Đỗ
Hồng
Ngọc là nhà văn
được biết đến khá nhiều
trong nước cũng
như
ngoài nước.
Ông
được yêu mến vì là một
nhà văn
vô cùng gần
gũi với mọi người. Là một bác sĩ
nên ông rất
thấu hiểu nỗi bất trắc, mong manh của kiếp người từ khi còn nằm trong bụng
mẹ cho đến khi
“gió heo
may
đã
về”
làm mắt người
bắt đầu mờ, chân bước
chậm. Là một nhà thơ,
ông thâm nhập
và sống cùng với nỗi đau,
niềm hạnh phúc của hồn
người. Là một hoạ sĩ,
ông nắm
bắt được đường nét tuyệt vời và màu sắc tươi
thắm
của đất trời để thấy thiên nhiên biết bao kỳ diệu. Ông là người thương
yêu, quý trọng
cuộc sống nhiệm mầu và luôn luôn muốn rủ rê mọi người hãy trút hết lo âu,
muộn phiền cùng rong chơi
với ông cho hết một cuộc
tồn vong.
Và ông đã
được bao nhiêu người vui vẻ đi
theo với những cuốn sách xinh
xắn như:
Nghĩ
Từ Trái Tim
Gió Heo May Đã
Về
Già Ơi
Chào Bạn
Những Người Trẻ Lạ Lùng
Cành Mai Sân Trước
Thư
Gửi Người Bận Rộn
Như
Thị
Như
Ngàn Thang Thuốc Bổ
Cũng Chẳng Khoái Ru ?
………………………………………………………
Vẫn luôn là những quyển sách tôi đọc nhiều lần và mỗi lần đọc lại, tôi
nghiệm ra nhiều điều
mới lạ, thú vị.
Cho nên tôi rất bất ngờ và rất vui được nhìn thấy nhà văn Đỗ Hồng Ngọc
xuất hiện ở...Ninh
Hòa. Ông đang đi nghỉ cùng gia đình
ở bãi biển Dốc Lết.
Chắc chắn là tôi không bỏ qua một cơ hội hiếm có như vậy. Tôi xin ông một
cuộc chuyện trò và đúng như tôi hy vọng, nhà văn Đỗ Hồng Ngọc đã vui vẻ
đồng ý.
Thưa ông, mọi người đều bảo
“đời
là bể khổ”. Một người vững vàng, lạc quan như nhà thơ Nguyễn Công Trứ mà
cũng có lúc than rằng:
“Kiếp
sau xin chớ làm người
Làm cây thông đứng giữa trơi mà reo”
Cho nên cứ mỗi lần Tết đến người ta vẫn chúc nhau một câu rất cũ
“happy
new year”.
Hạnh phúc là thứ quý giá nhất, là mục tiêu của đời người. Theo ông, chúng
ta nên nghĩ như thế nào về hạnh phúc ?
Đỗ Hồng Ngọc (ĐHN): Nguyễn Công Trứ không ngờ đó thôi chứ “cây thông” bây
giờ cũng khổ lắm! Cứ lên Đà-Lạt thì biết. Những rừng thông bạt ngàn thơ
mộng của Đà Lạt ngày xưa bây giờ cũng xác xơ vì bị đốn, bị đốt, bị chặt
phá, loang lỗ, trơ trụi rất tội nghiệp!
Theo tôi, ta không cần đợi Tết mới chúc nhau “happy new year” đâu! Bởi mỗi
ngày là một ngày mới toanh. “Good” trong Good morning chẳng hạn đã hàm ý
happy rồi đó.
Hạnh phúc là thứ quý giá nhất trên đời, đúng vậy. Nó na ná giống như sức
khỏe: sự sảng khoái (well- being) về cả thể chất, tâm thần và xã hội.
Nhiều khi nó có đó mà ta không nhận ra! Ta lo đi tìm kiếm đâu đâu. Nó có
vẻ rất chủ quan nhưng dần dần người ta đã tìm ra được cách đo đạc. Chẳng
hạn về sức khỏe, Tổ chức Sức khỏe Thế giới (WHO) gần đây đã đưa ra đựơc
một bảng những chỉ số để đo đạc rồi đó, thông qua sự đo đạc chất lượng
cuộc sống (quality of life assessement). Ta cũng có thể “đo đạc” được
hạnh phúc vậy! Chẳng hạn ở Bhutane, một quốc gia nhỏ bé dưới rặng Hy mã
Lạp sơn đã đưa ra khái niệm “Tổng hạnh phúc quốc gia” (GNH= Gross National
Happiness) để thay thế cho khái niệm GNP (Tổng sản lượng quốc gia). GNH
đựơc đo đạc dựa trên 4 tiêu chí:gồm môi trường thiên nhiên, môi trường văn
hoá và những thiết chế xã hội phục vụ người dân cùng với sức khỏe và tuổi
thọ của họ. Nhưng dù sao, hạnh phúc trước hết là một cảm nhận cá nhân,
nhiều khi rất chủ quan nữa. Hạnh phúc rất đơn sơ/ Nhịp đời xin bước
chậm… Huy Cận nói thế. Nó đơn sơ nên phải có mắt tinh đời mới nhận ra…
và phải có chút nhởn nhơ để khám phá, để “enjoy” nó, chứ tốc hành quá thì
có khi chưa kịp nhận ra đã về đến bến!
Năm kia, trong một bài báo Xuân ông có đưa ra một khái niệm khá hay là
“Hạnh phúc bình quân đầu người”.
Xin ông nói thêm điều này ?
ĐHN: Cẩn thận với “bình quân”! Một nông dân ở Nam bộ có lần nói về “bình
quân” như sau: Một người ăn một con gà, môt người đứng nhìn, bình quân
mỗi người nửa con gà! Cho nên khái niệm bình quân rất đáng ngại khi người
ta cố tình chia sẻ sự bất công!
Trái lại, hạnh phúc cũng là sự chia sẻ, nhưng khác. Khi ta khư khư ôm trọn
hạnh phúc một mình, hạnh phúc nhỏ nhoi, mòn mỏi đi. Còn khi ta chia sẻ cho
nhiều người, hạnh phúc như dâng tràn hơn. Có người hỏi Đức phật vậy chớ
chia sẻ cái “phước” của mình thì cái phứơc đó có mất đi không? Phật trả
lời: cũng giống như ngọn lửa ở cây đuốc, trăm người ngàn người đến mồi lửa
để thắp sáng, để nấu ăn thì ngọn lửa vẫn còn nguyên.
Ta thường nói đến khái niệm thu nhập bình quân đầu người (per
capita income) như một cách chia đều tổng sản lượng quốc gia (GNP)… cho
mọi người dân trong một nước, nhưng đó là cách chia bình quân …kiểu con gà,
còn hạnh phúc thì có thể chia bình quân kiểu…ngọn lửa! Một đằng là vật
chất, một đằng là sự an lạc, là niềm vui, là sự sảng khóai, là chất lượng
cuộc sống! Ở Sài Gòn bây giờ đã có nơi bắt đầu bán “oxy” vì người ta sống
trong môi trường ngột ngạt, thiếu dưỡng khí để thở, sanh nhiều thứ bệnh
tật, thì ở Ninh Hòa còn chưa bị đô thị hóa, chưa mù mịt khói bụi, mọi
người có thể cùng hít thở một bầu không khí trong lành. Một “hạnh phúc”
như vậy có khi không dễ nhận ra đâu!
Tôi đã mượn khái niệm “tổng hạnh phúc quốc gia” của Bhutan để đặt ra cái
gọi là “hạnh phúc bình quân đầu người” (per capita happiness) … cho vui
vậy thôi! Nhưng thật bất ngờ đựơc nhiều bạn đọc quan tâm chia sẻ.
Thưa Ông, tại sao ý niệm “Tổng hạnh phúc Quốc gia” không xuất hiện ở các
nước văn minh, giàu có nhất mà xuất hiện ở một nước nghèo và bé nhỏ như
Bhutan ?
ĐHN: Hình như cứ hễ văn minh càng cao, con người càng sống xa cách với…thiên
nhiên, với con người. Người ta sống trong ước lệ, trong kiểu cách, nhiều
khi kệch cỡm và xa hoa. Các giá trị thực bị lệch lạc đi. Còn cứ hễ càng
giàu có thì người ta càng tranh nhau để giàu thêm, giàu nữa, giàu nhất,
chạy đua với sự xếp hạng nào đó. Dĩ nhiên cũng không nên sống thiếu… văn
minh, và càng không nên sống trong nghèo đói. Nhưng… biết đến đâu thì đủ
không dễ. Bhutan đã rất can đảm, chọn cho mình một cách sống hạnh phúc.
Bây giờ thì khái niệm GNH không còn xa lạ, và đã có những hội nghị quốc tế
bàn đến một khái niệm hạnh phúc lớn hơn cho tất cả mọi người, thứ hạnh
phúc “toàn cầu hóa”: GIH (Gross International Happiness) bởi vì người ta
sống liên đới với nhau trên cả hành tinh xanh này, khi mà một con bướm
rung cánh ở rừng Amazone có thể làm vỡ tảng băng miền Bắc cực!
Chạy theo GDP đất nước chúng ta đang lâm vào cảnh
“hy sinh
cảnh quan môi trường, cạn kiệt tài
nguyên thiên nhiên, phá hủy truyền thống và cả nền tảng gia đình…”
(trong bài viết của ông). chúng ta phải làm gì để tự cứu trước khi trời
cứu?
ĐHN: Trời không cứu đâu! Đến một lúc nào đó, người ta sẽ giật mình và tự
cứu. Chẳng hạn bao nhiêu năm nay có bao nhiều dòng sông “đã qua đời”, bao
nhiêu cánh đồng sinh….ung thư, nhưng mãi đến vụ Vedane người ta mới giật
mình. Thì ra không phải cứ có nhiều tiền, có GDP cao thì người dân càng
hạnh phúc! Rồi vụ lụt “lịch sử” ở Hà Nội, vụ ngập “lịch sử” ở Sài Gòn, vụ
cháy rừng ở Cà Mau… Phải trả một cái giá nào đó để đựơc giật mình. Không
phải tự nhiên mà vịnh Vân Phong đựơc giải thoát, không bị biến thành nhà
máy thép!
Ở Lagi ( Binh Thuận)
nơi ông sinh ra là một nơi có núi, có biển, và cũng có một dòng sông nhỏ
tên
”sông
Dinh”. Thật
giống Ninh Hòa, nhưng ở Ninh Hoà có món nem chua đặc sản còn quê ông ? Có
phải đây là lần đầu ông đến Ninh Hòa?
ĐHN:
Không, tôi đến Ninh Hòa nhiều lần, và tôi cũng mê Ninh Hòa như mê Lagi của
tôi. Nó có núi, có đèo, có đồng ruộng, có trái ngọt cây lành… và dòng sông
Dinh thơ mộng chảy qua. Lagi cũng có biển, có đồi dương, cát trắng. Tôi
mê Lagi vì nó còn hoang sơ lắm. Nhưng, vì Lagi không xa Mũi Né nên tương
lai sẽ mọc lên những resorts… hoành tráng đến nỗi người dân sẽ không còn
chỗ để đi tắm biển! Tôi cũng sợ Ninh Hòa rồi đây đô thị hóa hoặc biến
thành chỗ đổ… chất thải cho các khu công nghiệp! Tôi có một anh bạn nhà
văn mê Ninh Hòa chết đựơc, ngày xưa khi anh mới trôi dạt vào Ninh Hòa, anh
nhìn Ninh Hòa lỗ chỗ ruộng vườn từng mảnh nhỏ tưởng là cái áo rách, đến
khi thấm Ninh Hòa rồi mới thấy hoá ra đó là một cái áo hoa. Cái đẹp, phải
khám phá. Cái đẹp bên trong còn cần một khả năng khám phá lớn hơn. Em
ơi em đẹp vô cùng/ Vì em có cái lạ lùng bên trong (Bùi Giáng) là vậy!
Ninh Hòa có món nem đặc sản nổi tiếng, còn Lagi (Phan Thiết) có món… nước
mắm tuyệt vời. Lagi còn có món bánh căn, thứ bột nướng con nhà
nghèo trên bếp than hồng rồi chấm vào nước mắm đâm cay xé họng hoặc ăn với
cá nục kho rục… là món mà ai xa quê cũng thèm và nhớ! Tôi ở Saigon nửa
thế kỷ, lâu lâu phải chạy về Lagi kiếm bánh căn! Mà hình như…. món ăn nào
của mỗi miền đều ngon cả, bởi khi ăn món ăn qưê mình người ta không chỉ ăn,
người ta như được sống lại cả chuỗi ngày thơ ấu...
Xin cám ơn những tình cảm của ông dành cho quê hương Ninh Hòa.

Lương
Lệ
Huyền Chiêu
Mùa Xuân 2009

Trang XUÂN 2009- Văn Học Nghệ Thuật
Và Quê Hương