mnh. Buổi trưa c nắng vng hanh v gi heo may rơi rụng l vng, thật thơ mộng lm xao xuyến những tm hồn nghệ sĩ. Nhưng ci đẹp, ci diễm ảo MA THU khng phải chỉ ở l vng rực rỡ v rơi theo gi, m ở tiết THU v tnh THU, nhờ thế m MA THU l một đề ti rất phong ph trong thi ca, m nhạc Việt Nam. Tuỳ theo sức phong ph của tm hồn m cc văn thi sĩ đ sng tc những vần thơ, những dng nhạc bất hủ đi su vo lng người. Lạc vo những thế giới huyền dịu của cảnh đẹp MA THU, người thường cũng cảm thấy rung cảm bng khung...

Mời cc bạn đến với MA THU Trong Thi Ca Việt Nam!

MA THU Trong Tnh Ca Việt Nam

 
"Hằng năm cứ vo cuối thu, l ngoi đường rụng nhiều v trn khng c những đm my bng bạc, lng ti lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường Buổi sng mai hm ấy, một buổi mai đầy sương thu v đầy gi lạnh. Mẹ ti u yếm nắm tay ti dẫn đi trn con đường lng di v hẹp. Con đường ny ti đ quen đi lại lắm lần, nhưng lần ny tự nhin ti thấy lạ. Cảnh vật chung quanh ti đều thay đổi, v chnh lng ti đang c sự thay đổi lớn: Hm Nay Ti Đi Học..." Ti cn nhớ mi bi "Ti đi học" của nh văn Thanh Tịnh hồi mới ln trung hoc đệ nhất cấp. Do đ ma thu vẫn l đề ti được bn tn mun thủa bởi những nh văn, nh thơ hay những nhạc sĩ trong kho tng văn chương hay m nhạc Việt Nam. Người ta ca tụng ma thu, bối cảnh ma thu được dn dựng trong những tc phẩm của họ như những khng gian l vng rơi hay những chia ly buồn b. Ti yu ma thu từ bản chất, yu cả những bản nhạc ma thu. Trong khun khổ hạn hẹp của bi ny, ti cố gắng đưa ra một số bi tiu biểu của những nhạc sĩ đ sng tc những tc phẩm về ma thu. Ti vốn thch bản thu ca tiền chiến của nhac sĩ Đon Chuẩn - Từ Linh. Cuối thập nin 50 khi ti cn học tiểu học, thầy gio của ti di cư từ miền Bắc vo. ng c một tm hồn nhạc sĩ, chnh ng đ để lại trong ti một ấn tượng thật tuyệt vời của một ma "Thu quyến rũ":

"Anh mong chờ ma thu
Trời đất kia ngả mu xanh lơ
Đn bướm kia vui đa trn mun hoa
Bn những bng hồng đẹp xinh
Anh mong chờ ma thu
Du thế nhn vo chốn thin thai
V cnh chim ngập ngừng khng muốn bay
Ma thu quyến rũ anh rồi " 



Trong bối cảnh buồn b nhạc sĩ Trịnh Cng Sơn đ ni về ma thu của ng qua đi khi "Nhn những ma thu đi". Thu đi v để lại cho chng ta những chia ly, những nuối tiếc sầu rơi, những nghĩ ring tư man mc trong tm hồn:

"Nhn những ma thu đi
Em nghe sầu ln trong nắng
V l rụng ngoi song
Nghe tn mnh vo qun lng
Nghe thng ngy chết trong thu vng ..."
 

 

Khi người ta yu nhau th mọi thứ đều từ thiện, người ta sẽ cho nhau tất cả, từ những thng ngy, những tặng phẩm qu bu, cho con tim, cho nhau kỷ niệm, ... với nhạc sĩ Ng Thụy Min, ng cho người tnh cả một bầu trời ma thu tuyệt vời về nhạc v lời ca . Bi "Ma thu cho em" được ra đời năm 67. Chnh bi ca ny đ đnh thức ti những ci đng yu của một ma thu tnh i: 

"Em c nghe ma thu mưa giăng l đổ
Em c nghe nai vng ht khc yu đương
V em c nghe khi ma thu tới
Mang i n mang tnh yu tới
Em c nghe, nghe hồn thu ni
Mnh yu nhau nh ..." 


Ma thu l ma của nỗi buồn, của chia tay, của những mối tnh dang dở. Ở tuồi cn đi học, những nam sinh vẫn c những kỷ niệm đến đứng ngẩn Ng ở cổng trường con gi như những cửa trường Gia Long, Nguyễn B Tng, Sương Nguyệt nh hay Trưng Vương. Để rồi "Em tan trường về, mưa bay mờ mờ, anh trao vội vng chm hoa mới nở, p vo cuốn vở. Người con gi như đa hoa hồng, hoa pens, hoa mimosa hay hoa phượng hồng như mi em. Một nụ hn đầu ngất ngy để rồi nhung nhớ mi mi về sau. Ma Hạ đến rồi mối tnh chia ly v l do no đ Để rồi khi sang ma thu, ma tựu trường c gi Trưng Vương nhn l vng rơi ngoi đường Nguyễn Bỉnh Khim, theo gi heo may vi vu để nhớ đến người bạn trai xưa với nụ hn đầu nồng nn. Nh thơ nữ Nguyễn Thị Lệ Thanh đ sng tc bi thơ "Trưng Vương, khung cửa ma thu", v nhạc sĩ Nam Lộc đ soạn thnh một ca khc ghi dấu những mối tnh nhẹ nhng, nỗi bng khung, những xao xuyến của tuổi học tr:

"Tim em chưa chưa nghe rung qua một lần!
Ln mi em chưa hn ai cho thật gần
Tnh trần mong manh như l me xanh Ng ngc rơi nhanh
Thu giăng heo may che bng cy lạnh ny
Người cho em nghe cu nhớ thương từng ngy
Người mang cho em quen mi hn ngọt mềm
Tnh cho tim em rung những đm lạnh lng
Nắng vấn vương nhẹ gt chn
Trưng Vương vắng xa anh rồi
Ma thu đ qua một lần
Chợt nghe bng khung l rơi đầy sn...


Ma thu của những tnh tự yu đương, đ li cuốn người nhạc sĩ đ dng bối cảnh thu ca như trong nhiều tc phẩm của ng về ma thu, Phạm Anh Dũng đ tm sự những nồng nn, những cụm từ truyền cảm của ng qua bi "Gọi ma thu mơ":

"Anh gọi ma thu mơ
Một sớm thu sương mờ
Nai vng đạp trn l
Bước từng bước xa xa...
Anh gọi ma thu mơ
Trời sớm sng khng bờ
L vng rơi lc đc
Dịu dng cơn gi bay
Anh hẹn ma thu sang..." 


Ma thu để chng ta ru người tnh. Khi ma thu tới người nhạc sĩ ht khc thu ca để du người yu vo giấc điệp bnh yn, Đức Huy đ ru người tnh của ma thu như sau:

"Hm ma thu gi ht bi ca cũ
Ma thu l vng bay
Anh ru em ngủ
Bi ca dao ta vẫn ht khc ấu thơ
Nắng vng ấm suối nước dệt my thu
Ngập ngừng tri giấc mơ
Anh ru em ngủ
Di cơn m thương yu ấy
Những ngy cn i n..."

Cn ma thu của Từ Cng Phụng th như thế no? ng ru người yu về với ma thu dịu dng, du dương với những lối ru nhẹ nhng, dấu yu của my ngn bay, hy nghe bi "Ma thu my ngn": 

"Buồn vương my ngn giăng khắp lối
Ma thu bơ vơ đến bn trời
Ru tc em suối nguồn
Gọi hồn trong gi thu buồn
Ngy mai chng mnh xa nhau rồi
Cầm tay em nhn sao khng ni ..."


Tuần rồi ti tnh cờ được nghe bi "Dng thu", người nhạc sĩ đ u yếm so snh vẻ đẹp kiều diễm, đi cc của ma thu như người thiếu nữ trong những dng nhac thu ca . Nhật Vũ đ du người tnh qua vũ điệu Tango:

"Dng thu vơi buồn như thương nhớ ai
Dng thu về đy ma thu ơi ai c hay
Ta vẫn ngắm my trời
Thương về tc bung lơi
Thương nhớ mi nụ cười
Bờ mi xinh như mộng
Từ ngy em đi
Đ bao lần thu về rồi ?" 

Lại một tnh cờ khc ti lắng nghe tiếng đn của một người nhạc sĩ Mai Đức Vinh bn phương trời Canada, ng cho chng ta nghe một bản tnh ca quyến luyến v nhiều vương vấn của người thiếu nữ trong giấc mơ thu của ng "Thu về hm nao", thơ Pham Anh Dũng:

".....Ny em nh mắt nu qua rừng thu
Trong bng thời gian nhả tiếng sương m
Chiều rơi l chn thương em hương lụa
Anh nhặt thu về xy tm ng thơ
Chiều sao hoang vắng vng phai sắc l
Anh viết tnh thu trn mi em thi ."
 



Một chiều thu đến để rồi Phan B Chc đ lm thơ, đ phổ nhạc từ khung trời yu thương Đ Lạt qua ca khc thật trữ tnh v đng yu, "Ti c em chiều thu":

"Chiều phai my trắng tri
Tri qua dng đời muộn phiền
Chiều nay ti thấy em gọi nắng ln
Chiều thu ti em ti em như một tnh cờ vừa đến
Bn chn em e thẹn, bn tay em thơ dại
Vội vng con chim b vỗ cnh bay ln cao
Đời cho ti c em trong một chiều khng mong đợi
Đời cho ti c em trong thu về hương tnh tới
Bn tay thi e thẹn, bn chn thi thơ dại
Chiều nay con chim n lu lo thương đời"

 

Ma thu 75 đ lm bao nhiu con tim điu đứng, Ng Thụy Min khi ra xứ ngồi đ chia sẽ tm tư của ng qua bi "Thu Sign" như sau:

"Em hỏi anh ma thu Saign
Nắng cn vương vương trn hng phố vắng
Em hỏi anh ma thu Saign
Nước mắt by giờ c như mưa tun..."

Từ miền trung nam nước Mỹ, nhac sĩ Đỗ Duy Thụy đ bộc lộ tm sự của ng khi ma thu về ta.i Houston với những nhung nhớ ma chia ly của tnh yu trong bi "Thu vng nổi nhớ":

"Theo bước chn em đi thu vng
Tnh ơi sao đến muộn mng
Nổi nhớ mang theo cung đn
Buồn vương trn bao thng năm
Đời một rừng thu hoang vắng
Mơ em l nắng xun sang
Hồn anh mộng cũ chưa tan
Tnh theo l thu vng"

Trong nỗi khắc khoải khn ngui, nhạc sĩ Ng Thụy Min đ tưởng nhớ dến ma thu năm cũ khi nhn về người tnh

Cũng v ma thu năm cũ vơi đầy nhung nhớ, Ng Thụy Min u yếm nhn vo nh mắt người tnh với bi "Thu trong mắt em":

"Rồi một ma thu tới cho mắt em buồn trong nắng
Mầu tnh hn tc rối ru m em hồng say đắm ...
hay ma Thu lại về cho mnh giăng hẹn h
Gọi tn nhau khi chiều đến
My Thu vấn vương đan ngập lối đi
i n theo hồn vt cao Vết mơ tnh xa tay mềm..." 


Nếu ma thu được dng như biểu tượng của sự ra đi hay sự chia ly để rồi dứt khot một cuộc tnh buồn no nề no đ. Trong bối cảnh buồn của ma thu ở vườn Luxemburg với ngập xc l vng rơi. Nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu đ viết bi "Ma thu khng trở lại" để ni ln nỗi sầu tan tc của ng:

"Em ra đi ma thu, ma thu khng trở lại
Em ra đi ma thu, sương mờ giăng m u
Em ra đi ma thu, ma thu khng cn nữa
Đếm l ma thu, đo sầu ngập tim ti"
 

Cũng như sự chia ly từ ma thu dang dỡ, người yu sẽ tm qun lng ma thu sầu a v tnh đ chết trong lng khi niềm c đn chợt đến m nhạc sĩ Nam Lộc ghi nhận qua bi "Anh đ qun ma thu":

"By giờ l ma thu
Chiều vắng khi sương m
Hng cy kh sầu a
Hiu hắt đứng trong mưa
Mưa như lệ tnh xưa
Lệ thấm mi cho vừa
Lệ thương hoa phượng rũ
Em c nghe ma thu ..." 



Ma thu về với khung trời Paris của Cung Trầm Tưởng, nh thơ ny đ kể về chuyện tnh ma thu với nng kiều nữ tc nu người địa phương bn vườn Luxemburg. Bi thơ "Ma thu Paris" đuoc nhạc sĩ Pha.m Duy phổ thnh một nhạc phẩm đ đi vo dĩ vng của Saigon một thời xa xưa:

"Ma thu Paris, trời buốt ra đi
Hẹn em qun nhỏ, hẹn em qun nhỏ
Rượu rưng rưng ly đỏ trn trề ...
Ma thu m thầm bn vườn Lục Xm
Ngồi quen ghế đ, ngồi quen ghế đ
Khng em buốt gi từ tm
Ma thu nơi đu, người em mắt nu
Tc vng sợi nhỏ, tc vng sợi nhỏ
Chờ mong em chn đỏ tri sầu.."

 

Từ một phương trời no đ Phạm Anh Dũng u yếm th thầm với người em gi mắt nu của mnh bằng những lời yu dấu để thăm chừng khi no ma thu của tnh yu thực sự đến. Nếu Phạm Trọng Cầu hay Trịnh Cng Sơn nhn ma thu đi với nỗi niềm tiu cực th tương phản th Pham Anh Dũng lại nhn ma thu ở kha cạnh tch cực. No chnh ta hy nghe lời ht của Pha.m Anh Dũng qua bi "Ma thu về chưa em nhỉ":

"Ny yu dấu, ma thu về chưa nhỉ
Gọi my tri em thả tc bay đi
Hạt long lanh rơi nhạt l thay mầu
Tnh xanh biếc, xanh mầu đi mắt nu ...
Ny yu dấu, ma thu về l đổ
Dng sng xanh tri về mi xa xi
Mầu quan san loang nhạt tm khung trời
Chiều thu vng mnh anh với em..."


Trong một buổi chiều thu l a vng rơi, ti nhm nhi ly c ph của ma thu vng trong một cửa tiệm caf Starbucks tai Boston, lng bỗng bng khung ln nỗi nhớ nh, những rộn r v nhớ Givral hay La Pagode của Saigon năm xưa. Trong khung cảnh ma thu d l Boston, Paris hay Toronto, trong ti ma thu vng của nhạc sĩ Cung Tiến vẫn đẹp đẽ hơn với lời thơ v nhạc. Nhịp điệu Valse vui tươi với lng bồi hồi khi lang thang trn đường phố Nguyễn Bỉnh Khim hay Gia Long hoặc L Thnh Tn gần nh ti ở với những chiếc l vng rơi đ lm xao xuyến tm hồn:

" Một mnh đi lang thang trn đường,
Hồng hn xuống, chiều thắm mun hương
Chiều hm qua mnh ti bng khung
C ma thu về, tơ vng vương vương...
Chiều hm qua lang thang trn đường
Nhớ nhớ, buồn buồn với chn chường
Chiều hm nay trời nhiễu my vương
C ma thu vng bao nhiu l hương"

Ma thu về người nhạc sĩ thiếu vắng bng hnh người yu, trong ma thu hn m của nỗi niềm c đơn, Ng Thụy Min đ sng tc bi "Chiều nay khng c em" vo năm 1965 như sau:

"Chiều nay mnh lang thang trn phố di
Khng c em ai chung bước dỗi nhau giận hờn
Khng c em đường xưa giăng mắt my tri
Chiều no hai đứa chung đi
Lặng nhn ma thu l rơi ...

Rồi mai mnh em thi trn phố người
Sao mắt nhung khng nuối tiếc kht khao đợi chờ
Khng c em cn ai thương l thu bay
Cn ai vương vấn cơn say
Đời gian dối c đơn mnh ta."


Trong ci tm tnh bơ vơ về ma thu chia ly, những nỗi cơ đ ơn buồn tẻ của tm hồn đ tạo ra bản nhac "Thu bơ vơ" buồn man mc tm tư, thơ của thi sĩ V Mỹ Ngọc, nhạc Mai Đức Vinh:

"Hng cy trơ nhnh bơ vơ cuối ma
Nng thu giận chi l rơi đầy sn
Sầu dng đơn ci năm thng phai tn
Heo may gi thu se lạnh
Nghe tm hồn thương nhớ xa xăm
Rừng thu thay l cng vin ghế buồn
Chờ ai về ngang gh thăm nghỉ chn
Quạnh hiu my bay giăng xm con đường
Nơi đy đếm bao thu vng
Qu nh xa cch đại dương..." 

Vũ Đức Sao Biển gp mặt vo vườn thơ nhạc ma thu qua bi "Thu ht cho người". Lời nhạc lẳng lơ với người tnh ma thu của ng, rồi nỗi thống trch khi nng bỏ ra đi . "Thu ht cho người" như l một khc ca buồn thảm:

"Ging thu no đưa người tnh đi biền biệt
Ma thu no đưa người về thăm bến xưa....
Ta vẫn chờ em dưới gốc sim gi đ
Để hi dng người một đa đẫm tương tư...
Giữa thu vng bn đồi sim tri chn
Một mnh ta khc tuổi thơ rơi
Thời gian no tri bềnh bồng trn thn phận người
Biệt ly no khng muộn phiền trn đầu mi
Mu vng ln, bing biếc nh chiều rơi
Nhạc hồi mong ta ht v xa người
Thu ht cho người, thu ht cho người, người yu ơi"

 

Trong đầu thập nin 70, người ta khng thể qun một bản nhac tnh thu bất hủ của nhạc sĩ Pham Duy, phổ từ thơ của thi ho Guillaume Apollinaire. Bi "Ma thu chết" đ ray rứt ni ln những thương nhớ khn ngui của một ma thu tn a, những ai ốn tiếc thương của người tnh vẫn mặn nồng chờ đợi sự trở lại của ma thu yu đương c nhau

"... Ta ngắt đi một cụm hoa thạch thảo
Em nhớ cho: Ma thu đ chết rồi
i ngt hương thời gian mi thạch thảo
Em nhớ cho rằng ta vẫn chờ em
Vẫn chờ em, vẫn chờ em, vẫn chờ
Vẫn chờ... đợi em."

 

Thi sĩ lừng danh Paul Verlaine của Php Quốc đ mang nỗi xc động bồi hồi khi diễn tả bi thơ ma thu của ơng qua bi "Chansons D'automne" như sau:

"Les sanglots longs
Des violons
De l'automne
Blessent mon coeur
D'une langeur monotone
Tout suffocant
Et blme, quand
Sonne l'heures
Je me souviens
Des jours anciens
Et je pleure..."

Bi thơ ny được nhạc sĩ Phạm Duy phổ nhạc lời Việt mang tn "Thu ca điệu ru đơn":

"Ma thu nức nở ơ ớ
Tiếng thở ơ ơ ơ di
Tiếng vĩ cầm, buồn ơi ma thu ơi!
Lng ta khốn khổ ơ ố
Với mỏi y y mn
Tiếng thu buồn, buồn ơi điệu ru đơn
Nghẹn ngo t ti, nghẹn ngo t ti
Khi giờ điểm, ta ngồi ta nhớ
Những ngy no xưa
Những ngy no xưa, v ta khc lc
V ta khc lc ..."


Nước mắt đ rơi khi ma thu về v ma thu buồn b, khi hng cy trt l nghĩa trang đu hiu, Phạm Duy đ mơ tả một ma thu đầy nước mắt trong cơn mưa thu... của bi "Nước mắt ma thu":

"Nước mắt ma thu khc ai trong chiều
Hng cy trt l nghĩa trang đu hiu
Từng chiếc, từng chiếc lệ kh vng ho
Buồn thương từng kiếp nằm trong mộ ho tn người đời qun
Nước mắt ma thu khc than triền min
Nước mắt ma thu khc trong đm di
Ma thu chới vơi tiếng mưa buồn rơi"


Ma thu với mưa rơi buồn hiu hắt, giọt nước mắt rơi như giọt mưa sầu nhn thế. Ơi, hồn thu đến để gieo bao nỗi buồn như trong bi "Giọt mưa thu" của nhạc sĩ Đặng Thế Phong:

"Ngoi hin giọt mưa thu thnh tht rơi
Trời lắng u buồn my hắt hiu ngừng tri
Nghe gi thoảng mơ hồ trong mưa thu
Ai khc ai than hờ! ....
Hồn thu tới nơi đy gieo buồn ly
Lng vắng mun bề khng liếp che gi về
Ai nức nỡ thương đời
Chn bung mau dương thế bao la sầu"

Giọt mưa thu khng hẳn chỉ biểu hiện trong thơ ma thu của Đặng Thế Phong hay Phạm Duy, m n cn được nhạc sĩ L Quang diễn tả qua bi "Ma thu dưới mưa"... thu về dưới mưa để nhớ em những nụ hn đầu v thấp thong bng em đi khi chiều nhạt phai:

".... Một ma thu anh đứng trong mưa
Chờ em l rơi vng đầy sn
V thời gian như cũng tri theo ma thu
Bng chim cy về đu
C nuối tiếc những nụ hn đầu giờ phai
Bng dĩ vng như rơi cuối chiều ma thu
Nhớ em ma thu dưới mưa
Nhớ em ma thu dưới mưa
Gi cuối chốn xa bước chn em chiều phai
Lấp khuất nỗi đau những muộn phiền chn dấu
Thấp thống bng xa vết thương đau thời gian
Nắng tắt cuối phố chiếc l cố ngậm ngi" 

Ma thu của L Quang với vết thương lng khi em ra đi, cn trơ vơ chiếc l ngậm ngi . Nhạc sĩ Pha.m Mạnh Cương nối tiếp với khc ht bơ vơ khi ma thu thiếu vắng em, để rồi cỏ hoa xanh xao chết từ bao giờ v để l vng rụng rơi dng sầu lng ny em c hay? Chng ta hy nghe bi "Ma thu khng em":

"Ma thu khng em anh buồn một mnh
Cỏ hoa xanh xao chết từ ngy no
Ma thu khng em rừng thu mng mnh
L vng rụng sầu em c hay đu....
Ma thu khng em gi buốt tim anh
Tnh yu mong manh my trời nương cnh
Ma thu khng em, ma thu khng em
Ni đồi ng bng chiều hắt hiu."



Ma thu l ma của sự đổi thay, của những chuyển mnh trong thin nhin, sự thay đổi thin nhin đ nhiều khi rất gần gũi với sự thay đổi của con người . Nữ nhạc sĩ Nguyễn Linh Chi đ phổ bi thơ "Dạ khc ma thu" của thi sĩ Phạm Ngọc thnh một nhạc phẩm ni ln những tm trạng của người thi sĩ đa cảm ny về ma thu, bi ht sng tc theo thể điệu boston, mang m hưởng của nt nhạc du dương, buồn vời vợi tm tư:

"Ma thu chiếc l chuyển mnh
Trơ những nhnh sương
Vạt nắng cuối chạy quanh dy phố
Tiếng thở di, chiều nghing mnh,
Tiếng thở di tơi
nh trăng thu quằn quại,
Khng thot khỏi
Ci sương mu nhiệm
Nửa bn ny nhớ nửa bn kia
Chốn hư vơ ai ngồi xa tc
Đm loi nai lạc cả lối về"


Nếu dưới rừng thu c những con nai lạc lồi trong nỗi nhớ bng khung tm đến với nhau, th trn khng trung cũng c những v sao lạc lồi khi tm kiếm lẫn nhau như "Hai v sao lạc", một bản tnh ca ma thu rất trử tnh do nhạc sĩ Anh Việt Thu sng tc:

"Người về, một ma thu gi heo may
Về đu c nhớ chăng những v sao long lanh
Đưa tiễn người đm khng trăng
Ni sao nn lời, lng buồn như chiều rơi
Người về, người về đu nhớ ta chăng?
Người đi mỗi l thu vng rơi lm ta bng khung
Như nh my chiều lam trong sương
Bước đi m thầm lng buồn như chiều rơi
Nghe chăng thu ơi để l rơi chi hồi
Gợi lng thương nhớ ai nhiều" 


Ring với ma thu của Văn Phụng c sương thu giăng phủ một khng gian tĩnh mịch, lng mạn theo thể điệu valse chậm, c nng, c chng, từ đồi ni xuống dưới biển khơi trong bi "Sương thu":

"Sương thu xuống rồi
Trn ni đồi dưới biển khơi
Sương thu trắng ngần đang xuống dần
Khắp trần gian mơ hồ sương xuống rồi
Trn mắt người ướt ln mi
Mơ mng trn o chng
Vương tc nng sương thấm trn ...
m thầm ring ta vẫn mơ
Thầm ta vẫn cn mơ"


Ma thu của Trường Sa khng c sương thu như ma thu của Văn Phụng, nhưng la.i c my m v mưa nhiều, mưa rơi m đềm của một cuộc tnh gắn b, nhung nhớ về mưa thu. Trường Sa đ tả tưởng của ơng trong bi "Ma thu trong mưa":

"... Gọi ma thu qun lng
Vo tiếng mưa rơi m đềm
Trời cn mưa ướt thm
Biết lấy ai chia hờn tủi
Trời mưa thu lắm my
Cn bước em đi qun về
Vng tay m lẻ loi
Cho mnh cn mi thương nhau...
Chuyện ngy xưa biết sao
Mỏi cnh chim bay phương no
Cn ngy xun ấm m
Cho mnh gọi tiếng yu em."


Mưa thu khng dứt tiếng mưa rơi vo ma thu của thi sĩ Như Nguyn, v cũng l nhac sĩ Vũ Thư Nguyn. Chuyện tnh thu cua ơng cũng khng km phần mộng mơ v lng mạn trong bi "Thu Đ Về":

"... Thu, Thu đ về rồi em gi yu
Nhặt chiếc l vng
Anh nghe tnh chớm ươm mơ
My giăng giăng trn cnh nhỏ
Thẫn thờ nghe l đổ...
Nghe gi la Nghe mong chờ người mắt nai
Thu đ về rồi em c thấy
Mưa đầu ma mưa ướt cả hồn ai
Mưa rơi rơi mưa hiu hắt đm di
Thu đ về rồi để ai thương nhớ ai ? 

Ma thu vẫn mưa, khng những trong bối cảnh ở Việt Nam của nhiều nhạc sĩ, m cn mưa cả một khung trời Paris của Phạm Ngọc v Vũ Hữu Ton qua bi "Mưa Paris - Ma thu của ti", thơ Phạm Ngọc, nhạc V Hữu Ton. Bi ht đưa ta viếng kinh đ Paris trong cơn mưa thu, ging nước mưa đ trơi theo con sng Seine u buồn vo ma thu của Phạm Ngọc:

"Paris buồn giữa trời thu
Cơn mưa a theo hối hả
Tiếng đn cng tiếng gi
Thở di thnh những cơn mưa
Em l ma thu của ti
Chẳng đợi chờ sao lai đến
Cũng đnh một lần lỗi hẹn
Sng Seine buồn qu xa xi..."


Nếu như Phạm Ngọc, Cung Trầm Tưởng v Phạm Trọng Cầu đem chng ta vo ma thu Paris của phương Ty th ngược lai nhạc sĩ Hồng Thi Thơ đưa chng ta trở lại phương ng với xứ hoa anh đo, c kiều nữ geisha trong o kimono cổ truyền của đất Ph Tang qua bi "Ma thu Đng Kinh":

"Lạc trong Đng Kinh
Vừa khi ma thu gieo thương nhớ
Lm ti ngơ ngẩn nhn qua hồn thơ
Chiếc o buồn kimono
Đi thin nga trong hồ
C geisha trn bờ
Thiết tha trong mong chờ...
Ma thu ng Kinh
Gọi đi hnh bng trong giy pht
Chờ trơng bước đi tm tm tnh nhau
Bước đi tm duyn ngy sau
Trong tiếng ht mơ mng
Trong nh nắng ngỡ ngng
Xao xuyến l thu vng."



Chng ta đ nhắc đến ma Thu Paris, những l vng ở vườn Lục Xm Bảo, hay l ma thu ở Đng Kinh, lm chng ta lin tưởng đến ma Thu ở qu hương. Khng c nhiều nhạc sĩ nhắc đến ma thu Si Gn, Si Gn thn yu chỉ c hai ma mưa nắng. Ci nắng chi chang của Si Gn đ lm nh thơ Nguyn Sa nghĩ đến người em gi mặc o lụa H ng "nắng Saign, anh đi m chợt mt. Bởi v em mặc o lụa H ng" . Cũng c nhiều nhạc sĩ thường nhắc đến ngy mưa di ở Si Gn tưởng chừng như bất tận . Nhưng ma Thu ở H Nội đ l đề ti của biết bao nh thơ, nh văn, họa sĩ, ni chung l những nghệ sĩ đ kể nhau nghe về H Nội trong k ức , như một H Nội của Mai Thảo, rồi một H Nội của hoạ sĩ Bi Xun Phi v một H Nội của Trịnh Cng Sơn, H Nội l ma Thu, v ma thu l H Nội: "H Nội ma thu

"Cy cơm nguội vng,
Cy bng l đỏ
Nằm kề bn nhau, phố xưa nh cổ
Mi ngi thm su
H Nội ma thu, ma thu H Nội
Ma hoa sữa về thơm từng ngọn gi
Ma cốm xanh về, thơm bn tay nhỏ"

 



H Nội với những phố Cổ ngy cuối thu, buổi chiều sương phủ, đi lang thang ngồi phố, mi hoa Sữa lng đng trong gi thong lm chng ta khng qun được ma thu H Nội. H Nội, cuối thu, trời se se lạnh, ngy xưa cc c gi H Thnh mặc o nhung, cổ qung khăn voan tm đ lm tri tim bao chng trai rung động . Như khi một "tiểu thư H Nội" nhớ người yu ở phương xa, đ đi lang thang trong phố Cổ, đ ra Hồ Gươm, soi bng mnh, soi tương lai của mnh v nước mắt của nng lăn xuống như những hạt mưa bụi như mưa phn như trong một bi thơ của Phạm Chung do nhạc sĩ Phạm Anh Dũng phổ thnh ca khc "Ma Xun ngồi song cửa":

"C phải ma thu đ qua
Em lang thang qua phố phường H Nội
Mặt hồ Gươm pha sương, em soi đời u tối
Ma cốm hồng khng đợi
Em nhớ ai m mưa bụi bay?"

 


"Ma thu ng Kinh" của Hồng thi Thơ cho thấy hnh ảnh của c geisha mong chờ người lữ khch th ma thu của Lưu Trọng Lư cho thấy một hnh ảnh v cng đẹp đẽ của người c phụ Việt Nam trng ngng kẻ chinh phu trở về từ một tiền tuyến xa xi, ci hnh ảnh tiu biểu thật đng yu của bao người phụ nữ Việt Nam trong bất cứ cuộc chiến no suốt dng lịch sử của dn tộc. Bi "Tiếng Thu" được nhạc sĩ L Thương phổ nhạc với nhịp chậm 4/4, hợp m Fa trưỏng:

"Em khng nghe ma thu
Dưới trăng mờ thổn thức
Em khng nghe rạo rực
Hnh ảnh kẻ chinh phu
Trong lng người c phụ...
Em khng nghe rừng thu
L thu ku xo xạc
Con nai vng ngơ ngc
Đạp trn l vng kh."


Ngồi ra, nhac sĩ Pham Duy cũng đ phổ bi thơ ny theo hợp m Sol trưởng. Mỗi bi mang một sắc thi hay ring, một vẻ đặc th ring. Trong nỗi c đơn của ma thu trăng khuyết, thi sĩ Du Tử L đ thố lộ tm tnh của ng về ma thu qua "Thu Khc Một" được nhạc sĩ V T Hn phổ thnh nhạc như sau:

"Trăng khuyết, như đời ti
Cũng thi một kiếp người
Em về, khuya c vui
Đầy hồn ti mưa bụi
Ti về, khuya thiếu... ti
Nhớ người mi thng tm
Gi ngất, như lng ti
Chiều thu, im tiếng rồi...
Ti ở đy đm qua
Mnh mng hồn nghĩa địa
Trăng khuyết như tnh ti
Cn nhau khng cuối đời ..."

Trong kỷ niệm tnh yu v ma thu, thi sĩ Phạm Văn Vui đ viết thnh lời cho bản nhạc "Tnh yu như chiếc l ". Bản nhạc ny do nhạc sĩ Trần Quang Hải sng tc. Khi tnh yu của thủa ban đầu như l chiếc l mu xanh tuổi nhỏ, theo dng thời gian chiếc l ngả vng của ma thu cho những duyn cớ bẽ bng v mang theo một mối tnh lỡ lng khi l ri xuống từ cnh cy nghiệt ng:

"Tnh yu như chiếc l
Phai sắc khi ma thu vừa chớm
No ai hay ai biết
Duyn cớ sao thu bẽ bng
Tnh yu c lỡ lng
Tựa như chiếc l thu vng
Cn vương vấn trn cnh cy
Chực rơi theo gi v tnh..."

 

Ma thu của Lam Phương mang nhiều sức sống, nhiều năng động của sự trẻ trung, vui tươi v yu đời Ma thu , trong nt nhạc của Lam Phương, hớn hở quay cuồng theo nhịp điệu bebop của "Ma thu yu đương":

"Anh muốn đi ta mi như người tnh
Vui đời hẹn h
Khi trn ging suối, khi trn lưng đồi
Nửa đm thanh vắng, du đến cng vin
Đi trẻ lạc lối, trn xc l vng
Ma thu yu đương đường vo Paris c lắm nụ hồng
C tiếng th thầm
Nhưng anh chẵng cần, mnh sống cho nhau
Vượt lng đại dương, mnh gặp lại đy
Sau cơn kht di, thương nhớ bao ngy
Tnh yu trong taỵ"

 

Trong ci khng gian xung quanh chng ta khi m mọi vận chuyển của luật vũ trụ l cuộc sống c sinh v c mất, c ma xun v c ma thu, c l xanh v c l vng, c tnh yu v mất tnh yu,... Trong ci triết l của cuộc đời v thường, ph du, sắc khng, khng sắc, Pha.m Anh Dũng đ m tả kiếp nhn sinh như sắc khng trong nhạc phẩm "Tnh l hư khng" m ti tạm kết bi viết ny về "Ma thu trong tnh ca Việt Nam":

Chiều thu mưa vẫn rơi
Nhạc thu ru nắng phai, nhạt nha cuối trời
Rồi em theo gi bay
Tnh em như bng my
Tnh anh như ni sng
Tnh em như bng my ...
Chiều thu my trắng bay
Chiều thu my trắng bay
Ngn thu my vẫn bay,
D mộng khng đầy
Ma thu cơn gi khng lay
Hồn thu đưa l bay
Tnh ta như sắc khng, tnh l hư khng."


Cuối cng của bất cứ cuộc tnh no trn thế gian cũng sẽ theo luật của tao ha, của vũ trụ sẽ tan biến vo hư khng, một ci hư v ... để chỉ cn lại những bi thu ca bất tử của một thời để yu v một thời để nhớ. Chắc hẳn rằng bi viết ny cn nhiều thiếu xt, nhưng với nỗi niềm yu ma thu, yu thơ nhac Việt Nam, ti c một ước mong gi ghm những nhạc phẩm đ rung động tm hồn v xao xuyến con tim khi ma thu về. Ti chn thnh cảm tạ cc thi sĩ, cc nhạc sĩ cho php ti mượn tc phẩm tim c của họ để lm thnh bi viết tổng hợp ny.


 



 

 


 

Việt Hải Phạm Chung  

November,  2010

 

 

         

 

Thơ v Truyện của Việt Hải               |                 www.ninh-hoa.com