Chân thành cám ơn
Thầy Hồ Thiện Đức
Ông Anh Hoa Quỳnh
Đã giúp đỡ tôi khi viết loạt bài này.

Nam Hòa Phật Đường là một ngôi chùa rất trẻ, rất nhỏ bé, rất khiêm nhường, tọa lạc trên một mảnh vườn nhỏ, nằm bên mạn phải cổng xe lửa thuộc làng Bình Thành.
Nam Hòa Phật Đường thuộc hệ phái Nam Tông. Hệ phái này tu không chấp hình tướng. Các tu sĩ không cạo đầu. Kinh kệ, trường trai thì giống như các hệ phái khác, nhưng y phục thật lạ. Các sư thầy, sư cô mặc áo tràng màu đen, quần trắng, đầu đội mũ vải màu đen. Người đi tu thuộc phái Nam Tông Phật Đường phải tự túc trong cuộc sống, không nhờ vào sự đóng góp của bá tánh. Như vậy hàng ngày người của nhà chùa tất cả đều phải "lao động" Kẻ cuốc đất, người tưới rau, người xe nhang, người xay bột làm đậu, làm tương. Khi đi tụng niệm ở tư gia của phật tử, người của nhà chùa không nhận tiền công đức.

Hệ phái Nam Tông Phật Đường đứng ngoài chính trị, không đấu tranh, không đòi hỏi quyền lợi và không đặt nặng vấn đề ngôi thứ trong nhà chùa.

 

LỊCH SỬ THÀNH LẬP:

Năm 1948, sau khi gặp gỡ thầy trụ trì chùa Kim Long Phật Đường tại Nha Trang và được nghe giảng đạo, ông Tám Thôi đem kinh Phật về giới thiệu với ông Anh Hoa Phát. Từ đó ông Anh Hoa Phát thường xuyên đến chùa Kim Long học đạo và tình cảm của ông cùng thầy Lê Vĩnh Nguyên ngày càng gắn bó. Mối nhân duyên của Phái Nam Tông Phật Đường ngày càng phát triển. Càng ngày càng có nhiều người dân ở Ninh Hòa mến đạo tìm đến Kim Long Phật Đường xin làm đệ tử.

Đã đến lúc cần có một Phật Đường cho Ninh Hòa. Thời gian đầu Phật Đường của Ninh Hòa được đặt tại nhà ông Phan Quít và lúc đó Phật Đường được mang tên Phan Gia Phật Đường.

Sau đây là danh sách các đệ tử đầu tiên của Phan Gia Phật Đường.

- Ông Phan Quít pháp danh Phan Đăng Đàn.
- Ông Anh Hoa Phát pháp danh Phước Chỉ
- Ông Mười Dư pháp danh Phước Lý
- Ông Hai Sửu pháp danh Ngộ Thiện
- Ông Anh Hoa Quỳnh pháp danh Ngộ Chơn
- Ông Mông Châu pháp danh Như Tân
- Ông Nguyễn Bá Hiếu pháp danh Cao Siêu
- Cô Mười Anh Thị Lan pháp danh Ngọc Lâu

Năm 1950 số người mộ đạo ngày càng tăng, nơi thờ tự được dời đến nhà bà Năm Mãnh.

Năm 1952, được sự hỗ trợ về tinh thần của thầy Lê Vĩnh Nguyên, ông Anh Hoa Phát, ông Phan Quít và ông Nguyễn Bá Hiếu đồng lòng mua một miếng đất.

Sau đó, ông Anh Hoa Phát đứng ra  xây dựng một Phật Đường cho Ninh Hòa, trên mảnh đất ấy bên cạnh có sự hỗ trợ của ông Phan Quít và ông Nguyễn Bá Hiếu. Trong bổn đạo có cô Mười Xuân vận động sự ủng hộ từ các chùa bạn. Trong ban xây dựng có ông Lão Cầu đã vận động sự ủng hộ công sức từ các chùa Phật Đường trên toàn quốc.

Năm 1955, Nam Hòa Phật Đường được khánh thành. Thầy Trần Tương lúc đó đang công quả tại chùa Khánh Nam thuộc quận Phú Nhuận Sài Gòn được mời về làm trụ trì. Ông Phan Lan được mời giữ chức phó trụ trì trông coi phần sổ sách thu chi. Cô Mười Xuân giúp phần trông coi nhà bếp.
Bước đầu thành lập, Chùa gặp nhiều khó khăn, nhưng đạo pháp của Phật Đường đã cảm hoá được càng ngày càng nhiều đệ tử.

Năm 1961 Ban trị sự của chùa gồm:

- Thủ tư : Thầy Ba Quế
- Tổng trì : Ông Anh Hoa Phát
- Hộ tư : Ông Nguyễn Bá Hiếu
đã cùng nhau đoàn kết điều hành và phát triển Chùa Nam Hòa Phật Đường.

Sau năm 1975 phải đối phó với nhiều khó khăn chung của đất nước nên cho đến nay Chùa vẫn chưa được trùng tu, mở mang cho đúng mức. Tuy nhiên, tôn chỉ của Nam Hòa Phật Đường vẫn an nhiên trước sau như một .

Đặng Trùng Dương
Tổng kết từ các tài liệu của Nam Hòa Phật Đường
Ninh Hòa mùng 8 tháng tư 2004