Ngồi đây và thấy b́nh an
Ô hay ! năm mới đă sang bao giờ
Trong ḷng như có câu thơ
Rơi trên biển biếc dọc bờ cố hương
Bóng ai ở cuối con đường
Có nghe xao xuyến cội nguồn ḿnh không ?
Lư Thừa Nghiệp
Ngày Xuân tha hương, đọc lại mấy vần thơ cũ, bất chợt ḷng thấy nao nao nhớ lại h́nh ảnh những ngày tết xa xưa. Và dường như trong những vần thơ Xuân ngày trước, người ta mới thưc sự t́m lại được những h́nh ảnh, tập tục ngày Xuân, và lăng đăng cái hương Xuân của quê nhà.
Trong di sản văn học cổ của ông cha ta, có rất nhiều viên ngọc quư, chỉ cần phủi nhẹ lớp bụi thời gian là chúng lại sáng lên lấp lánh. Đặc biệt văn học Thiền Tông đời Lư, để lại không nhiều, nhưng những ǵ c̣n lại hôm nay quả là vô giá. Đặc biệt bài kệ nhuốm mùi thiền học "Cáo Tật Thị Chúng" của thiền sư MĂN GIÁC ( 1052-1096) (nhiều người c̣n gọi là bài thơ NHẤT CHI MAI) vẫn sống măi với thời gian, đă vĩnh viễn in sâu trong ḷng biết bao thế hệ:
CÁO TẬT THỊ CHÚNG
Xuân khứ bách hoa lạc,
Xuân đáo bách hoa khai,
Sự trục nhỡn tiền qua,ù
Lăo ṭng đầu thượng lai,
Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận
Đ́nh tiền tạc dạ nhất chi mai.
Ngô tất Tố dịch :
CÁO BỆNH VỚI MỌI NGƯỜI
Xuân qua trăm hoa rụng
Xuân tới trăm hoa cười
Trước mắt việc đi măi
Trên đầu già đến rồi
Đừng bảo xuân tàn hoa rụng hết
Đêm qua sân trước nở cành mai
Bùi Vĩnh Hưng dịch :
Xuân đi hoa cũng rụng tànXuân về lai láng ngút ngàn hoa xuân
Chuyện đời trước mắt chưa xong
Mái đầu đă bạc chẳng mong vẫn là
Xuân tàn chưa phải hết hoa
Có cành mai nở trước nhà đêm qua
Nhị nguyệt huyên ḥa tuyết
Thập đ́nh cổ vũ xuân
Tiệc mở hát thồ thần kỳ phúc
Vạn vạn niên tề chúc thánh cung
Hoan thanh ba tiếng hô tung
Hương nghi ngút khói
rượu nồng nàn hoa
Đ́nh tấu nhạc miếu dâng ca
Vẻ thanh múa phượng
khúc ḥa bay loan
Ngày xuân xuân tịch thừa hoan
Thọ trăm tiếng chúc phúc ngàn câu ca
Kể từ đó b́nh ḥa vĩnh nhạ
Vỗ tay mừng huệ ngă vô cương
Xuân kỳ giải thưởng đào nương
Cửu như dâng phúc
ba hàng nức vui
THÚ NHÀN
Lẩn thẩn ngày qua lại tháng qua
Mät năm Xuân tới, một phen già
Aùi ưu vằng vặc trăng in nước
Danh lơị dửng dưng gió thổi hoa
Aùn sách hăy c̣n án sách cũ
Nước non bạn với nước non nhà
TỰ TIÊU DAO
Xóm tự nhiên, lều một căn
Quét không thảy thảy bụi hồng trần
Ngh́n hàng cam quất, con đ̣i cũ
Mấy đưá ngư tiều, bộ bạn thân
Thấy nguyệt tṛn th́ kể tháng
Nh́n hoa nở mới hay Xuân.
Tháng lụn năm cùng sự chẳng cùng
Nửa đêm xuân lại nửa đêm đông
Chi lan tiệc cũ hương man mác
Đào lư vườn xưa tuyết lạnh lùng
(*Đất có bâng khuâng chờ hội ngộ
*Trời như thao thức đợi tao phùng)
Gà kêu pháo nổ năm canh trót
Mừng cội mai già gặp chúa Đông
Ai lên tử các thanh vân
Hỏi thăm ả Tố chiều xuân thế nào
Cầm âm một khúc gởi trao
Cậy ḷng d́ gió đưa vào xuân cung
Oanh yến véo von gọi khách
Cỏ hoa hớn hở mừng ai
Gió xuân hây hẩy dịu đưa người
Dễ khiến ḷng thơ bối rối
Thấp thoáng thoi oanh dệt liễu
Thung thăng phấm bướm dồi mai
Vũ lăng xa viễn biết bao vời
Khôn hỏi đào nguyên đâu tá
Khôn hỏi đào nguyên đâu tá
Ḍng ngự câu đeo lá t́nh thi
May thay một hội tương kỳ
Đă bên t́nh phận lại bề phong lưu
Câu hảo cầu đợi người thục nữ
Năm mây phong đôi chữ đồng tâm
Đón xuân nhắn với tri âm
Tính t́nh xin tỏ tiếng cầm này cho
Rắp hẹn ḥ ngồi hoa đứng tuyết
Ḷng c̣n e không biết nói năng
Bây giờ mượn gió cung Đằng
V́ duyên đưa mối xích thằng lại đây
Ai dám chê ta tết nhất nghèo
Nghèo mà lịch sự đố ai theo
Bánh chưng chất chặt chừng ba chiếc
Rượu thuốc ngâm đầy độ nửa siêu
Trừ tịch kêu vang ba tiếng pháo
Nguyên tiêu cao ngất một gang nêu
Ai xuân ta cũng chơi xuân với
Chung đỉnh ơn vua ngày tháng nhiều .
Tuổi thêm thêm được tóc râu phờ
Nay đă năm mươi có lẻ ba
Sách vở ích ǵ cho buổi ấy
Aùo xiêm nghĩ lại thẹn thân già
Xuân về ngày loạn c̣n lơ láo
Người gặp khi cùng cũng ngất ngơ
Lẩn thẩn lấy chi đền tấc bóng
Sao con đàn hát vẫn say sưa
TẾT SUÔNG
Anh em đừng nghĩ Tết tôi nghèo
Tiền bạc trong kho chửa lĩnh tiêu
Rượu cúc nhắn đem hàng biếng quẩy
Chè sen mượn hỏi giá c̣n kiêu
Bánh đuờng sắp gói e mồm chảy
Gị lụa toan làm sợ nắng thiu
Thôi thế th́ thôi đành Tết khác
Anh em đừng nghĩ Tết tôi nghèo
XUÂN HỨNG
Một ngọn đông phong sẽ thổi phào
Đông quân nhường tỏ lối ra vào
Tường mai ngơ hạnh tuy như cũ
Lá bướm cành chim đă thế nào
Tranh pháo vui xem con trẻ nọ
Tóc râu thêm sợ tuổi trời cao
T́m xuân dễ biết xuân đâu tá
Hương khói nhà ai cũng ngạt ngào
CHÚC TẾT
Bắt chước ai ta chúc mấy lời
Chúc cho khắp hết cả trong đời
Vua quan sĩ thứ người muôn nước
Sao được cho ra cái giống người
Gần Tết bao nhiêu cảnh khác nhau
Người vui sắm sửa, kẻ lo sầu
Phong lưu thiên hạ nghe chừng ít
Lo Tết trần gian chẳng thiếu đâu !
Quanh năm luống những túng cùng lo
Tết nhất xem ra cũng lắm tṛ
Lễ nghĩa muốn thôi, thôi chẳng rứt
Nợ nần vay trả, khất quanh co
. . . . .
Tiễn năm ta có mấy vần thơ
Năm hết cho người cũng hết lo
Sắp sửa cành nêu Xuân đón chúa
Thử xem năm mới có ra tṛ !
Em là cô gái trong khung cửa
Dệt lụa quanh năm với mẹ già
Ḷng trẻ c̣n như cây lụa trắng
Mẹ già chưa bán chợ làng xa
Bữa ấy mưa xuân phơ phới bay
Hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy
Hội chèo làng Đặng đi ngang ngơ
Mẹ bảo "thôn Đoài hát tối nay"
Ḷng thấy giăng tơ một mối t́nh
Em ngừng tay lại giữa tay xinh
H́nh như hai má em bừng đỏ
Có lẽ là em nghĩ đến anh
Bốn bên làng xóm đă lên đèn
Em ngữa bàn tay trước mái hiên
Mưa chấm bàn tay từng chấm lạnh
Thế nào anh ấy chả sang xem
Em xin phép mẹ vội vàng đi
Mẹ bảo xem về kể mẹ nghe
Mưa bụi nên em không ướt áo
Thôn Đoài cách có một thôi đê
Thôn Đoài vào đám hát thâu đêm
Em mải t́m anh chả thiết xem
Chắc hẳn đêm nay giường cửi lạnh
Thoi ngà nằm nhớ ngón tay em
Chờ măi anh sang anh chẳng sang
Thế mà hôm nọ hát bên làng
Năm tao bảy tuyết anh ḥ hẹn
Để cả mùa xuân cũng nhỡ nhàng !
Ḿnh em lầm lũi trên đưiờng về
Có ngắn ǵ đâu một dải đê !
Aùo mỏng che đầu mưa nặng hạt
Lạnh lùng thêm tủi với canh khuya
Bửa ấy mưa xuân đă ngại bay
Hoa xoan đă nát dưới chân giày
Hội chèo làng Đặng về ngang ngơ
Mẹ bảo "mùa xuân đă cạn ngày"
Anh ạ ! Mùa xuân đă cạn ngày
Bao giờ em mới gặp anh đây ?
Bao giờ hội Đặng di ngang ngơ
Để mẹ em rằng hát tối nay ?
1.-Xuân Kỷ Dậu 1789 là mùa xuân rạng rỡ nhất trong lịch sử nước ta , khi Vua Quang Trung đại phá quân Thanh vào mấy ngày Tết. Đúng 180 năm sau, Xuân Kỷ Dậu 1969, nhà thơ Vũ Hoàng chương nhớ lại và hào hứng làm bài thơ chữ Hán :
KỶ DẬU HỒI THANH
Kê minh nhật thướng cựu sơn xuyên
Hồi ức Quang Trung vũ hịch truyền
Sơn vĩ sơn đầu hoa giải ngữ
Hoà âm xuân thảo nhiễu b́nh nguyên
Đặng Tiến dịch :
Gà thúc b́nh minh sông núi xưa
Quang Trung thuở nọ, hịch truyền đưa
Sườn non lưng núi lời hoa nở
Nội cỏ ḥa xuân, nhạc tấu mùa
2.- Và cũng mùa Xuân năm Kỷ Dậu 1969, lúc ông vừa được 55 tuổi, khi nghe ḥa hội Paris vừa khai mở, hy vọng ḥa b́nh ló dạng, Ông phấn khởi viết bài thơ "MỞ BÚT GHI ĐIỀM" sau đây:
Tin Xuân gà gáy rách trời đêm
Tuổi nửa trăm vừa nửa chục thêm
Đủ thấy điềm lành hai nửa nước
Một nhà trong ấm với ngoài êm
Tiếc thay, "điềm lành" ấy đă không đến với ông. Năm 1976 ông bị bắt giam, bị bệnh nặng trong tù và mất ngày 06.09.76, nhằm ngày 13 tháng 8 năm Bính Th́n:
Thuở bé tôi đeo chiếc khánh vàng
Quần đào xẻ đũng, áo hàm lam
Chân đi hài đỏ, tay thu pháo
Nhộn cả nhà lên, tiếng hát vang
Ta hăy cùng theo thi sĩ Bàng bá Lân nhớ lại ngày Tết ở miền Bắc:
Tết về nhớ bánh chưng xanh
Nhớ tràng pháo chuột nhớ tranh lợn gà
Nhớ cành đào thắm đầy hoa
Nhớ giây phút đợi giao thừa nghiêm trang
Nhớ ngũ vị, nhớ chè lam
Nhớ cây nêu, nhớ khánh vang tiếng sành
Nhớ tam cúc tẹt, nhơ ùḿnh
Nhớ cân mức lạc, nhớ khoanh gị b́
Tự những ngày xa xưa, bà con đă đón Tết với ḷng ước mơ đất nước thanh b́nh, Bàng Bá Lân với bài thơ Khai Bút năm Đinh Dậu 1957:
Nắng soi vàng ánh mai vàng
Nắng soi hồng má cô hàng bán dưa
Vui cùng nắng, đẹp quên mưa
Quên hoa đào thắm, nhưng chưa quên ḿnh
Bao giờ non nước thanh b́nh
Mà xem cái gánh chung t́nh ai mang ?
Cảm hứng trước đất trời mùa Xuân, Hàn Mặc Tử đă viết những vần thơ thật dễ thương trong Mùa Xuân Chín:
Trong làn nắng ửng khói mờ tan
Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng
Sột soạt gió trêu tà áo biếc
Trên giàn thiên lư, bóng Xuân sang ..
Và ta hăy nghe nhà thơ Trần Trung Phương tả lại cảnh gia đ́nh đón giao thừa :
Tiếng pháo nổ rồi từng tràng pháo nổ
Trên bàn thờ mâm cổ đă bày xong
Mẹ tôi đang châm dở nén hương ṿng
Và xếp lại trái hồng mâm ngũ quả
Anh tôi cắt khoanh gị đang bốc lá
Chị tôi bưng đĩa cá để lên mâm
Oâng tôi ngồi im lặng nghĩ trầm ngâm
Người sẽ đọc th́ thầm câu đối Tết ..
Người Việt tha hương chúng ta, đọc thơ của Hoàng Bảo Việt viết cách nay đă trên năm mươi năm vẫn c̣n thấy thấm thía vào nhừng ngày Tết đến ở quê người :
Đất nước nơi nào đất nước ơi
Xa xa bụi tuyết phủ chân trời
Nhớ sao là nhớ, sao là nhớ
Lại một mùa Xuân nữa viễn khơi
Quê mẹ mơ hồ mắt mỏi trông
V́ sao thổn thưcù măi trong ḷng
Mười năm đă quá nhiều tang tóc
Em bên này, anh bên kia sông
Ngày mai anh vượt Thái B́nh Dương
Hỏi mây và gió có lên đường
Hỏi ḍng nước chảy qua Đông hải
Cho tôi gởi hồn về cố hương.. . .
Người viết ngồi nhớ lại những vần thơ Xuân của các nhà thơ xưa, mà ḷng lâng lâng nhiều cảm xúc, tiếc nuối cho một thời đă qua. Bây giờ chỉ c̣n lại mơ hồ trong kư ức.
Những người muôn năm cũ
Hồn bây giờ ở đâu ???
(Vũ Đ́nh Liên )
Vương quốc Nauy, cuối năm Giáp Thân
Phạm Trương
Trang
B́a
Lá
Thư Xuân
Sớ
Táo Quân
Câu
Đối
Năm
Gà Nấu Món Gà
Việt Hải
Bánh
Tổ
Phương
Lệ
Gà
Rút Xương Bỏ Ḷ
Diệp
Lan Mai
Một
Vụ Kiện
Lương
Lệ Huyền Chiêu
Bốn
Câu Chuyện Vui
Nguyễn Thục
Năm
Gà Nói Chuyện Gà
Nguyễn Văn Xê
Chuyện
Vui
Nguyễn Phan
Đầu
Năm Lại Chuyện Tử Vi
Việt Hải - Los Angeles
Tập
Tục Cổ Truyền 3 Ngày Tết
Vinh Hồ
Câu
Đối
Vinh Hồ
T́m
Hiểu Nguồn Gốc Niên Lịch
Phạm Phú Hội
Vài
Nét Về Trà
Phó
Đức Lâm
Năm
Dậu Đàm Tiếu Về Tánh Gà
Nguyễn Đ́nh Đại Lộc
Gà
Trong Ngôn Ngữ Dân Gian
Thụy Nguyên
Tản
Mạn Về Năm Ất Dậu
Nguyễn Văn Thành
Năm
Dậu Nhắc Chuyện Gà Đá
Nguyễn Thục
Sự
Khác Biệt Trong Đời Sống
Đoàn Thủy Tiên
Lycopene
Của An Tiêm
Việt Hải
Đời
Sống Lành Mạnh
Bác
Sĩ Nguyễn Vĩ Liệt
Môn
Vũ Cầu Ninh Ḥa
Huỳnh
Minh Tâm
Nhớ
Chị
Phạm
Ngọc Sơn Đài
PIPA-Đàn
Tỳ Bà
Nguyễn Thị Kim Loan
Cảnh
Ruộng Non
Nguyễn Phương Linh
Mừng
Xuân
Nguyễn Phương Linh
Đôi
Bạn Trẻ Đón Xuân Mới
Hà Mỹ Phụng
T́nh
Xuân
Thanh
B́nh
Cảm
Hoa
Thanh
B́nh
Mùa
Xuân Trong Em
Nguyễn
Thị Thanh B́nh
Dịch
Thơ Nguyễn Trăi
Vinh
Hồ & Điềm Ca
Hứng
Mai
Điềm
Ca
Về
Quê Ăn Tết
Trần
Ngọc Chánh
Xao
Xuyến Hồn Quê
Hữu
Công
Xuân
Nguyễn
Thị Ngọc Đến
Xuân
Xa
Trương
Thị Ninh Ḥa
Bướm
Vàng
Tường Hoài
Ngày
Xuân Nhớ Từ Hải
Trần Phượng Hoàng
Mùa
Xuân Nhớ Chị
Vinh Hồ
Con
Nai Cảnh
Vơ
Hương
Mộng
Xuân
Nam Kha
Nhớ
Xuân
Nguyễn Đăng Khoa
Thương
Trẻ Mồi Côi
Chi Lai
Bên
Thềm Xuân Vắng
Nguyễn Duy Long
Hoa
Súng
Hải
Ly
Mừng
Em Hai Tuổi
Nguyễn Thị Tuyết Mai
Về
Với Tuổi Học Tṛ
Trần Thị Nết
Xuân
Xa Xứ và Nỗi Nhớ
Trần Thị Nết và Nguyễn P.
Sơn
Đêm
Xuân Nhớ Chuyện Xưa
Trần Thị Nết
Tiếng
Ngân Chùa Cũ
Trần Thị Minh
Nguyệt
Chén
Rượu Mừng Xuân
Phạm Tín An Ninh
Xuân
Tha Hương
Thu
Phương
Có Những Giấc Mơ
Thu
Phương
Hai
Phương Trời
Quốc
Sinh
Trên
Đỉnh Lang Biang
Trương
Thanh Sơn
Khoảnh
Khắc Cuộc Đời
Nguyễn
Tảng
Xuân
Về
Vơ
Thị Thanh Tâm
Xuân
Về
Đoàn
Thủy Tiên
Cười
Mím Chi
Thiên
Thi
Xuân
Về
Nguyễn
Thục
Say
Nguyễn
Thục
Xuân
Mong Đợi
Hà
Thị Thu Thủy
Nhớ
Thu Thủy
Lời
Cầu Mong Mùa Xuân
Phạm
Dạ Thủy
Hành
Tŕnh Phù Sa
Phan
Đông Thức
Đón
Xuân Đất Khách -
Nhớ Xuân Ninh-Ḥa
Nguyễn
Thị Tri
Đọc
Văn Thơ Cũ,
Nhớ Mùa Xuân Xưa
Phạm
Trương
Nhớ
Xuân
Phương
Kỳ Vân
Xuân
Về
Phương Huyền-Trần Hoàng
Vĩnh
Đêm
Giao Thừa
Anh Vũ
Hành
Tŕnh Về Việt Nam
Nguyễn Dzuy An
Khuôn
Mặt Ngày Xưa
Trần Anh
Mùa Xuân
Ấm Áp T́nh Người
Lương Lệ Huyền Chiêu
Ngày
Trong Thiên Đường
Đặng Trùng Dương
Tôi
Viễn Du Ninh Ḥa
Việt Hải
Mơ
Về Gà Quang Trung
Việt Hải -
Los Angeles
Rong
Chơi Cùng Bùi Giáng
Chiếu Hiện
Chút
Nhớ Mùa Xuân
Huỳnh Trịnh Tuyết Hoa
Ngày Xuân Tản Mạn Đôi Ḍng
Tường Hoài
Xuân
Trong Nỗi Nhớ
Đào Vũ Anh Hùng
Tết
Đến, Vẫn C̣n Sợ
Phạm Hoài Hương
Xuân
Và Ninh-HoaDOTcom
Nguyễn Đăng Khoa
Mẹ
Chồng Tôi
Ngọc Lan
Hai
Năm Đến Với ninh-hoa.com
Dương Tấn Long
Tiến
Sĩ Hoa
Dương Tấn Long - Sưu Tầm
Tết
Đến: Nhớ Quê Hương N H
Lê Duy Mậu
Xuân
Nữa Con Sẽ Về
Hoàng Minh Mục
Cảm
Nghĩ Về Ngày Xuân
Nguyễn Dzuy Nam
Xuân
Đợi
Yến
Nhi
Cô
Con Gái Quá Giang Trong
Đêm Mồng Mơt Tết
Phạm Tín An Ninh
Thược
Dược Nhà Tôi
Phùng
Thị Phượng
Giấc
Mơ Xanh
Nguyễn
Khắc Khánh Sơn
Những
Ngày Giáp Tết
Hữu Tài
Ninh-hoa.com
- Một Cơi
Ninh Ḥa
Phan Thanh Tâm
Xuân
Yêu Thương
Trần Mỹ Thanh
Cây
Chổi Lông Gà
Nguyễn Văn Thành
Quê
Chồng
Nguyễn Diệu Thùy
Ngày
Xuân Đợi Chờ
Phan Đông Thức
Ngày Xưa
Gà Vịt Chưa Phải...
Lương Lệ Minh Trí
Ninh-HoaChamCom
Quê Ngoại
Anh Vũ - Thiện Tín
Viết
Về Những Người Bạn
Nguyễn Văn Xê