Phần 3:

Mặt khác chúng ta không thể bảo việc dời chùa diễn ra sau năm 1770 được. Bởi lẽ từ năm 1771 đến năm 1802 tại vùng đất mà nay là Khánh Hòa có sự khốc liệt và đẫm máu giữa hai họ Nguyễn Gia Miêu và Nguyễn Tây Sơn.

Tóm tắt:

1. Chùa Phổ Bửu được xây cất trong khoảng từ 1688 đến 1705 đời vua Lê Hy Tôn niên hiệu Chính Hòa (1680 – 1705)
2. Việc dời chùa và đổi tên thành Bửu Phong diễn ra trong khoảng từ năm 1745 – 1770 và ổn định đến bây giờ.

V. Những truyền thuyết dân gian về chùa Bửu Phong và các vị Tổ khai sơn:

Việc kể lại những giai thoại và truyền thuyết liên quan đến chùa và các vị Hòa Thượng đầu tiên trù trì ở đây, chúng tôi không nhằm mục đích tô vẽ thêm để chùa mang tính linh thiêng, huyền bí mà chỉ hoàn toàn "thuật nhi bất tác" để làm sáng thêm một vài sự kiện nho nhỏ, đồng thời thấy được sinh hoạt của dân cư khoảng giữa thế kỷ 18 về các mặt chính trị tôn giáo và nông nghiệp.

1. Đối với chùa Phổ Bửu và ngài Minh Lượng truyền thuyết không nhiều lời bởi lẽ đã quá xưa nên ít người nhớ được. Mặt khác nếu quả thật Thiền sư Minh Lượng là người Trung Hoa thì ắt có một sự trở ngại do ngôn ngữ vì thế mà tình cảm cũng thiếu mặn nồng. Thỉnh thoảng vào ngày giỗ Tổ còn có bà con vui miệng nhắc lại câu nói: " Hồi xưa, nghe nói các vị thầy ở chùa sau tài giỏi lắm …như đã thuật ở trên, đại để ăn cổ thì nhắc lại cái ý thán phục người được cúng, thực tế họ cũng chẳng biết vị thầy xưa là ông nào!"

Về lý do dời chùa cũng đã có nói ở trên, việc chùa khó ở, người thời ấy nghi rằng chùa có quỉ, người khác lại nói rùa thiêng không chịu đội chùa nên quay đầu cắn phá vì thế mà chùa bị động, sự việc quá xưa, nhắc vậy đủ nhiều. Theo sự phỏng đoán, chùa cũ cất xong chưa được lâu lắm thì đã dời đi. Hiện hai nền chùa cũ và mới cách nhau khoảng 50m.

2.Còn những truyền thuyết về Hòa Thượng Thiệt Địa, nội dung hàm chứa những tình cảm đậm đà, người ta thi nhau kể nhưng chưa từng được kể:

a. Truyền rằng Hòa Thượng Thiệt Địa là vị Thiền sư đắc đạo cho nên, trên từ chúa Nguyễn đến các quan và nhân dân đều vô cùng kính mộ. Thời ấy, các quan tri phủ, tri huyện khi đến lỵ sở Tân Định trấn nhậm đều tìm đến chùa ra mắt ngài. Duy chỉ có một vị tri phủ nghi ngờ việc ngài đắc pháp nên tìm cách thử: Ông quan này nhân việc mở đàn chẩn tế trong phủ, ông mời Hòa Thượng Thiệt Địa đến chứng minh. Khi tiếp đón ngài, vị quan phủ đã ngầm viết chữ Phật (chữ Hán) đặt trên bộ ván rồi trải chiếu phủ lên và thỉnh Hòa Thượng lên ngồi. Nhưng Hòa Thượng chỉ đứng chấp tay hướng về bộ ván, tuyệt chẳng chịu ngồi. Thấy vậy vị quan nọ mời thúc, Hòa Thượng liền bảo " Trên ván Phật đã chứng rồi."

b. Một giai thoại khách kể rằng: Hòa Thượng Thiệt Địa tác người vạm vỡ, tướng mạo phương phi vì chùa trên núi không có giếng nên ngài thích đi tắm ở mương; phía trước và phía sau chùa đều có mương nước, một mương dẫn nước về làng Phong Phú, một mương dẫn nước về làng Thanh Châu. Trưa hè nóng bức, Hòa Thượng hay ra tắm một trong hai mương này. Một hôm, nông dân làng Thanh Châu thấy mương đứt nước nên ngờ rằng người làng Phong Ấp đắp trộm nước bèn rũ nhau cả làng kéo lên hòng chống cự. Lên đến nơi, vỡ lẽ, họ dở cười dở mếu vì thấy Hòa Thượng nằm ngang mương phía trên nước dâng cao chẳng chảy, còn Hòa Thượng cười bảo: “Chi dữ vậy, đợi ta tắm một chốc rồi nước chảy về!”.
Chuyện vui nhỏ tưởng thừa, nhưng qua đó chúng ta thấy được vào giữa thế kỷ 18, hệ thống kênh mương giữa hai đập nước bảy xã và mười xã đã được thiết lập ổn định và hệ thống kênh mương khoa học ấy hiện vẫn còn đắc dụng.

c. Cuối cùng, con người rồi ai cũng phải chết dẫu làm Hòa Thượng cũng không tránh khỏi qui luật vô thường. Khác hơn nhiều bật sư sãi khác, ngài tỵ thế bằng phép tự hóa thân.

Để chuẩn bị cho ngày tạ hóa, ngài tự họa nhiều bức chân dung rồi gọi những trẻ em là các mục đồng ngày ấy vào chùa ăn chuối xem tranh. Ngài hỏi: " Các con thấy bức hình nào giống ông?" Hễ bức nào được xem giống thì ngài giữ lại để gởi đi các chùa ngài đã khai sơ. Bức mà mục đồng khen đẹp nhất ngài treo tại chùa.

Trước ngày hóa thân, ngài dặn dò bà con nhân dân chỗ sẽ xây tháp, đoạn chỉ cây me và cây thị mới trồng cạnh bên gốc gạo, ngài nói:" Thầy trồng mấy cây này để mai này ra trái, trẻ nhỏ đến hái ăn cho vui”.

Cây me quá già, gốc bọng to, phần trên phải gánh chịu sức nặng của dây thanh long và cây da bá nên đã bị đổ cách đây chỉ quá mười năm. Ngay đúng gốc cũ lại mọc lên cây me khác nay đã sum xuê. Cây gạo gốc hai người ôm do bị bật rễ lúc mở đường nên trong trận bão 1992 đã vào thiên cổ. Cây thị vẫn còn gốc bọng, ngọn gãy nhưng trong phần thân xương xẩu đâm ra một cành nhỏ che là là bên bắc tháp, cành lá xanh tươi như thách thức với thời gian.

Nghĩ cũng thiệt hay! một vị sư già lo chuyện trăm năm, nghĩ rằng mai sau nơi mình ghi dấu, gởi tro sẽ là nơi tụ tập vui chơi của bọn mục đồng, của lũ học trò nên đã lo trước nào trái ngọt, trái ngon làm quà, để chúng trèo lên mộ mình với tay hái trái cười vui, la hét cho vang vọng núi đồi.

Tổ ơi! chính con cũng đã bị trận đòn đau của nghiêm phụ vì dám trèo lên tháp của Tổ hái trái thị non xuống đập ăn làm bẩn tháp.

Chiều qua lên chùa mong tìm ký ức, thấy cảnh đổi thay; sáng nay ngồi viết mấy dòng này mà trào lệ cảm ở lòng con cứ dâng lên, chảy mãi, chảy mãi! Người ta hay nói dòng nước mắt chảy xuôi, con mong sao gốc thị già bên tháp cổ sống mãi, sống mãi thật nhiều năm, ra hoa, kết trái để lũ trẻ con quanh đây cũng sẽ đến đây hái trái, thừa hưởng được chút tế bào, chút năng lượng của Tổ luân lưu trong cơ thể chúng để chúng ngoan hơn chăm học hơn và thông minh hơn để khi lớn lên chúng giúp ích cho làng xóm, đất nước! Tổ có biết con nghĩ vậy không!

Thế rồi, ngày 24 – 3 năm Canh Tuất đến, theo lời kể lại, hôm ấy tất cả đệ tử của Ngài cùng chư tăng ni các nơi tề tựu đông đủ. Bà con quanh vùng cũng lũ lựợt đến để vĩnh biệt vị thầy kính yêu.

Sau khi làm lễ trong chùa, Ngài thảnh thơi bước ra trước đàn ân cần dặn dò mọi người lần cuối:" phải tinh tấn và dũng mãnh trong việc tu thân, lấy lòng thương yêu và tha thứ để đối nhân xử thế cho làng xóm được yên vui”, đoạn Ngài nói tiếp:" Thầy sẽ để lại ngón tay trỏ và chiếc dùi đánh mõ này dùng làm tín vật để các con vững tin vào đạo pháp." Và Ngài ung dung bước lên đàn, tự tay châm lửa, ngọn lửa vàng rực từ từ bốc cao đến khi phủ cả thân Ngài bà con vẫn thấy Ngài ngồi tự tại, an nhiên, tiếng mõ, tiếng kinh vẫn vang lên nhẹ nhàng, êm dịu.

Khi lửa tàn, các đệ tử lo việc thu gom tro cốt, trước sự chứng kiến của đám đông là một sự kiện huyền diệu! Chiếc dùi đánh mõ bằng gỗ và lóng ngón tay trỏ vẫn còn y nguyên!

Trước sự mầu nhiệm, phật tử và nhân dân ba thôn Ngọc Hội, Thạnh Danh và Phong ấp đều có ý tranh nhau hai báu vật này (lóng ngón tay và chiếc dùi gõ mõ) việc cớ là khi sanh tiền Hòa thượng tu ở chùa làng họ là chính; Hòa Thượng là người của làng họ. Sự việc không cùng nhau giải quyết được, nên phải đưa lên phủ đường phân giải Quan tri phủ thời ấy xử rằng:" Hòa Thượng hóa thân tại chùa nào thì lóng ngón tay và chiếc dùi mõ nhập tháp tại chùa đó. Số tro cốt chia đều để nhập vào tháp tại các chùa ngài đã khai sơn".

Tương truyền từ thời vua Khải Định trở về trước thì ngày giỗ tổ Thiệt Địa là ngày hội lớn trong vùng, toàn thể chư tăng ni trù trì ở khắp các chùa trong tỉnh đều tự động về Tổ đình Bửu Phong từ trước ngày 23 để lo việc cúng Tổ mà không cần ai nhắc nhở thông báo. Giỗ diễn ra hai ngày, ngày 23 khai hội cúng tiên thường, tối đến bà con và nhất là trẻ em được dịp xem các vị sư sãi chạy kinh đàn. Sáng ngày 24 chính giỗ, thường tổ chức trai đàn. Đây là dịp đề nhân dân quanh vùng đến chùa lễ phật và xem hội vui vẻ.

Xét ra thời gian độc sáng của chùa Bửu Phong, kéo dài từ Minh Lượng Nguyệt Ân, Thiệt Địa Pháp Ấn đến Từ Mẫn Đại Sư. Về sau, chùa chiền các nơi đã sản sinh nhiều vị danh tăng. Chùa Bửu Phong tuy vẫn được tôn trọng là Tổ đình vì đó là nơi giòng Thiền Lâm Tế được truyền lan ra xa khắp tỉnh, nhưng thật chất hoạt động ở chùa chỉ là vang bóng.

VI. Những điều còn tồn nghi:

Trước đây tôi có đưa bản thảo cho một số thân hữu xem và góp ý, trong đó anh Trần Đặng, Ban hộ pháp chùa Trường Thọ là góp chân tình nhất.

1.Theo anh đệ tử không đổi tên chùa mà thầy mình đã sáng lập. Vậy chùa Phổ Bửu toạ lạc nơi đâu?

2.Việc ni sư Chơn Tâm căn cứ vào sách những ngôi chùa Việt Nam để ghi ngày tháng năm sinh của Hòa Thượng Minh Lượng là Bính Dần 1686 là hình như chưa xác thực vì khi ấy Hòa Thượng chưa sinh để theo Nguyên Thiều sang Bình Định, cũng chưa đủ tuổi để Hòa Thượng Thạch Liêm mời đến chùa Thiên Mụ - Huế để cùng chứng minh Đại giới đàn, chưa đủ tuổi để xây chùa. Sách nói vậy tôi nghĩ có hai Thiền Sư Minh Lượng Nguyệt Ân!? Tin sách không bằng không có sách! …và điều tồn nghi đã nói ở trên. Và cũng để có tài liệu tham khảo xin quý vị liên hệ với chùa Trường Thọ để xem bản chánh pháp nhãn tạng của thầy Ngộ Chiến để biết thêm một nhành truyền pháp của các thầy Minh Lương và Thiệt Địa.

VII.Chùa Bửu Phong hiện nay:

Sau khi thầy Nguyên Độ rời chùa, làng thỉnh Ni Sư Chơn Tâm đến ở, rồi cô Chơn Hiển đến thay, nhờ nữ tính nên các cô, các bà trong làng đến chùa tụ tập khá đông, đây là thành thích của các Sư Cô; đặc biệt trong thời kỳ này ở chùa đã đào được giếng nước, có dịp chúng tôi sẽ giới thiệu. Hiện Sư Cô Chơn Hiển đã xây thành bao quanh chùa nhưng còn dang dở, chùa xưa tỏ ra ngày càng nhỏ hẹp cho sự tu tập của bổn đạo! Ý định của cô còn nhiều và khá thích nghi cho sự phát triển nhưng còn phải đợi túc duyên.
 

Viết xong chiều ngày 16/9/2005
Trần Đình Khôi

*Chùa Bửu Phong được trung tâm quản lý di tích và đanh lam thắng cảnh Khánh Hòa xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật năm 2001.

 

Xem tiếp:   Phần 1  |  Phần 2  |  Phần 3  |  Góp Ý Bài Viết

Hình Ảnh Chủa Bửu Phong

Chân thành cám ơn: