Thơ và Truyện của Việt Hải             |                 www.ninh-hoa.com


Việt Hải
 

Tên thật: Trần Việt Hải
Sáng tác nhiều thể loại
Văn, Thơ, Biên Khảo,...
tại hải ngoại.

     

 



Hiện cư ngụ tại
Los Angeles - USA

 

 

 

 

  

 

http://mp3.zing.vn/bai-hat/Minh-Oi-Dieu-Huong/ZWZAO9BB.html

 

Bài viết này tôi có ư do bài nhạc "Ḿnh Ơi" và các áng văn thơ trong văn học ảnh hưởng đến ng̣i bút và tâm tư cho ta sự lăng mạn hay mộng mơ nào đó. Chủ đề về Huế hay "Rất Huế" là một đề tài rộng, bao la. Do vậy, bài viết chỉ cô đọng vào các ư tưởng như "Vợ Huế" hay "Gái Huế", hay đặc biệt phương ngữ là "O Huế". Xin xem phần extension bên dưới của các tác giả như Bùi Thanh Đoàn, Người Sài G̣n, Huyền Viêm, Bảo Long, Huỳnh Minh Đạt, An Hữu Trần, Rạng Nguyễn, và Tiến Đạt... đă nhận xét hoặc tŕnh bày về các O Huế hay Vợ Huế.

 

http://honque.net/hqnet/2008_03/nhac1391.mp3

 

Với bài ca "O Huế" tôi làm bà thơ sau khi nói chuyện với anh bạn láng giềng văn chương Dương Viết Điền về bài "Ḿnh Ơi", và v́ anh thường nói giọng Huế, anh góp ư những phương ngữ Huế trong bài. Tôi nghe giọng Huế ca anh Điền, nghe riết quen tai và vui vui, v́ phương ngữ Huế có lắm chữ tương đương trong hệ thống chữ quốc ngữ như: mô, tê, răng, chừ, rứa, tề, mi, mần, bựa, ôn, đo, nớ, chi, ni, mụ, o, hỉ, hả, hè,... Đối với người Bắc và người Nam, tiếng Huế là một “ngoại ngữ” vừa khó nghe vừa khó hiểu. Tiếng Huế khó nghe v́ cách phát âm không đúng chuẩn của ngôn ngữ tiếng Việt. “Nói” thành “noái”, “ông” thành “ôn”, “chân” thành “chưn”, “yêu” thành “ưng”, “không” thành “khôn”…. Ví như “Em có ưng anh khôn?” có nghĩa là “Em có yêu anh không?”.

Trong bài viết "Giọng nói, tiếng nói Huế", của tác giả Ngọc Lan được ghi như sau:

 

"Huế thật quyến rũ, thật đặc biệt, và rất chi là Huế.

 

Nhưng nổi bật và đặc thù hơn hết trong những thứ rất Huế, đó là: tiếng nói Huế.

Tiếng nói Huế làm nhiều chàng trai tương tư, “ngớ ngẩn một trời thơ bay” và suốt đời chỉ mong đợi một phút giây nghe em nói:

 

Nghe em nói tự bao giờ,

Bao giờ chừ vẫn ngẩn ngơ lạ kỳ

Em ơi, giọng Huế có chi

Mà trong hoa nắng thầm th́ cơn mưa

Nghe hoài nghe măi chưa bưa,

Anh thương, thương quá tiếng xưa vọng về

.. .. .. .. .. .. .. .. .. ..

Nhiều khi như lạ như quen

Giữa mênh mông đọng giọt em ngọt ngào

.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .

Xanh trong như tiếng chim chuyền

Nh́n em mái tóc che nghiêng mắt cười

Suốt đời giây phút này thôi

Lắng nghe em nói, một trời thơ bay

(Một Trời Thơ Bay, Lê Nhược Thủy)

 

Tiếng Huế nói ra rất lạ tai với những từ: chi, mô, răng, rứa, tê, chừ, ni, nớ, hỉ, hả... và giọng nói Huế cũng rất khó nghe, dễ gây bối rối ở những người bạn đồng hương Việt Nam từ các tỉnh thành khác. Có thể v́ vậy mà chàng Lê Nhược Thủy này sinh ra ngớ ngẩn rồi tương tư cô nàng? Hay v́ cô em quá đẹp đă hớp hồn chàng? Nhưng có lẽ Lê Nhược Thủy phải là một chàng trai Huế ‘chính hiệu con nai’ mới hiểu được nàng nói, rồi cảm thông, rồi say men t́nh...

 

Nhà văn Thanh Nam, người bạn đời của nhà văn Túy Hồng đă nhận xét và phát biểu cảm nghĩ về tiếng Huế như sau:

 

‘Người Huế nói chuyện với nhau bằng ‘ngoại ngữ Huế’. Người Nam, người Bắc chỉ đứng ở ngoài mà nghe, không làm sao chen vào được một câu’(Túy Hồng: Áo Rộng Khăn Vành, Tiếng Sông Hương, 1990)

Mới nghe qua tưởng như chuyện khôi hài đùa cợt; nhưng qua kinh nghiệm thực tế, qua giao tiếp, ư kiến trên không phải là không có lư. Chúng ta thử đọc qua bài:

 

 Rứa Răng  (Ghi chú)

 

Đời là rứa hay là răng rứa hí

Rứa răng đời không một chút vui tươi.

Thấy răng răng nên đôi lúc mỉm cười.

V́ rứa rứa nên dường như muốn khóc

Câm lặng rồi, rứa răng cứ mời mọc.

Có nói nhiều răng rứa cũng như ri

Mà răng răng, rứa rứa có ích chi

Rứa răng, răng rứa hỡi người đà chán lắm

Có nhiều lúc hỏi răng mà như rứa

Đành trả lời như rứa chứ mần răng

(Đời là thế, hay là sao thế nhỉ)

(Thế sao đời không một chút vui tươi)

(Thấy sao sao nên đôi lúc mỉm cười)

(V́ thế đấy nên dường như muốn khóc)

(Câm lặng rồi, thế sao cứ mời mọc)

(Có nói nhiều, sao thế cũng thế thôi)

(Mà sao sao, thế thế có ích chi)

(Thế sao, sao thế... )

(Có nhiều lúc hỏi sao mà như thế)

(Đành trả lời như thế, chứ làm sao)

 

(Vô Danh, ĐVP ‘chuyển ngữ’)

 

Nếu không phải là dân Huế th́ khó ḷng hiểu nổi bài thơ, hoặc câu chuyện giữa một đôi bạn trẻ người Huế:

Ghét tui không?

Ghét mà cho ri!

Cho chi mô?

Ầu, răng rứa?

Có chi mô nà.

Ấy, làm răng chừ?

Không răng mô!

Răng răng?

Răng th́ rứa.

Đối với những người khác xứ, câu đối đáp trên có vẻ bâng quơ, bí ẩn, không đâu vào đâu cả. Nhưng với dân Huế, họ có thể hiểu ngay là câu chuyện gay cấn giữa hai người trẻ tuổi với nhau, hứa hẹn nhiều sôi nổi.

 

Người Huế khi nói chuyện với nhau dùng rất ít chữ, câu nói ngắn, gọn mà hàm súc ư. Với họ, việc diễn tả ư tưởng của ḿnh bằng một vài chữ sơ sài là một chuyện quá dễ dàng, như chuyện cơm bữa. Người Huế nói ít mà hiểu nhiều. Người Huế dùng những từ đặc biệt rất Huế, của riêng Huế để nói chuyện với nhau. Những từ này kết hợp, móc nối khác nhau để trở nên dồi dào phong phú đủ để họ trao đổi các ư nghĩ riêng tư. Với hai câu thơ:

 

Nghiêng nghiêng hoài chiếc nón

Hỏi măi cứ làm thinh

 

Cho thấy rơ một nét đặc điểm của cô gái Huế. Túy Hồng, nhà văn nữ của Huế cũng đă nhận xét:

 

‘Giọng Huế không phải là giọng nói trước đám đông, mà chỉ có thể là giọng nói trong pḥng khách.. .’

 

Ở đây dằng dặc những ngày mưa

Bông sứ trầm tư lặng cổng chùa

Có một ḍng sông trôi chẳng nỡ

Có người con gái: ‘Dạ, xin thưa.. .’

(Nét Huế - Xuân Hoàng)

 

‘Giọng Huế khó nghe, tiếng Huế khó hiểu, có thể xem như một ‘ngoại ngữ’’

(Vơ Hương An, Tiếng Sông Hương, 1994, trang 86)..."

 

Xem thêm về phương ngữ Huế qua link:

http://e-cadao.com/ngonngu/thonguhue.htm

 

Thơ Huế:

Tau ở nhà tau tau nhớ mi

Nhớ mi nên phải bước chân đi

Không đi mi nhủ”răng không đến?”

Đến mi lại nhủ “đến mấn chi”?

Mần chi tau đến mần chi được?

Mần được th́ tau đă mần chi

 

Tau ở bên ni tau nhớ mi

Nhớ mi bên nớ nhớ lạ ri

Ngái ngôi chi mô mà nỏ chộ

Răng rứa?Tủi tau trách mần chi.

 

Tau ở lộ mô nỏ nhớ mi

Mà chừ ngái quá biết mần chi

Bọ chui vô net t́m mi đó

Sáp mặt đây rồi vui cách chi.

 

Bọ chui vô net t́m khi mô?

Có gửi tau cá gộ kho khô?

Mà dừ trốc cúi c̣n hay dức

Chộ mi nhớ rưa,học hết vô?

 

Mi chộ thăng mô học hết vô?

Hấn ngài cao thấp ,ở chổ mô?

Nhơ tau ,ba lap ! đừng nói trạng

Biết tỏng mi rồi ô hô hô…

 

Bà trợn bà trạo! mi nói răng

Ngái ngôi cách nớ biết mần răng

Nỏ chi cũng nói tau ba láp

Ngoài đàng ngài cười: 2 cái răng

 

Quê choa rứa đó vui ả hầy

Choa cư bốp chát kệ cha bây

Ả em ngái ngôi chừ xáp mặt

Bên nớ ,bên ni họp sum vầy

 

Cha tổ mi hè vui quá ta

Tau mần thơ măi mà không ra

Đọc thơ mi post cười bể bụng

Thôi choa về choa tắm ao choa

 

Ao choa tắm mặc kệ choa

Bây lang thang măi t́m không ra

Bây ăn bơ sứa răng nhớ được

Cơm chan rau muống có cả cà

 

Cà th́ có cuộng cá có đuôi

thân thương dọng nghệ lắm ai ơi

Đi mô cũng nhớ về đất nghệ

Mắt chớp rưng rưng ,miệng mỉn cười...

http://chimvie3.free.fr/50/vyen_GTVHue/vyen_GTVHueTap4e.htm

Trường hợp tôi, khi để được nghe giọng Huế th́ gặp hay gọi phone cho các bạn gốc Huế hay nói tiếng Huế như Dương Viết Điến, Lê Thúy Vinh, Thụy Mi, Diệu Hương, hay chị Ái Hoa. Những bạn gốc Huế khác như Thanh Châu (bào muội của chị Thanh Thúy), Vĩnh Quư, Vĩnh Điện hay toubib Trần Văn Thuần th́ chất giọng bị Nam kỳ hóa giọng nói mất rối.

 

Những ư kiến trong bài này về người phụ nữ Huế do kinh nghiệm đời thường của họ, mà có thể phần nào chủ quan và mang giá trị trung thực (tương đối). Như một tác giả đề nghị nên gặp một o Huế: " Nếu bạn không tin tôi th́ bạn thử làm thí nghiệm xem...", nếu như ở lứa tuổi hướng về thất thập cổ lai hi nghe ông ni nói tôi do dự suy tư nét bút hay cơi ḷng ve sự trễ năi quá date chăng <?>. Tôi xem lại 2 lần bài viết của ông An Hữu Trần gửi ra net, "Kiếp Sau Lấy Vợ Huế".

 

Chung quy, gái Huế hay o Huế mang âm hưởng dễ thương như bài t́nh ca tôi vốn th́ch ru an giấc như một dạ khúc nồng say:

http://mp3.zing.vn/bai-hat/Minh-Oi-Dieu-Huong/ZWZAO9BB.html

 

Sự lăng mạn khi đọc văn chương về vùng đất thần kinh cổ kính, trầm mặc, và nơi đó nuôi dưỡng những người con gái Huế với nét đẹp dịu dàng,thanh tao cùng nét e ấp nào đó "rất Huế" đă khiến tôi làm ra bài thơ "O Huế", được nhạc sĩ Hà Lan Phương phổ thành nhạc. Cám ơn Hà Lan Phương:

 

http://honque.net/hqnet/2008_03/nhac1391.mp3

 


 

Trần Việt Hải
Los Angeles, 3/2016

 

 

 

 

 

 

 

 

Thơ và Truyện của Việt Hải               |                 www.ninh-hoa.com