CHÙA BỬU PHONG
Góp Ý Về Bài Viết Của Ông Trần Đình Khôi

 

 

Trong một tình cờ, tôi đã đọc trên trang www.ninh-hoa.com bài “Chùa Bửu Phong” của ông Trần Đình Khôi, người làng Phong Ấp, viết. Đọc qua bài này, ta thấy tác giả đã cố gắng nêu lên sự uyên bác về Phật học, kiến trúc, xã hội, chính trị, và khoa học để minh chứng Tổ khai sơn chùa Bửu Phong là Hòa Thượng Minh Lượng. Đồng thời, tác giả cũng đã huyền thoại hóa hai vị cao tăng của Thiền Phái Lâm Tế như những nhân vật thần thông mà ít ai nghe nói đến. Thật khó mà xác định được đây là bài phóng tác, tham khảo, hay bài viết về lịch sử Chùa Bửu Phong. Tuy nhiên, ông đã viết rằng: “chúng ta có dễ dàng với nhau về nhiều vấn đề nhưng về lịch sử thì chúng ta không thể vô bằng cớ.” Qua đây, ta có thể xác định được đây là bài viết về lịch sử Chùa Bửu Phong của ông Trần Đình Khôi.

 

Với bài viết này, tác giả đã kết luận rằng:

Hòa Thượng Minh Lượng đã đến làng Phong Ấp và lập ra chùa Phổ Bửu, ở núi sau.

Hòa Thượng Thiệt Địa đã học Phật với Hòa Thượng Minh Lượng ở chùa Phổ Bửu. Sau đó, ngài đã dời chùa Phổ Bửu từ núi chùa sau ra núi chùa trước, đổi tên thành chùa Bửu Phong.

Tháp cổ ở núi chùa trước mà dân làng vẫn gọi là tháp Hời là tháp của tổ Minh Lượng.

Tuy nhiên, tác giả chỉ nêu ra được một vật chứng duy nhất còn lại trong chùa là bài vị của Hòa Thượng Minh Lượng; những dẫn chứng khác chỉ là thêu dệt vô căn cứ và hoàn toàn trái với ý kiến của những bô lão từ xưa trong làng. Vì vậy, tôi viết bài này chỉ mong góp ý cho sự việc được sáng tỏ thêm và trả lại nguyên trang sử cho chùa.

 

Tôi cũng là một con dân làng Phong Ấp, được sinh ra và lớn lên tại chân núi Chùa. Ông bà nội và ba mẹ tôi đều đã quy y với thầy Chơn Tâm, pháp danh Nhơn Ứng, trụ trì chùa từ những năm 1940. Thời ấy, giếng nước nhà tôi là nguồn nước duy nhất cung cấp cho chùa từ những sinh hoạt, ăn uống, cho đến những xây dựng nhỏ. Chính vì thế, gia đình chúng tôi đã luôn có mặt trong tất cả những sinh hoạt của chùa. Nhờ vậy, từ nhỏ tôi đã được nghe rất nhiều chuyện kể về nguồn gốc của chùa cũng như chứng kiến được những việc tu bổ trong chùa. Trước khi bàn về những nhầm lẫn của tác giả, tôi xin kể về ba lần sửa chữa trong chùa mà tôi thấu hiểu và đã chứng kiến để làm sáng tỏ thêm về lịch sử chùa Bửu Phong.

 

I. Sự thật về chùa

 

A. Xây dựng lại chùa lần thứ nhất, năm 1953.

Thật ra năm 1953, làng Phong Ấp đã triệt hạ toàn bộ chùa cũ để xây chùa mới chứ không phải trùng tu. Trong chùa có một tấm bảng đỏ dài khoảng hai mét cao sáu tấc, khắc ba chữ Bửu Phong Tự. Bên dòng lạc khoẳn ghi: “Tự Đức Nhị Thập Tam Niên Tuế Thứ Canh Ngũ Trọng Xuân Sang.” Tuy bảng chùa được khắc vào năm 1870, nhưng các cụ không biết tấm bảng này được khắc vào diệp nào, lúc chùa mới khai sơn, trùng tu, hay một lý do nào khác mà có bảng chùa, vì trong chùa không có tài liệu. Vì thế, các cụ đã không thể kết luận được chùa đã được xây vào năm nào.

Chùa trước năm 1953 được xây theo kiểu “mái chái” như đình và miễu làng. Chùa chỉ khác ở chỗ mặt tiền của chùa từ vách đến các khung cửa đều làm bằng gỗ chạm trỗ rất đẹp. Phía Đông và Tây được nối thêm hai vách để làm nhà Đông và nhà Tây. Mặt hậu được nối thêm một vách để làm hậu liêu cho các sư ở. Đến năm 1953, chùa bị dột. Gạch các vách của nhà Đông, nhà Tây, và cả hậu liêu đều bị mục nát. Vì thế, các cụ trong làng mới quyết định triệt hạ toàn bộ ngôi chùa cũ và xây lại chùa mới. Để giữ lại di tích của ngôi chùa cũ, các cụ đã dùng lại “bộ lồng cu,” và ngói âm dương để xây và lợp lại chánh điện cho ngôi chùa mới. Các cụ đã xây chùa theo kiểu “tam quan” và kiểu này vẫn tồn tại đến nay.

 

Lý do tôi nói về việc xây dựng chùa vào năm 1953 của các cụ trong làng là vì tôi chỉ muốn nêu lên sự nhầm lẫn của tác giả Trần Đình Khôi. Theo ông, “chùa đã được trùng tu nhiều lần và lần trùng tu cuối cùng vào năm 1953. Lần trùng tu này, các cụ đã cho thay ngói âm dương bằng ngói mốc. Qua nghiên cứu, chùa đã có rất xưa từ năm 1688 đến 1705, chùa xây theo kiểu tam quan.” Sự hiểu lầm này của tác giả đã sinh ra nhiều bất hòa trong làng, đồng thời cũng đã gây khó khăn cho việc sư cô Chơn Hiển xin giấy phép để xây cất chùa đầu năm 2007.

 

B. Trùng tu thứ hai, năm 1957: nguyên nhân xây lại tháp của thầy Từ Mẫn và không xây lại tháp Hời ở núi chùa trước.

Khoảng đầu thập niên 1950, khi thầy Chơn Tâm về Hà Thanh, các cụ trong làng đến Phú Hòa mời ni cô Như Đạo về hương khói cho chùa. Lúc ấy, ni cô Như Đạo và các cụ lão trong làng đã đề cử một số cụ biết chữ Nho và đã quy y Tam Bảo như các cụ Võ Đồng, Võ Văn, Trần Đạt, Nguyễn Đệ, và Huỳnh Cương vào Ban Hộ Niệm và Hộ Trì Tam Bảo, bây giờ gọi là Ban Hộ Tự. Cụ Võ Đồng là trưởng ban. Sau chiến tranh Việt Pháp chấm dứt, Phật Giáo lại phát triển. Ni cô Như Đạo và Ban Hộ Trì Tam Bảo đã kêu gọi dân làng đóng góp một số tiền để tu bổ một số việc nhỏ trong chùa như thay ngói âm dương bằng ngói mốc, và lần xây lại chùa năm 1953 đã dùng lại loại ngói mốc này, nhưng nay chánh điện đã bị dột.

Sau đó, vì muốn tu bổ và xây dựng lại các tháp của các bậc tiền nhân đã có công và tu tại chùa Bửu Phong, ni cô Như Đạo và Ban hộ Trì Tam Bảo mới nghĩ tới việc nếu như chùa sau là chùa Phổ Bửu do Hòa Thượng Minh Lượng khai sơn, thì khi viên tịch, Ngài được an táng ở đâu, cần phải tìm ra và trùng tu lại cho đàng hoàng, nếu không sẽ mang tội đối với tiền nhân.

Với khả năng có hạn, ni cô và Ban Hộ trì Tam Bảo đã mời thêm các bậc thức giả trong làng như các cụ Cửu Tư, Cửu Tám, Phùng Tấn, Giáo Mười, và cụ Trần Liên về chùa Bửu Phong để cùng nhau nghiên cứu sự việc trên. Họ cũng đã mời luôn cụ Trần Kiến Long là Trưởng ban Hộ Trì Tam Bảo của chùa Sắc Tứ Kim Sơn làng Ngọc Hội, Nha Trang vì chùa Sắc Tứ Kim Sơn và chùa Bửu Phong có cùng Tổ Khai Sơn là thầy Thiệt Địa.

 

Vào thời đó, khoảng năm 1957, ở hướng Nam của chùa có hai cái mả vôi song song với nhau, xung quanh được chất bằng đá cuội lớn. Sau khi xem xét, các cụ mới biết rằng một trong hai cái mả vôi là của thầy Từ Mẫn, một dân làng Phong Ấp đã tu tại chùa Bửu Phong. Các cụ đã cho xây lại một cái tháp ba tầng cho thầy Từ Mẫn.

Tuy nhiên, các cụ đã không thể tìm được chứng tích gì trên cái mả vôi thứ hai. Vì thế, các cụ đã cho rằng có lẽ mả này là của một vị sư cùng tu tại chùa. Các cụ cũng cho xây một cái tháp giống như tháp của thầy Từ Mẫn, nhưng nhỏ hơn, bia tháp đề: “Hướng về hương linh có công với chùa.” Hai cái mả vôi này không có cái nào là của Hòa thượng Minh Lượng.

Ngoài hai mả vôi trên còn một cái tháp nữa ở núi chùa trước cũng nằm ở hướng Nam cách chùa khoảng hai trăm mét trong đám gai quít chằng chịt. Tháp này người dân gọi là “tháp Hời.” Xung quanh tháp có xây lan can tạo thành một sân vuông bao bọc tháp. Bốn góc có bốn trụ. Cửa vào sân tháp quay về hướng Đông Nam, được xây từ đất lên, cao khoảng hai mét rưỡi. Tháp cao ba tầng. Trên đầu tháp và trên bốn trụ xung quanh không có tượng, hoa sen, hoặc một dấu vết gì biểu hiện của Phật Giáo cả. Phần dưới cùng, mặt hướng ra cửa đi vào tháp, là một mặt phẳng hình chữ nhật, trơn láng, màu trắng sữa, không sần sùi như toàn bộ tháp và lan can. Trên mặt hình chữ nhật ấy không có khắc một loại chữ gì cả. Sau này, dân tìm vàng đã đục mặt trơn láng đó để tìm vàng. Tuy tháp này không giống tháp của ngài Thiệt Địa, nhưng kích thước và vật liệu xây dựng lại rất giống hai cái tháp khác ở hai bên mà tôi sẽ trình bày sau đây.

 

Tháp thứ nhất cách “tháp Hời” khoảng năm trăm mét về hướng Tây Bắc, tọa lạc trên ruộng Mả Tháp, thôn Phong Ấp. Tháp hiện nay vẫn còn. Tháp thứ hai cách “tháp Hời” khoảng năm trăm mét về hướng Đông Nam, tọa lạc trên ruộng Chùa, thôn Mỹ Hiệp. Năm 1990, tháp vẫn tồn tại, nhưng đến nay thì tôi không rõ. Điều thú vị hơn là vị trí của hai cái tháp này cùng “tháp Hời” ở núi chùa tạo thành một đường thẳng Tây Bắc Đông Nam. Vì thế, các cụ mới chắc chắn “tháp Hời” ở núi chùa là một trong ba cái tháp mà người Hời đã xây.

Để củng cố ý kiến của mình là đúng, các cụ đã chứng minh rằng:

 

1. Từ xưa đến nay, các cụ chưa thấy một vị tiền nhân nào của làng hay của chùa ra cúng lễ hay đốt nhang cho tháp trong những ngày giỗ hay lễ Tết. Nếu đây là một tháp của tiền nhân có công, thì chắc chắn đã phải có hậu duệ dâng hương đèn kính bái.

2. Làng Phong Ấp có hai di tích của người dân Chiêm Thành. Di tích thứ nhất giờ là nền của Đình làng Phong Ấp. Di tích thứ hai là nền của Miễu làng Phong Ấp. Các cụ đã nghĩ rằng có thể ba cái tháp này nằm trong quần thể của hai di tích trên. Từ đó, các cụ mới cho rằng tháp ở núi chùa trước là tháp của người Hời như dân chúng thường gọi. Vì thế, các cụ cũng đã bác bỏ ý kiến cho rằng tháp đó là tháp của ngài Minh Lượng.

 

Sau kết luận này, các cụ đã chuyển sang nghiên cứu về việc Hòa Thượng Minh Lượng có phải đã tới làng Phong Ấp và lập ra chùa Phổ Bửu hay không. Theo các cụ, “chùa cũ” hay “chùa sau” không phải là chùa Phổ Bửu do Hòa Thượng Minh Lượng lập ra, vì những lập luận sau đây:

 

1. Thiền sư Minh Lượng là một cao tăng do các Chúa Nguyễn mời từ Trung Hoa sang Việt Nam để truyền bá Phật Pháp, lập chùa đúc chuông trấn an lòng người những nơi vừa lập ấp an dân. Như vậy, tại sao ở đây không còn một vết tích gì của thiền sư và dân chúng trong vùng đều không biết người có công lập chùa cũ đó tên gì.

2. Theo sử sách mà các cụ đã biết thì thiền sư Minh Lượng từ Trung Hoa sang Việt Nam, đã qua ngã Hội An, cùng với thiền sư Minh Hải. Phạm vi hoằng pháp của các ngài chỉ từ Quảng Nam đến Bình Định. Còn Phú Yên và Khánh Hòa thì không thấy nhắc đến.

3. Thiền sư Minh Lượng là người đã truyền tâm ấn cho Hòa Thượng Thiệt Địa, không một lý do gì một cao đồ, một minh sư như Hòa Thượng Thiệt Địa lại dời chùa của thầy mình đã lập đi nơi khác và đặt tên chùa trở lại là Bửu Phong.

4. Trong chùa có linh vị của Hòa Thượng Minh Lượng vì Hòa Thượng Thiệt Địa đã đi học Phật với Hòa Thượng Minh Lượng tại chùa Phổ Bửu ở một nơi xa xôi nào đó. Sau khi chứng đắc, Hòa Thượng Thiệt Địa đã được Hòa Thượng Minh Lượng truyền tâm ấn và cho đi khai sơn chùa mới. Sau khi lập ra chùa Sắc Tứ Kim Sơn ở Ngọc Hội, Nha Trang, Hòa Thượng Thiệt Địa đã được mời đến Phong Ấp. Ngài đã dời chùa sau ra trước, xây chùa mới đặt tên là Bửu Phong. Trong lúc ở tu tại chùa Bửu Phong, Hòa Thượng Thiệt Địa đã làm linh vị của thầy Tổ Minh Lượng để thờ nơi Hòa Thượng Thiệt Địa đang hoằng pháp. Do đó, trong chùa mới có linh vị của Hòa Thượng Minh Lượng.

5. Sở dĩ ngày nay chùa cúng giỗ Hòa Thượng Minh Lượng là vì làm theo lúc Hòa Thượng Thiệt Địa còn sống.

 

Từ những lý do trên, các cụ mới kết luận rằng Hòa Thượng Minh Lượng chưa từng đặt chân đến làng Phong Ấp. Hòa Thượng cũng đã không thể xây ra ngôi chùa, hay ở đó đến khi viên tịch để có một cái tháp. Điều ấy suy ra tháp Hời mà dân làng thường gọi không thể nào là tháp của thầy Minh Lượng. Vì thế, các cụ đã quyết định chỉ trùng tu lại tháp của thầy Từ Mẫn và tháp vô danh như đã nêu. Tháp Hời còn lại, các cụ chỉ để như cũ.

 

C. Trùng tu lần thứ ba: một Phật tử đã sai lầm xây lại Tháp Hời và cho là của ngài Minh Lượng

Đến cuối thập niên 80 của thế kỷ 20, thầy Đạt Bổn, trụ trì lúc bấy giờ, đã bỏ chùa ra đi. Không ai hương khói cho trời Phật, làng đã nhờ ông Huỳnh Miễn, một giáo viên nghỉ hưu về chùa để lo hương khói. Một vài năm sau, vào một buổi trưa, một phóng viên báo Giác Ngộ đã đến thăm chùa. Ông Huỳnh Miễn đã nhờ một cụ trong làng đọc các linh vị của Tổ, các câu đối trong chùa, và những bài thơ trên bảo tháp của ngài Thiệt Địa cho phóng viên ghi chép. Sau đó, bài viết về chùa Bửu Phong được đăng trên báo Giác Ngộ. Phóng viên cũng đã nêu một ý ước muốn chùa Bửu Phong có được một tượng Quan Âm lộ thiên để cảnh sắc lại càng đẹp hơn. Và ý kiến này đã được thầy Thiện Trì ở Sài Gòn đáp ứng. Thầy đã cúng dường một tượng Quan Thế Âm cho chùa Bửu Phong.

Cùng vào thời điểm này, có một gia đình ở thị trấn Ninh Hòa đang đưa chín bài vị của gia đình họ đến chùa để ký linh. Sau khi nghe tin, họ đã cho rằng: trong lúc đang cúng ký linh mà tin Phật Quan Âm về chùa, thì những vong linh đó sẽ được thành Phật. Con rể của gia đình này là ông Châm đã về Phong Ấp vận động một số nông dân thành lập Ban Hộ Tự cho chùa. Trong số ấy, có người chưa bao giờ bước chân tới chùa. Nắm Ban Hộ Tự, ông Châm đã bất chấp những ý kiến đóng góp của các bô lão trong làng. Ông đã phá rào trước của chùa để dựng tượng Quan Âm bên ngoài viên gia chùa. Nếu nới viên gia ra, chùa cần phải làm đường đi mới. Các cụ đã phản đối vì đường đi mới này sẽ đạp trên đầu bảo tháp của Hòa Thượng Thiệt Địa.

 

Sau khi khánh thành tượng Quan Thế Âm, với số tiền còn dư của khách hành hương cúng dường, ông Châm đã tự ý sửa chữa một số việc khác trong chùa. Một lần nữa, bất chấp mọi sự phản đối của các bô lão, ông đã đơn phương cho xây lại tháp Hời, vì tháp đã bị dân đào phá để tìm vàng. Sau đó, ông đã rước một người Hoa ở chợ Ninh Hòa lên để khắc những biểu hiện Phật Giáo và tên của Hòa Thượng Minh Lượng lên tháp ấy. Với những hành động vô ý thức, ông Châm đã biến tháp cổ hoang phế thành tháp của tổ Minh Lượng. Thật ông đã mang tội bất kính đối với các tiền nhân trong làng và người đã khai sơn chùa Bửu Phong.

 

II. Phân tích về bài viết Chùa Bửu Phong của tác giả Trần Đình Khôi và những nhầm lần của tác giả về thiền sư Minh Lượng và tháp của ngài.

 

1. Tác giả đã kết luận thiền sư Minh Lượng đến Phong Ấp lập ra chùa Phổ Bửu và cho rằng chùa Phổ Bửu là chùa sau hay tiền thân của chùa Bửu Phong.

Tuy tác giả đã dùng nhiều tư liệu để tìm ra lý lịch của thiền sư Minh Lượng, nhưng ông chỉ nêu ra được hai điều sau. “Năm 1665, thiền sư Nguyên Thiều Siêu Bạch từ Trung Hoa đến Bình Định Đại Việt. Có thể thiền sư Minh Lượng Nguyệt Ân cùng đi theo. Năm 1687, Hòa Thượng Thạch Liêm mời các cao tăng ở Trung Hoa sang Đại Việt cùng chủ trì Đại giới đàn ở chùa Thiên Mụ - Huế, theo yêu cầu của chúa Nguyễn Phúc Tần. Có Thể Hòa Thượng Minh Lượng Nguyệt Ân qua Đại Việt trong đợt này. Sau đại giới đàng mãn, chư sư một số về lại Tàu, một số tỏa ra vấn du và lập chùa hành đạo dưới sự bảo trợ của chúa Nguyễn. Như vậy, chùa Phổ Bửu (tiền thân của chùa Bửu Phong) do vị thiền sư hàng chữ Minh khai sơn, có lẽ được xây dựng sớm nhất là vào năm 1688 tức sau đại giới đàn một năm.” Những mốc lịch sử ông nêu ra đều là những suy luận “có thể,” không thể xác thực. Do đó, ta không thể nào chứng minh được Hòa Thượng Minh Lượng có thật sự đã qua Đại Việt hay đã dựng lên ngôi chùa Phổ Bửu tại Phong Ấp.

 

Khi viết về “Linh Vị Tổ Khai Sơn chùa Phổ Bửu,” tác giả đã khẳng định: “Phổ Bửu là tiền thân của Chùa Bửu Phong” mà không đưa ra một chứng cứ nào về lịch sử để khẳng định điều đó, ngoại trừ câu được ghi trên linh vị: “Tự Tam Thập Tứ Thế Phổ Bửu Đường Thượng, Húy Thượng Minh Hạ Lượng, Nguyệt Ân Hòa Thượng.” Câu này có nghĩa rằng: Hòa Thượng Minh Lượng Nguyệt Ân ở chùa Phổ Bửu là người nối tiếp đời thứ 34 của Thiền Phái Lâm Tế. Câu này đã không nói đến việc chùa Phổ Bửu ở đâu hoặc chùa có phải là tiền thân của chùa Bửu Phong hay không.

Đồng thời, không biết căn cứ vào tư liệu nào, ở mục “Linh Vị Tổ Thiệt Địa” ông Khôi đã nhất định rằng: “Ngài xuất gia ở chùa Phổ Bửu và thọ giới với ngài Minh Lượng Nguyện Ân,” “đã di chùa Phổ Bửu ra phía trước và đổi tên Phổ Bửu ra Bửu Phong.” Theo ông viết: “chùa Phổ Bửu, tiền thân của chùa Bửu Phong, do vị thiền sư hàng chữ Minh khai sơn, có lẽ được xây dựng sớm nhất là vào năm 1688 tức sau đại giới đàn một năm.” Sau khi Hòa Thượng Minh Lượng ra đi, chùa trở nên khó ở. Qua bài viết, “Vì vậy, làng phải vào Ngọc Hội chùa Kim Sơn thỉnh thầy Thiệt Địa trở lại chùa.” “Năm 1740, ngài 30 tuổi, đang trụ trì ở chùa Kim Sơn và được chúa Nguyễn sắc tứ. Có thể năm mười năm sau đó ngài lại được thỉnh về lại Phổ Bửu.” “Theo tác giả xứ Trầm Hương thì chùa Kim Sơn là chùa xưa nhất Tỉnh, ông phỏng định năm xây dựng chùa này là năm 1735.”

Dựa vào những câu trích từ bài viết trên, ta có thể tóm tắc ý của tác giả như sau. Hòa Thượng Minh Lượng đến Phong Ấp và lập ra Phổ Bửu năm 1688. Năm 1710, Hòa Thượng Thiệt Địa ra đời, theo học Phật với Hòa Thượng Minh Lượng. Tuy tác giả không nêu rõ Hòa Thượng Thiệt Địa đi theo học với Tổ từ năm nào, nhưng ông đã xác định rằng ngài đã xuất sư ở chùa Phổ Bửu và xây chùa Kim Sơn năm 1735. Điều này có nghĩa Hòa Thượng Thiệt Địa đã được Hòa Thượng Minh Lượng truyền tâm ấn và cho đi khai sơn trước khi Hòa Thượng Thiệt Địa được 25 tuổi. Được thầy truyền tâm ấn trước khi được 25 tuổi là một chuyện ít nghe thấy trong lịch sử các vị tổ của Phật giáo. Nếu có, chắc chắc dân trong vùng đã phải nghe được và truyền tụng cho nhau về vị thầy tài giỏi đã có công sáng lập chùa Phổ Bửu, và chùa Phổ Bửu cũng phải là một địa danh nổi tiếng trong vùng. Nhưng tuyệt nhiên không có, tác giả đã viết: “Chùa cũ cất xong chưa được lâu lắm thì đã dời đi.” “Đối với chùa Phổ Bửu và ngài Minh Lượng, truyền thuyết không nhiều lời bởi lẽ đã quá xưa nên ít người nhớ được.” “Thỉnh thoảng vào ngày giỗ Tổ còn có bà con vui miệng nhắc lại câu nói: ‘Hồi xưa, nghe nói vị thầy ở chùa sau tài giỏi lắm, ông đi không ai hay biết, lúc về cũng chẳng ai hay!’ đại để ăn cổ thì nhắc lại cái ý thán phục người được cúng, thực tế họ cũng chẳng biết vị thầy xưa là ông nào!" Một vị sư trụ trì được Chúa thỉnh về lập chùa để trấn an lòng dân, có công truyền tâm ấn cho một cao đồ, và chính cao đồ đó lại được Chúa Nguyễn sắc phong. Thật là vô lý nếu Hòa Thượng Minh Lượng tài năng ấy lại đi về không ai biết. Từ những lập luận mơ hồ của tác giả, nhất là yếu tố thời gian, ta chỉ có thể suy luận rằng Hòa Thượng Thiệt Địa có thể đã học Phật từ thầy Minh Lượng ở chùa Phổ Bửu từ một nơi nào đó, nhưng không thể nào kết luận được chùa Phổ Bửu chính là chùa sau hay tiền thân của chùa Bửu Phong.

 

Ý nghĩ sai lầm về cổ tháp.

Suy luận mông lung của tác giả

Khi so sánh tháp Hời “vẫn còn giữ được những cạnh góc và đường nét giống với tháp của Hòa Thượng Thiệt Địa,” ông Khôi đã cho tháp Hời đó là tháp của thầy Minh Lượng. Tuy nhiên, qua sự miêu tả của tác giả, ta thấy hai tháp không có gì giống nhau. Chung quanh tháp Hời “có xây lan can, tạo thành một sân vuông, bốn gốc có bốn trụ, cửa vào sân tháp hình như quay về hướng Đông Nam.” Trong khi đó, tháp của thầy thiệt Địa “hình bát giác, đỉnh tháp trổ hình búp sen chớm nở. Tầng tháp dưới cùng cao lớn hơn hết hình lăng trụ thẳng, tám góc tháp đắp nổi tám chân hình giống như chân rùa. Tất cả khối kiến trúc đặt trên bệ vuông cao, khoảng 0,6m xây bằng gạch.”

Ta không thể vô căn cứ gọi tháp mà người dân hay gọi là tháp Hời là tháp của ngài Minh Lượng. Nếu tháp ấy là tháp Tổ của mình, thì tại sao lúc còn tại thế, Hòa Thượng Thiệt Địa không cho trùng tu hoặc khắc bia. Hơn nữa trong mấy mươi năm trụ trì ở chùa Bửu Phong, năm nào Hòa Thượng cũng giỗ Tổ, mà không ai nghe thấy Hòa Thượng đi nhiễu tháp Tổ.

 

Sai lầm của các nhân chứng

Để chứng minh tháp Hời là tháp của Hòa Thượng Minh Lượng, ông Khôi đã nêu ra một vài nhân chứng. Người đầu tiên là một cụ lão người làng Thạch Thành, lớn hơn tác giả gần 40 tuổi. Theo lời ông kể: “Tháp này (tức tháp Minh Lượng) không phải tháp Hời đâu! Lúc trước tôi có theo thầy Hải Tràng (chùa Sắc Tứ Thiên Bửu) và các thầy khác đến xem tháp này, lúc ấy bia tháp còn sót vài chữ Nho. Nếu tháp người Chàm sao ghi chữ Nho."

Tuy nhiên, những lời lẽ trên không đúng sự thật. Ngay trong bài viết của tác giả, ông đã nêu tháp Hời không có bia và sự thật mọi người trong làng đều biết tháp không có bia. Nếu tháp không có bia, thì chữ Nho ghi vào đâu. Hơn nữa, nếu có chữ nho, thì các cụ nghiên cứu ngày xưa chắc chắn đã có thể đọc được những chữ Nho ấy nói gì. Tuy nhiên, như đã nói trên, sau thời gian dài nghiên cứu, các cụ đã không thấy gì cả. Giả sử trên tháp Hời có bia và trên bia tháp ấy vẫn còn tồn tại vài chữ Nho, ta cũng không thể dựa vào ấy mà kết luận đó là tháp của ngài Minh Lượng vì ta không biết được những chữ ấy nói gì.

 

Tác giả lại viết tiếp: “Trong ký ức mù mờ của vài cụ già làng Phong Ấp” thì: "Hình như tôi có nghe tháp đó là tháp của ông thầy chùa sau!" Qua những lời nói trên, ngay cả nhân chứng ông Khôi đưa ra vẫn còn mang nhiều nghi vấn. Cụ chỉ nói “hình như” thôi, chưa hề xác định. Vì thế, ta cũng không thể nào khẳng định được đó là tháp của ngài Minh Lượng.

Đáng buồn thay, khi viết hồ sơ xin xếp hạng di tích cho chùa, ông Khôi “có ghi Hòa Thượng Minh Lượng Nguyệt Ân là người Trung Hoa và tháp đang nêu là tháp Minh Lượng, đến giờ tôi vẫn không phủ nhận điều đó vì tôi chỉ kể lại chứ không sáng tác. Vấn đề vừa nêu vẫn đang tồn nghi, rất mong được gặp tài liệu xác thực!” Thật là một điều nghịch lý khi ông khẳng định một điều mà nhân chứng chưa xác định và ngay chính ông vẫn còn nghi vấn.

 

Thêm vào đó, ông Khôi còn ghi thêm hai sự việc thiếu tỉnh giác của những người trong hàng ngũ xuất gia. Sự việc thứ nhất là của ni cô Chơn Tâm. “Đến năm 2000, ni cô Chơn Tâm cho làm một bia đá xanh, trên bia ghi: ‘Tự Lâm Tế Chánh Tông, Tam Thập Tứ Thế, Khai Sơn Bảo Phong Tự.” Dòng thứ hai ghi: “Huy Thành Đẳng, Thượng Minh Hạ Lượng, Hiệu Nguyệt Ân Hòa Thượng.” Không rõ ni cô đã căn cứ vào đâu, cô đã cho khắc thêm cả ngày sinh và ngày mất nữa: “Sinh Bính Dần Niên, Tứ Ngoạt, Thập Lục Nhật, Ngọ thời 1868. Tịch Kỷ Sửu Niên, Nhị Thập Tứ Nhật, 1769.”

 

Sự việc thứ hai là ông đã trích từ tác giả Vũ Ngọc Phương của “quyển sách Khánh Hòa, Nha Trang một tiềm năng một hiện thực: ‘Chùa Bửu Phong (Ninh Hòa) do, thiền sư Minh Lượng Nguyệt Ân, Trung Quốc đời 34 tạo dựng năm 1683.” Tuy nhiên, chứng cứ này đã quá sai sự thật. Linh vị tại chùa đã ghi rõ là Hòa Thượng Thiệt Địa là tổ khai sơn của chùa Bửu Phong, không phải thiền sư Minh Lượng Nguyệt Ân. Hơn thế nữa, sau hơn 5 năm nghiên cứu, Tỉnh Hội Phật Giáo Khánh Hòa đã ghi rõ Tổ Khai Sơn của chùa Bửu Phong là Hòa Thượng Thiệt Địa trong tập “Danh mục các chùa trong Tỉnh”, xuất bản năm 1998.

Cũng từ tác giả Vũ Ngọc Phương, ông Khôi đã nêu ra: “như vậy thì chùa Bửu Phong và chùa Thập Tháp Di Đà xây cùng một năm rồi. “Xin trưng bằng chứng?! Hèn chi thầy Đạt Bổn nói với tôi: "chiếc trống sấm của chùa Thập Tháp, chùa Bửu Phong và chùa làng Phụng Cang làm cùng một thân cây; chùa Thập Tháp phần gốc, chùa Bửu Phong đoạn giữa, và trống ở chùa Phụng Cang là khúc ngọn!’” Chỉ căn cứ vào truyền thuyết về những cái trống trong chùa, ta không thể khẳng định được những ngôi chùa ấy xây vào cùng khoảng thời gian.

Ví dụ, năm 2005, chùa Hội Ninh Hòa có chở về hai Đại Hồng Chung, từ hình dáng, hoa văn, chi tiết trên hai Đại Hồng Chung đó đều giống nhau, vì cùng một lò đúc. Một cái đã được để tại chùa Hội Ninh Hòa. Cái còn lại để tại chùa Ninh Trang. Giả sử 200 năm về sau, có người đến nghiên cứu chùa Ninh Trang và nhận thấy cái Đại Hồng Chung đó rất giống với cái ở chùa Hội Ninh Hòa. Vậy, người ấy có khẳng định được chùa Hội Ninh Hòa và chùa Ninh Trang xây cất cùng một năm không?

 

Tóm tắt lại, tác giả đã đối chiếu nhiều sử liệu, căn cứ vào linh vị, bia tháp, cộng với sự tham gia thực tế của nhiều người để đúc kết rằng chùa Phổ Bửu do Hòa Thượng Minh Lượng lập ra tại Phong Ấp là tiền thân của chùa Bửu Phong. Và ngài đã có tháp thờ ở chùa Bửu Phong, làng Phong Ấp. Nhưng kết luận của ông là từ sự suy đoán mơ hồ qua những tài liệu, những ký sự suy luận mông lung vô căn cứ của ông và các nhân chứng. Hơn thế nữa, những điều ông khẳng định hoàn toàn mâu thuẫn với ý kiến của rất nhiều tri thức bô lão từ xa xưa trong làng và công trình nghiên cứu của Tỉnh Giáo Hội Phật Giáo Khánh Hòa như đã nêu.

 

Với tấm lòng chân thành của một người con làng Phong Ấp, viết bài này, tôi chỉ muốn trả lại nguyên trang sử cho chùa Bửu Phong. Tôi xin kết luận theo ý kiến của các cụ trong làng cùng tài liệu của Tỉnh và Giáo Hội như sau. Thiền sư Minh Lượng không có đến Phong Ấp để xây chùa Phổ Bửu. Vì vậy, làng Phong Ấp không có tháp của ngài Minh Lượng. Đồng thời, chùa Phổ Bửu không phải là chùa sau hay tiền thân của chùa Bửu Phong. Hòa Thượng Thiệt Địa đã theo học Phật từ thiền sư Minh Lượng tại chùa Phổ Bửu ở một nơi xa xôi nào đó. Sau đó, Hòa Thượng đã về làng Phong Ấp, dời chùa sau ra trước, đặt tên là chùa Bửu Phong. Sự thật ai đã dựng nên chùa sau vẫn chưa được biết. “Tháp Hời” ở núi chùa trước là tháp của người Chiêm Thành, nhưng nhất định không phải là tháp của ngài Minh Lượng. Đồng thời, qua bài viết này, tôi cũng có ba ước nguyện.

 

1. Tôi chỉ mong mọi người tỉnh thức tránh nhầm lẫn để trả lại nguyên trạng cho tháp Hời ở núi chùa trước.

2. Tôi xin những ai biết rõ hơn về thiền sư Minh Lượng và ngài đã lập ra chùa Phổ Bửu ở địa phương nào giúp chúng tôi để vấn đề được sáng tỏ hơn.

3. Tôi mong những ai viết về lịch sử chùa Bửu Phong hãy nghiên cứu thật kỹ và viết cho đúng sự thật để tránh mang tội với Tổ khai sơn và các bậc tiền nhân.

 

 

Viết tại Portland, tháng 12, năm 2007

 

Huỳnh Văn Định

 

Sinh năm 1942 tại Phong Ấp, Ninh Hòa, Khánh Hòa.

1949 – 1963: học sinh tại các trường: Phong Ấp, Mỹ Hiệp, Ninh Hòa,
bán công Ninh Hòa, Lê Quí Đôn, và Võ Tánh, Nha Trang.

1963 – 1967: nhân viên Nha Viễn Thông Bộ Nội Vụ

1967: động viên vào Thủ Đức

1968 – 1974: phục vụ tại tiểu đoàn truyền tin Sư Đoàn 21 Bộ Binh

1974 – 1975: phục vụ tại Tiểu Đoàn 662/KT TTZD

1975 – 1978: học tại đại học đổi đời tại Bình Long

1979 – 1982: phục vụ tại xí nghiệp chế biến gỗ Ninh Hòa

1982 – 1996: phục vụ cho nhà máy làm đường kết tinh và chế biến rượu bia
của ông HVD tại Ninh Hòa

03/1996 đến nay: Định cư tại Portland, Oregon, Hoa Kỳ

 

Xem tiếp:   Phần 1  |  Phần 2  |  Phần 3  |  Góp Ý Bài Viết

Hình Ảnh Chủa Bửu Phong