Vinh Ho

VINH HỒ

T A N G M A   T H E O T Ụ C L Ệ CỔ TR U Y Ề N

PHẦN 7:



KẾT LUẬN:

Tục lệ tang ma là 1 nét văn hóa độc đáo của người VN, là cách thể hiện những tình cảm thiêng liêng cao quý như sự thờ kính, thương tiếc, yêu quý và biết ơn của người sống đối với người chết, đồng thời nói lên tình nghĩa thủy chung như nhất của con người lúc sống đối xử với nhau như thế nào thì khi chết cũng đối xử với nhau như thế ấy. Đó là đạo hiếu, đạo nhân, đạo nghĩa, nói chung là Đạo Làm Người trong xã hội Việt Nam xưa. Nếu đối xử ngược lại thì bị xã hội lên án nặng nề:

- Đồ bất hiếu bất nhân bất nghĩa!

Người xưa dạy:

- Một lòng thờ mẹ kính cha
Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con

- Tu đâu cho bằng tu nhà
Thờ cha kính mẹ mới là chân tu

- Khôn ngoan nhờ đến cha ông
Làm nên nhớ đến tổ tông phụng thờ

Đạo làm con chớ hững hờ
Phải đem chữ hiếu mà thờ mẹ cha

Chữ "Hiếu" trong Hán tự gồm 2 chữ, chữ "Lão" ở trên và chữ "Tử" ở dưới, có nghĩa là mối quan hệ cha ở trên con ở dưới, suy rộng ra là Đạo Làm Người của con cháu đối với cha mẹ ông bà tổ tiên. Hiếu là thiên kinh địa nghĩa, là gốc của mọi đức tính. Đạo Hiếu xuyên suốt mọi phong tục tập quán của người xưa, nhất là về tang ma, giỗ kỵ.

Tuy nhiên trong tang ma, có nhiều tục lệ đã lỗi thời nên bỏ như: chiêu hồn, thắt hồn bạch, khóc mướn, nằm lăn giữa đường, thiết linh sàng, quàn quan tài nhiều ngày để ngả heo ăn uống linh đình, cùng những tục lệ rườm rà, phiền phức, tốn kém, và kéo dài mất nhiều thời gian... Trả hiếu đâu chưa thấy, chỉ thấy trước mắt mất ăn, mất ngủ, mất việc, nợ nần, ốm đau, truyền nhiễm, bệnh tật... chỉ vì làm sai lời dạy của tiền nhân:

- Lễ bạc lòng thành

Tang Ma chú trọng ở lòng thành, không chú trọng ở nghi lễ, nghi lễ dù có rườm rà công phu cách mấy, lễ vật dù có mâm cao cỗ đầy cách mấy, mà thiếu lòng thành thì cũng trở thành vô nghĩa không khéo còn bị người đời mai mỉa cười chê:

- Vải thưa che mắt thánh

- Sống thời chẳng chịu cho ăn
Đến khi thác xuống làm văn tế ruồi

Việt Nam Sử Lược ghi Vua Lê Thánh Tông là một đấng minh quân, Ngài làm vua được 38 năm, sửa sang chính trị, mở mang học hành, chỉnh đốn võ bị, đánh dẹp Chiêm Thành, Ai Lao, mở mang bờ cõi, "khiến cho nước Nam ta bấy giờ được văn minh thêm ra và lại lừng lẫy một phương, kể từ xưa đến nay chưa bao giờ cường thịnh như vậy". Khi lên ngôi Ngài mạnh dạn cho sửa lại phong tục.

"Những lễ hôn và lễ tang thì làm những điều trái với lẽ thường, như là nhà nào có tang chế thì làm cỗ bàn ăn uống, rồi bày ra các trò hát xướng làm một cuộc vui chơi. Lễ hôn thì ăn lễ hỏi rồi, để ba bốn năm mới cho rước dâu về nhà chồng." Ngài đã ra lệnh cấm những tệ tục đó.

Sách Kinh Lễ có câu:

- Tang sự chủ ai

Việc tang ma là việc buồn, nên phải lấy sự đau buồn thương tiếc người quá cố làm trọng, không nên cười đùa vui vẻ, hoặc đánh lộn cãi nhau, hay trang sức lòe loẹt...

Nhà thơ nông thôn Tam Nguyên Yên Đỗ, tác giả 3 bài thơ Thu nổi tiếng đã có những tư tưởng rất tiến bộ về tang ma, cuối đời đã viết di chúc bằng thơ để lại cho con cháu, dặn dò sau khi mình qua đời hãy tổ chức đám tang một cách đơn giản:

... Sống không để tiếng đời ca thán

Chết được về quê quán hương thôn

Mới hay trăm sự vuông tròn

Sống lâu đã trải chết chôn chớ gì?

Đồ khâm liệm chớ nề xấu tốt

Kín chân tay đầu gối thì thôi

Cỗ đừng to lắm con ơi!

Hễ ai chạy lại con mời người ăn

Tế đừng có viết văn mà đọc

Trướng đối đừng gấm vóc làm chi

Minh tinh con cũng bỏ đi

Mời quan đề thủ con thì không nên

Môn sinh chớ bỏ tiền đạt giấy

Bạn của thầy cũng vậy mà thôi

Khách quen chớ viết thiệp mời

Ai đưa lễ phúng con thời chớ thu

Chẳng qua nợ để cho người sống

Chết đi rồi còn ngóng vào đâu

Lại mang cái tiếng to đầu

Khi nay bày biện khi sau chê bàn...

Thi hào Nguyễn Trãi, tác giả Ức Trai Thi tập và Bình Ngô Đại Cáo nổi tiếng, năm 21 tuổi đỗ Tiến sĩ, khi quân Minh sang xâm chiếm nước ta, bắt Nguyễn Phi Khanh dẫn về Kim Lăng, Nguyễn Trãi theo khóc lên đến ải Nam Quan không chịu trở lại, Nguyễn Phi Khanh bảo rằng:

"Con hãy coi chữ tận trung là tận hiếu, phải trở về lo trả thù cho cha, rửa thẹn cho nước, chứ cứ theo khóc lóc mà làm gì".

Quả thật, người Việt xưa đã hiểu chữ hiếu rất rộng. Chữ hiếu không chỉ đóng khung trong việc cúng kính lễ bái khi cha mẹ lìa đời, mà còn thể hiện trong cách đối xử ăn ở với cha mẹ khi cha mẹ còn sống, xuyên qua việc "tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ". Đem đức độ tài trí giúp nước giúp đời làm cho gia đình được rạng rỡ, cha mẹ được tiếng thơm như Nguyễn Trãi vị anh hùng dân tộc, thiết nghĩ không có sự hiếu thảo nào to lớn hơn.

Tuế hữu tứ thời Xuân tại thủ
Nhơn ư bách hạnh hiếu vi tiên

Hiếu không những vi tiên, hiếu còn bao la bàng bạc trong khắp vũ trụ vạn vật vô tận vô cùng.

HẾT



VINH HỒ
15/3/2005

Tài liệu tham khảo:

Việt Nam Phong Tục của Phan Kế Bính
Thọ Mai Gia Lễ
Việt Nam Sử Lược của Trần Trọng Kim
Tục Lệ Cưới Gả, Tang Ma của Người Việt Xưa, của
   Phan Thuận Thảo, Nhà xuất bản Thuận Hóa, 1999
Lễ Tang của Khải Chính Phạm Kim Thư, đăng trên
   mạng lưới: http://e-cadao.com/phongtuc/index.htm