Mỗi
dịp Xuân về Tết đến, Ninh Ḥa quê
tôi ngoài những tục lệ mua sắm trong
ngày Tết: Hoa quả, bánh trái, rim mức,
bên cạnh đó có những nồi bánh tét, bánh
chưng, thịt heo kho tàu, kho trứng, thịt
kho măng khô, kho tôm …lại thêm mấy
thẩu (thố, hủ) dưa kiệu chua, dưa món
mặn, giây pháo được kết rất cẩn thận,
hầu như không thể thiếu trong mỗi gia
đ́nh, đúng với câu ca dao:
"Thịt
mỡ dưa hành câu đối đỏ.
Cây nêu, giàn pháo, bánh chưng xanh"
Không
ít gia đ́nh c̣n có phong tục nấu bánh Tổ, dùng để cúng ở bàn thờ tổ tiên
trong ngày Tết. Cái tên của chiếc bánh khi ta vừa nghe thấy đă liên tưởng
đến tổ ấm của gia đ́nh v́ h́nh dáng của nó giống cái tổ chim
- "ổ chim"
Nguyên liệu:
được làm bằng nếp, đường, gừng.
Nếp: phải là
loại nếp mới thơm, ngâm qua đêm cho hạt nếp mềm, xay nhuyễn.
Đường: loại
đường mía vàng, đường được xên với lá bông bụt, vớt hết bọt lượt lại rất
kỹ, đường mới trong vàng, c̣n lá bông bụt làm tăng thêm hương vị đường
thoang thoảng mùi đồng nội rất hấp dẫn.
Gừng: được
giă
nhỏ cho vào đường.
Cách làm:
Bột nếp, đường, gừng cho lên bếp khuấy đều, đến
khi thấy nặng tay là được. Nhắc bột xuống ḷ, cho bột vào khuôn có h́nh
tṛn, trong khuôn được lót bằng một lớp lá chuối (lá chuối đă được rửa
sạch) đổ bột vào khuôn dày khoảng 3-4 phân, tiếp đến cho vào xửng hấp (hấp
cách thủy) từ 3-4 tiếng đồng hồ.
Phần tŕnh bày:
Bánh
chín, trên mặt bánh rắc mè trắng đă được rang vàng, ở giữa mặt bánh cho 1
hạt táo tàu, bánh xếp ra nia để nguội, lấy lá chuối bọc bên ngoài chiếc
bánh để thừa lên trên mặt bánh 2 phân, ta dùng kéo cắt tỉa tua ra như cái
ổ chim.
Khi bánh đă được hoàn chỉnh, ta nh́n vào thấy giống như cái tên đă được
đặt “Bánh Tổ”, bánh được dùng cúng tổ tiên trong ngày
Tết, có ư nghĩa nhắc
nhở cho mọi người chúng ta sinh ra và lớn lên ai cũng có Tông có Tổ, luôn
nhớ về nguồn gốc nơi sinh ra chôn nhau cắt rốn. Bánh được bày cúng trên
bàn thờ ông bà đến hạ nêu (mùng bảy Tết) hoặc đến rằm tháng giêng, bánh để
lâu không bị hư, ngược lại bánh đă đặc hơn và cứng. Khi dùng bóc hết lá
chuối rữa sạch cắt mỏng từng miếng hấp mềm hoặc chiên gịn, bánh mềm, dẻo
trở lại ăn rất ngon.
Người
Trung Hoa cũng có loại bánh từ h́nh dáng đến nguyên liệu, cách làm đều
giống bánh Tổ, nhưng có khác một chút trong cách tŕnh bày của cái bánh.
Người Trung Hoa dùng giấy đỏ bao phủ cái bánh phần trên bánh cắt tua, ở
trên mặt bánh được cắt những chữ ”Đại Kiết” hoặc chữ ”Phước” được dán trên
mặt bánh, tên bánh được gọi là "Bánh Niên Cao". Ư nghĩa của bánh Niên Cao
là cầu mong cho con cháu sang năm mới cao hơn, phát đạt hơn, mỗi năm mỗi
cao hơn, cầu cho gia đ́nh năm mới gặp nhiều may mắn đại kiết đại lợi, đa
phước đa lộc.
Từ
h́nh dáng đến chất liệu của bánh, cho chúng ta cảm nhận được vị thơm dẻo
của nếp, vị ngọt thanh của đường, vị đồng hương quê của lá bông bụt cộng
thêm vị cay của gừng, hầu nhắc nhở cho mọi người con đều phải nhớ đến mái
ấm gia đ́nh, nhớ đến t́nh cảm nồng nàn thương yêu của ông bà, cha mẹ, anh
chị em mà chúng ta đă có được từ trong tổ ấm gia đ́nh.
Phương Lệ