Mục Lục
 

 Trang Ba
     
 Ban Bin Tập
 L T Xun
     
Nguyễn Thị Lộc
 S To Qun
     
L Thị Ngọc H
     L H
     
Nguyễn Xun Hong
 Cu Đối Tết
     
Dương Anh Sơn
 Cu Đối Tết
     
Vinh H
 Thần To
     
Nguyễn Xun Hong

 

 

Chc Tết
 


 Xoay Người
     
Bạch Lin
 Tết Ta ?
     
Lin Khi Cơng
 Ao Ước Đầu Xun
     
L H
 Xun Bnh Thn
      Nguyn Kim
 
Lời Chc Đầu Xun
     
Nguyễn Thị Lộc
 
Xun Bnh Thn
     
Phan Phước Huy
 Chc Tết
     
Phong Đn
 Khai Bt Đầu Xun
     
Quch Giao
 
Chc Xun Bnh Thn
     
Sng H
 
Chc Tết Ninh-Hoa.com
     
Thi Thi
 

TVi



 TVi Phong Thủy Năm
     
Bnh Thn 2016

     
Phạm Kế Vim
 Vận Hạn Năm Bnh Thn
     
2016 Cho Những Người C
    
 Tuổi Cầm Tinh Con Khỉ

     
Phạm Kế Vim



Hương Xun
 


 Hương Xun
     
Bạch Lin
 Chuyện Vui Ngy Tết
     
Lm Ngọc
 
Đm Giao Thừa Xa X
     
L Thị Ngọc H
 
Pht Giao Thừa
    
  Vn Anh
 Nt Đẹp Văn Ha Tết Của
     
Người Việt Nam

     
V Hong Nam

 

Sinh Hoạt

 

 Niềm Vui Cuối Năm
     
H Thị Thu Thủy
 Xun Ny Em Trn 20 Tuổi
     
Mai Thị Hưng Hồng
 
Ngy Họp Mặt Đồng Hương
     
Nguyễn Thị Đng
 Cuối Năm t Mi 2015
      Trm Anh

 

Hnh nh Hoa/
Nghệ Thuật
 


 Cắm Hoa Trang Tr
     
Hải Lộc
 Hoa Xun Ngy Tết
     
L Thị Lộc
 Trồng Hoa Ngy Tết
     
Nguyễn Thị K
 Vi Dng...
     V Anh Kiệt
 

 

Năm Mới Nhớ
 Chuyện Cũ
 

 Đường Xưa
     
Bạch Lin
 
Đn Xun Ny
     
Nhớ Xun Xưa

     
L Thị Thanh Tm
 
Nhớ Trại Xun Bn Cng
    
 Lương LHuyền Chiu
 Xun Về, Tết Đến
     
Ngọc Hương
 
Qu Ma Xun Tặng Cha
     
Nguyễn Thị Phương Hiền
 Vườn Cau Nh Ngoại
     
Quch Giao
 Chuyến Đ Ngang Khng
     
Cập Bến

     
Trần H Thanh
 Sắc Mu Văn Ha Trong Tết
     
CTruyền Dn Tộc

     
V Hong Nam

 

Linh Tinh
 

 Chung Gi
     
Bạch Lin
 
Đọc Đường Hoa Vng
     
Của Nguyễn Thị Thanh Tr

     
Dương Anh Sơn
 
Nỗi Lng Đường Hoa Vng
     
Nguyễn Thị Thanh Tr
 
Gởi V Anh Nồng Nn
     
Đa Tnh Xun

      Tiểu Vũ Vi
 

 


Ca Ht/Nhạc

     
  Nhạc T Slideshow/YouTube
     
Kim Thnh
  Xun V
    Ước Muốn Đềm Xun
    
L H
 
Nha Trang Mến Yu
   
   Nguyễn Thị Knh
  o nh
     
H Thu Thủy
 

 

Tn Gio


  SCần Thiết C Một
     
Tn Gio

     
Nguyn Ngộ


 

Năm Bnh Thn
N
i Chuyện Khỉ

 Năm BNH THN (2016)
     
Ni Chuyện KHỈ

     
Nguyễn Chức
 
Khỉ Qu Ti
     
Nguyễn Xun Hong
 
Khỉ V Cc Loi Linh Trưởng
     
Vinh H
 

 

d_bb
Đ.H.K.H
 

  Liu Trai Ch Dị (252-253)
     
 Đm Quang Hưng
  Theo Cha Hay Theo Chồng?
       Đm Quang Hưng
 
Nữ Tnh Trong Thi V Họa
       L Phụng
 
CThi Thập Cửu Thủ
       Nguyễn Hữu Quang
 
Kết-Ngữ
       Nguyễn Hữu Quang
  V Với M
     
 Nguyễn Quang Tuyến
 TVi Phong Thủy Năm
     
Bnh Thn 2016

     
Phạm Kế Vim
 Vận Hạn Năm Bnh Thn
     
2016 Cho Những Người C
    
 Tuổi Cầm Tinh Con Khỉ

     
Phạm Kế Vim
 

Y Học


 Bệnh Do Thức Ăn
     
Nước Uống

     
Bs L nh
 
SLan Truyền V Cơ Chế
     
Gy Ra Bệnh Lao

     
Bs Nguyễn Vĩ Liệt
 


m Thực



 Bnh Tt Nấu Oven
     
Mai Thi Vn Thanh
 

 

Kinh Nghiệm Cuộc Sống

 Hương Vạn Vật
     
Bạch Lin
 Tm Người Giải Mộng
     
Đặng Thị Tuyết N
 
Ma Xun Với Người
     
Cao Tuổi

     
Mai Thị Tuyết Hồng
 
Vui Đn Tết V Giỗ T
     
Nghề May

     
Nguyễn Thị Phương Hiền
 
B"Tin Học Lễ" Th Đạo
     
Đức X Hội S Ra Sao?

      Nguyễn Văn Nghệ
 Khm Bệnh V Chữa Bệnh
     
Bảo Hiểm

     
Trương Khắc Nhượng
 



Du Lịch
 


 Du Lịch Đường Biển,
     
Vng West Caribbean

     
L nh
 
Buenos Aires,
     
Bi Tango Cho Em

     
Nguyễn Thị Lộc
 
NhữngChiếc Cầu Yu Thương
     
Nguyễn Thị Phương Hiền
 
Chuyến Du Xun CalTrain
     
San Francisco

     
Thi Thi


 

Bin Khảo/
Bt K
 


 Kinh Tế Hoa K V Thế Giới
     
Năm 2015

     
Nguyễn Văn Thnh
 Ci Bẫy Ngho
     
Phạm Thanh Khm
 
Cht Nghĩ VHai Dịp TẾT
     
m Lịch V Dương Lịch

    
  Việt Hải

 


Viết v
ninh-hoa.com



 Đoạn Đường 12 Năm
     
Nhn Lại

    
 Trần Việt Hải
 

 

Văn Học
Lịch Sử/Địa L
 


 Bắc Hnh Tạp Lục (76-77)
     
Dương Anh Sơn
 Diễn Giải Sấm Trạng Trnh
     
Lin Khi Cơng
 
Việt Nam: Mn Học LỊCH S
     
Trong Qu Khứ, Hiện Tại V
     
Tương Lai

     
Nguyễn Văn Nghệ
 
Mn Học Lịch S
     
Trần H Thanh
 
Văn Học V Cht
     
Nghĩ Ring

     
Trần Vệt Hải
 
Xun Cảnh
     
(Trần Nhn Tng)

     
Tr Bửu
 
Khỉ Trong Tục Ngữ, Thi Ca
     
V Ca Dao

     
Vinh H
 




T



 Đng Qu Người
     
Bạch Lin
 Qu Nhiều Qu Đ
     
Bạch Lin
 Nỗi Tnh
     
C H
 Tnh Qu Lắng Đọng
     
Hải Lộc
 Tết V Bnh Chưng
     
Bnh Tt

     
Hong Bch H
 Cuối Trời
     
Hương Đi
 
Miền Trung Qu Ti
    
  Lng Du
 
Trần Tnh
    
  Lm Thảo
 Hoi Niệm Ngy T
     
L Hng
 
Nhớ Xun Qu Hương
     
L Thị Ngọc H
 Bi TĂn Tết Sớm
     
Nguyễn Hiền
 
Ninh Ha Thương Nhớ
   
   Nguyễn Ngọc Thnh
 V Nghĩa
     
Nguyễn Thị Khnh Minh
 
Cảm Hứng Đầu Xun
   
   Nguyễn Thị Knh
 
Mừng Xun Vườn Tao Ngộ
   
   Nguyễn Thị Thi
 
Đn Xun
   
   Nguyễn Thị Thu
 Mừng Năm Mới
     
Nguyễn Văn Ha
 
Nếu Như -01
     
NhQu
 Ngẫu Hứng Trn Đồi
     
Nhất Ch Mai
 Ma Xun Nhớ M
     
Ma Xun C Em

     
Phan Phước Huy
 Vườn Xun
     
Phong Đn
 CHương
     
Quốc Sinh
 Cnh Thiệp Mừng Xun
     
Thi Thi
 Nghing
     
Thu Bốn
 Tiếng Cười Em
     
Thủy Khnh Điền
 
Nắng Xun
     
Trần Phương
 
Tết VGiữa Ma Đng
     
Trc Lan
 Nha Trang Biển Nhớ
      Trương Văn Nghi
 Kiếp Người, Đời Hoa
      Trương Khắc Nhượng
 
Thng Ging Xun V
     
Bn Anh

      Tiểu Vũ Vi
 Thiếu Phụ Tha Phương
     
THải
 
Tn Ngộ Khng
     
Vinh H
 Tết Qu
     
V Hong Nam
 


Văn

 

 K c Ngọt Ngo
     
An Giang
 
Đng V Vạn Vật
     
Bạch Lin
 
Tết Đầu Đng
     
Bạch Lin
 Em Ơi Ma Xun Đến
     
Rồi Đ

     
Hong Bch H
 
Gi Hong Lan Người Yu
     
Của Lnh

    
  Lm Thảo
 Ninh Ha C Ph
     
Lương L Huyền Chiu
 
Ninh Ha Qu Ti
     
Mai Thị Hưng Hồng
 Tiếng Động Cuối Năm
     
Nguyễn Thị Khnh Minh
 Giấc Mơ Của Chng Lnh
     
Biển - Kỳ 38

     
Nguyễn Văn Thnh
 Đoản Văn Cho Phương Mai
     
Nguyễn Vũ Trm Anh
 
Tản Mạn:
     
Viết Cho Ngy Sinh Nhựt

     
NhQu (Trần Bnh Trọng)
 
Đen Bạc Đ Tnh
     
Phan Kiến Ưng
 
Tri n Ba M
     
Phan Phước Huy


 

 

 

 

Thư từ, bi vở, hnh ảnh hoặc
kiến xy dựng, xin lin lạc:

 
diem27thuy@yahoo.com

 



 

 


 

 

 

T


ừ đường họ Nguyễn Thi Hong tọa lạc tại thn Ph Hiệp X Bnh Ph tổng Ph Phong huyện Bnh Kh (Ty Sơn). Đy l một ngi nh l mi to lớn nhất x. Nh l mi c lối kiến thiết đặc trưng Việt Nam. Từ l mi l nt độc đo của lối lm nh miền Trung. Nh l mi nhờ lợp bằng tranh hoặc bằng rạ nn cch nhiệt khiến cho nh mt về ma h v ấm về ma đng. Thm một phần lớn, ngoi mi nh lợp bằng tranh hay rạ cn thm một lớp đất dy thay thế cho lớp sng (như sng nh lầu hiện nay) để vừa chống nng cũng như hỏa hoạn.

 

Mi lợp tranh bền hơn lợp rạ v đẹp nhất l việc cắt mi. Sau khi lợp nh xong người thợ cắt mi dng một ci cu lim cắt con chấu ( con chấu l dng kh cụ dũa 3 mặt khắc ln lưỡi của ci liềm những đường su để tạo cho lưỡi liềm sắc bn v c nhiều khứa nhọn thay cho mi bn lưỡi liềm) dng để cắt rạ hay tranh, tạo thnh một chn tranh vừa dy vừa đẹp.

 

Từ đường ng ngoại gồm một nh trn dng để thờ phụng, một nh ngang để sinh hoạt gia đnh, một nh lẫm dng lm nh ngủ v c kho chứa la, để rương hm của gia đnh. Nối tiếp nh ngang l nh bếp v sn trong nh. Chiếc sn ny tuy b nhỏ song đối với chng ti l một khu sinh hoạt trong những buổi sớm v chiều cng tối trong những ngy giổ chạp. Cc d, mợ dng nơi đy để ngồi gi bnh t, bnh chưng bnh tt. Bọn chu bu chung quanh để trầm trồ v vi vĩnh xin cho những chiếc bnh nhỏ vt trong những chậu đựng nếp, đựng một t thịt heo lm nhưng bnh cn st lại. D Ba, d Su, mợ Bảy l những người lơ đểnh nhất đ để lại cho chng ti những cht dư thừa đng qu ny. Ci sn con cn l khung mưa để chng ti trần truồng nhảy giởn, tắm lc mưa lớn. Bốn bn cc suối nước tun rơi l những thc nước hạnh phc của tuổi thơ.

 

Sau nh bếp l một dy nh tranh vch bằng tre đang dy, vừa chắn gi vừa gy thong để khi bếp bay xa. Nơi đy c một bếp nước m tuổi thơ của chng ti thường trực hằng ngy ngồi xem bếp lửa để ấm ch l nấu cho ng b ngoại cng cc cậu mợ ăn xong uống trng miệng. Cũng nn ni sơ qua về cch nấu ch l ny v ngy nay dần dần đ đi vo qun lng.

 

Ở thn qu tr được trồng để gia dụng trong nh. Bn ra chợ thường v dng khng hết, L tr dng phần nhiều l l tr gi. Khi đến lứa, tr được hi (chừa cc l non v mầm) rồi đem phơi kh. Sau khi phơi kh tr được v nt để dng nấu nước ch l. Nồi nấu ch l khng c vi cũng khng c nắp đậy. Thường được gọi l ci m. Hnh n trn trn miệng c vnh được dng một thanh tre vt trn hay một đoạn cy my to bằng ngn tay, quấn quanh cổ để nhắc ln nhắc xuống, cho nn mới c tn m. Khi nấu th lấy một nắm ch kh bỏ vo m v đổ lưng chừng nước. Khi nước si, lần lượt đổ thm nước vo rồi tiếp tục nấu nhiều lần cho đến khi nước ch trong m đậm đặc v xc ch nổi ln cng bọt bo vươn cao trn cổ m. Nước ch được pha vo một ci bt to chứa 2/3 nước lạnh. Dng nẹp m kẹp cổ m nước rồi đổ tr vo bt nước lạnh. Trong lng bt, nước từ mu trong trắng của nước lạnh đổi sang mu vng của nước tr v độ nng của lng bt vừa đủ để uống. Bưng bt nước ch l nổi đầy bọt với ln hơi nng bốc ln cho ng b ngoại, lng ti sung sướng, hn hoan như lm một việc quan trọng để gp phần vo bữa ăn ngon cho ng b ngoại. Ci bt đựng nước của ng b l ci bt cổ xưa, ti được cc cậu d giải thch l ng ngoại mua từ bn Tu, n mỏng, bn ngoi c vẽ bụi trc, nhnh mai. Nhất l trn miệng bt c bịt đồng. V vậy cho nn khi bưng bt nước ch l ln nh ti đi rất cẩn thận trước hết l sợ đổ nước ra ngoi v nhất l sợ vấp t lm bể bt uống ch qu bu. V thế nn ng b rất yu mến ti nn cho ti được ci n huệ l bưng nước ch l trong mỗi bữa ăn. (Ti cn nhớ c lần một người chu khc thay ti bưng bt nước ch l, v sợ bể bt nn đ nhng ngn tay ci vo nước để được giữ chặc hơn, nn bị ng ngoại la cho l v php)

 i tuổi thơ! Hạnh phc thật đơn sơ! Kỷ niệm thn thương cn mi mi!!!

 

H nh rộng gần 2 thước, được trng ci măng nn đm đm trải chiếu nằm để hiu hiu đn gi đồng qu, ngắm cc ngọn cau đong đưa trước gi v chm su trong giấc ngủ qu hương.

 

Ci sn nh ngoại cũng đầy kỷ niệm. Sn dng để đập la ngy ma, phơi la sau ma v trồng rau cải trước Tết.

 

Sn nh ngoại được nện đất ruộng, cao ro v phẳng l. Trước ngy đập la độ 2 ngy sn được đổ cho thấm nước v trt ln trn mặt một lớp phn b tươi để chống việc nức nẻ. Buổi sng la ngoi đồng được cắt v phơi nắng. Xế chiều la được gnh về v đập cho đến tối th xong. La thu hoạch được đổ đống trn h nh. Sau vi ngy được đổ ra sn phơi thm vi nắng nữa rồi đong cất vo bồ vo c tăng vy trong lẫm la.

Trước Tết vo độ đầu thng chạp th sn nh được gieo trồng cải. Dọc theo sn, dng thanh tre cứng rạch sn thnh hng song song nhau v cch nhau chừng nửa thước rồi rắc hạt cải xuống v lấp lại. Thường th cuối sn chừa ra vi thước để đnh lp gieo hạt cải, hạt tn , x lch, thnh từng đm rộng độ một thước để chuẩn bị rau sống ăn trong ba ngy tết. Trong thng chạp thường c những trận mưa phn nước vừa đủ thấm đất thường được gọi l mưa gieo cải, khiến cho việc trồng cải được dễ dng thực hiện. Cải trn sn mọc thnh hng xanh tươi v thường được nhổ bớt gọi l tỉa để cải c thể pht triển mau chng Cải tỉa được dng để ăn sống. Cải non m chấm với mắm cua đồng th đng l mn ăn dn tộc (cua ngoi đồng bắt về rửa sạch giả nt lấy nước v thịt bỏ vo đủ muối để trong một tuần th dng để lm nước chấm ăn rau muống luộc, rau cải non v nhất l ăn với cơm nguội).

Để trnh g ph th thường dng hng ro lm bằng cy cau chẻ ra thnh thanh nhỏ bằng 2 ngn tay kẹp với tre chẻ thnh dy di đan thnh một tấm di vy quanh sn. Đến ma xun, Tết đến th trong sn cải đ trổ nhồng, hoa cải c mu vng phơn phớt chập chờn với gi xun như một vườn hoa mai nơi thn d. Vườn cải trước sn chỉ nở hoa vng trong dịp đầu xun. Cn cảnh vườn xun th ngay từ đầu ng. Đ l vườn cau nh ngoại.

 

Vườn cau nh ngoại rộng lớn. N chiếm gần một nửa ton bộ khu nh. Ranh giới đầu tin l pha trước, được bao quanh một hng ro bằng cy duối. Duối l một loại cy c thn mộc gỗ rắn chắc v nhiều l. L thn nhỏ, dy, nhm v c nhiều diệp lục tố. Cy duối lun lun giữ được mu xanh tuy l vẫn bị a vng song bao giờ sắc xanh cũng vẫn um tm lấy thn cy. C nhiều cy duối cổ thụ cao đến 5, 6, thước v sồng đến trăm năm. Hiện nay ở Bnh Định c hng duối ở dưới chn cha ng Ni cao đến 6 thước sống thnh hng di lm lối đi cho khch hnh hương.

 

L duối l một mn ăn rất thch cho loi d. Cho nn người đời thường gọi mấy người đn ng thch gi l người thch ăn l duối. L duối cn dng lm giấy nhm cho cc học sinh lau chi cn bt lm bằng gỗ v nhất l dng để đnh bng tri vụ để chơi vụ.

 Cy duối cn c tri ăn rất ngon. Tri duối mu vng vị ngọt l mn ăn thch vị cho tuổi trẻ. Khi vo ni đi khi gặp được một bụi duối vng đầy tri chn th tha hồ m ăn, tha hồ m hi đem về.

 

Duối đặc biệt l đm nhiều cnh nn hng ro trồng bằng duối th rất kn. Duối t cần nước nn ma h cũng như ma đng đều xanh tươi. Đặc biệt duối cũng rất t pht triển nn t tốn cng cắt tỉa. Bởi vậy nn nng thn thường trồng duối lm hng ro. ng ngoại cũng vậy.

 

Hng ro vườn ngoại vy quanh khu nh. Đẹp nhất l hng ro pha trước, rồi đến hai bn v cuối cng l pha sau. Sở dĩ pha sau khng được chăm sc l v pha sau khng c đường đi, tiếp gip với nh hng xm.

 

Ng nh ngoại nằm chnh giữa vườn, xy gạch v lợp ngi . Đy l nơi tụ hội của con chu trước khi vo nh. Ngồi nơi bực thềm ng nhn xuống đm ruộng trước ng rồi đến một ci bu c tn l Bu B Lặng. Từ B Lặng viết c g v khng g ty theo nghĩa của n. Người xưa c kể lại rằng: Ci bu ny của một người đn b sống c độc, thng năm chỉ c nghề lặn bắt ốc cua. Người trong xm thường gọi l b lặn.

C cu chuyện khc l b ny cũng sinh sống nhờ khai thc c cua của bu song b lun lun trầm lặng. Cui ct suốt cả cuộc đời cho nn người dn lng mới gọi l b lặng.

 

Tuy nhin d lặng c g hay lặn khng g th ci bu kia vẫn l bu của b Lặn v đối với tuổi thơ của chng ti vần l kỷ niệm nhiều đối với nh ngoại.

 

Trước tin đy l một địa điểm cu c của ti. Bu tuy khng rộng lắm song lại đầy đủ cc loại c. Mỗi thứ c lại thch hợp với ci th cu hay bắt.

 

Đầu tin l c tru. Lớn th gọi l tru, nhỏ th gọi l cửng, mới nở th gọi l rng rng. Bắt c tru c nhiều cch. Trước tin l cu, c nhiều lối cu. Cu bằng con nhi gồm c, cu ống, cu nhắp, cu thụt, cu cắm.

 

Cu ống thường dng một cần cu lm bằng tre đặc ruột c nhiều đốt nhặc. Gốc cần to gần bằng ngn chn ci v ngọn bằng ngn tay t. Nơi đầu ngọn c gắn một ci rng rọc thường lm bằng xương hay ng voi c hai lổ nhỏ, một để gắn vo đầu cần, một để luồn sợi giy cu. Sợi giy cu thường lm bằng giy tơ tằm se ba hay bốn di độ ba bốn chục thước. Sau ny sợi giy cu thay thế bằng sợi nilng. Cuối sợi cu c một hn ch nhỏ v một lưỡi cu. Mồi l một con nhi. Nhờ sức nặng của ch v nhi m con mồi được nm đi xa, rồi nhờ một ci ống ( c nơi l một ci lon sửa b, c nơi lm bằng gỗ dng để cuộn sợi cu gọi l ống cu) Cho nn c tn gọi l cu ồng. Cu ống thường dng để cu c tru lớn sống nơi cc hồ rộng. Con mồi được ko bơi trn mặt nước v được c tp rất mạnh. Một buổi cu được một con lớn bằng bắp chn l đủ sở hụi.

 

Cu nhắp thường dng một cần cu lm bằng cy trc dy mắt (đốt) thường c độ di trn 3 thước. Nhờ cần cu di nn cu c thể vươn xa trn diện tch hồ. Cu nhắp dng để đưa mồi vo những vng nước nhỏ c lau lch, c bo sậy che kn. C thường nhỏ bằng bắp tay.

 

Cu thụt thường dng cần ngắn gọn c cục ch nặng cốt ko con mồi chm nhanh xuống đy hồ. Lối cu ny c thể nhử được cc con c ở trn mặt nước, lưng chừng nước v dưới đy nước. Nếu quan st tường tận th lối cu thụt lm cho con nhi chm xuống nước giống hệt một con mồi đang lặn xuống nước. Thường người ta cu thụt bằng thuyền nhỏ cho đi khắp mặt hồ hay sng suối.

 

Cu cắm th lại dng được hai thứ mồi: nhi v trn. Cần cu cắm chỉ cao độ 4 tấc bằng tre vt mềm, cuối cn vuốt nhọn để cắm chặc vo đất. Sợi cu cũng ngắn vừa từ đầu cần xuống đến gốc cần. Dọc theo cc bờ đầm, hồ, người cu, cắm cần trn bờ v để con mồi chm trong nước nơi c khoảng trống. Đm đến c bơi vo cc khoảng trống thấy mồi bn ăn rồi mắc vo lưỡi cu. Khuya đến người cu đi thăm mồi bắt lấy c v thay mồi khc. Cu cắm c nhiều cần v mỗi đm chỉ đi thăm cần một vi lần l được. Cu cắm nếu c thuyền nhỏ th rất tiện cho việc di chuyển.

 

Ngoi việc ban ngy cũng như ban đm đi cu quanh bầu b Lặn, ti cng cậu Bảy đi đơm c vo cc đm mưa trong những vụ nước lụt từ sng Cn a vo. Nguyn xưa kia dy ruộng trước nh ngoại l một dng sng chi nhnh của sng Cn. Sau ny dng sng đổi dng thnh ruộng v cc vũng nước su trở thnh cc bầu nước nằm rải rc từ khc sng đoạn Cầu Ph Phong vo đến đồng Xun Ha. Cho nn đến ma nước lũ, dng sng Cn nước nhớ đến con sng xưa m về tạo thnh dng, mặc tnh cho nước trn ngập lng lai. Khi nước bắt đầu trn qua cc bờ ruộng, ti v cu Bảy lội b bỏm dưới cơn mưa, băng qua đm ruộng trước ng nh ngoại, cuốc những trỗ nhỏ vừa đặt chiếc dẹp (đang bằng tre c khong cch nhỏ hơn ngn tay t cốt để bắt những con c r c tr ở đồng v c li, c ngựa ở sng theo dng chảy vo đồng. Dng chảy chỉ trn ngập chớ khng o ạt như ở ngoi sng cho nn nước ln từ từ. Do đ chng ti cũng đơm c vo đm tối. Ci ng vườn ngoại vừa cao vừa kn gi . Nhất l xy gạch lợp ngi v nền trng ci măng, c hai cnh cửa bằng gỗ, vừa an ninh vừa ấm p cho hai cậu chu trải chiếu nằm coi giữ dẹp đơm c. Nếu trời lạnh qu th chng ti lại dng một chậu than phủ tro cho chy chậm để cng ngồi m chậu than chống lạnh. Mỗi khi nghe c tiếng lội b bỏm trong nước, phần nhiều chng ti đều ln tiếng bằng cch ho hng hắng như bo rằng chng ti c mặt để cảnh co kẻ c muốn giở tr trộm c. Trời lụt nn c giờ no cũng chạy rong cho nn cứ vo khoảng 2 giờ l chng ti đi thăm dẹp c. C bắt được chỉ dng để ăn chớ khng khi no đem ra chợ bn.

 

Bầu b Lặn ngoi l địa điểm cho chng ti cu c, đơm c cn để cho ng ngoại lấy nước tưới vườn cau. Vườn cau nh ngoại to cy, quằn tri v xanh tốt quanh năm. Ma nắng vườn thường được tưới nước mỗi thng hai lần. Trong vườn bn pha tay phải (từ cửa đi vo c một sng tt nước xy bằng gạch rất kin cổ. Thường th quanh năm đều c nước v sng tt ny c nước ruộng ngoi vườn chảy vo thường xuyn(chỉ trừ ma kh thng 5, 6 ). Tuy nhin mỗi khi tt nước vườn cau ng ngoại bao giờ cũng tạo nơi ruộng bn ngoi một con lạch nước chạy men theo bờ ruộng chảy vo sng tt bn trong trnh cho chủ ruộng sợ mất nước ruộng. Ban đầu c hai người tt nước từ bầu vo ruộng v bn trong c hai người tt nước ln vườn. Nhờ nh c sng tt nước nn chng ti c dịp tập tnh v khng bao lu ti l một thnh vin tt nước. Phần nhiều ti được cho tập sự ngoi ruộng để tt nước sng thấp. Khi no thạo việc mới được vo vườn tt nước sng cao. Việc tt nước vui v nhiều người, người cuốc rảnh khơi dng cho nước chảy, người đắp bờ chặn nước nơi đất su. Vui thật l vui.

 

Nhờ vườn cau nh ngoại m ti sớm biết được cu đố về cau:

Đầu rồng đui phụng le te

Ma xun ấp trứng ma h nở con.

 

Ti biết được cc loại cau như cau nếp, cau tẻ, cau lửa v. v. phn biệt rnh mạch cau gi cau non. Cau dng để cưới xin, dng để cng ng b v nhất l để cc b ăn trầu. Gia đnh ng b ngoại phần đng cc b đều l chiến sĩ nhai trầu. B cố, b ngoại, m ti, d Ba, d Năm, (trừ d Su) đều l dn nghiện trầu. Khng biết cc b v nhuộm răng m ăn trầu hay v ăn trầu m nhuộm răng. Nếu lấy d Su ra lm nhn chứng th d Su tuy nhuộm răng m khng ăn trầu. Tuy nhin theo d kể lại th d cũng biết ăn trầu song d khng thch nn khng ghiền trầu.

 

Vườn nh ngoại c trn trăm cy cau. Ngoi cậu Bảy ra, ti l một chuyn vin leo cau để hi buồng cau. Đến ma cau chn (cau dy đng độ) vườn cau nh ngoại được thợ hi cau leo ln hi xuống v cc b xm nhau chẻ (thường gọi l bửa) để phơi kh. Tuy nhin khng biết ng ngoại đ dng cch no khng biết m chia cau c tri đng dy thnh từng lứa để việc hi tri v bửa cau thnh từng đợt trnh sự dồn dập trong một vụ ma. Ca dao c cu:

 

Thương nhau cau su bửa ba

Ght nhau cau su bửa ra lm mười

 

Một tri cau, khi bửa ra để mời nhau ăn chứa chan tnh cảm. Cho nn khi thương nhau th tnh nặng (dy) cn khi ght nhau th tnh nhẹ ( mỏng).

 

Việc bửa cau th d Ba đứng đầu. Vừa sing năng vừa mau lẹ. Cn nhớ c một thời d Ba bị đau đầu ngn tay trỏ, sưng v nhức nhối gần suốt một năm. Dn gian gọi đ l đau đầu trun Khi lnh th ngn tay c tật. Tuy nhin d vẫn thường xuyn bửa cau, phơi kh gởi cho m ti, d Năm để dnh ăn hằng năm.

 

Việc tro cau hi quả, ti l người rnh hơn hết. Thường th tro cau phải dng ni. Đ l một vng trn quấn bằng giy rơm, giy chuối kh hay bất cứ một loại giy no c độ bền chắc, c đường knh độ 2 tấc gip cho người tro cau xỏ hai bn chn vo để lm điểm tựa p st vo thn cau để leo ln v tụt xuống. Tuy nhin khi người leo cau đ thnh thuộc rồi th thường bỏ ni m leo chn khng. Khi leo đền ngọn cau th việc đầu tin l thử xem tri cau đ đủ dy chưa. Thường th hi một quả quăng xuống cho người dưới đất bửa ra xem rồi quyết định hi hay khng. Khi đ được chấp thuận th người hi dng tay ko mạnh khiến buồng cau rời khỏi thn v buồng cau được thả xuống gốc. Đ l cch hi cau để bửa. Cn nếu hi cau để cng hay để bn lm lễ cưới th phải dng dao nhỏ cắt giữ cho được hai mp buồng cau cho đều v phải buộc dy thả xuống từ từ khng cho một tri cau no rời ra khỏi buồng. Nếu chỉ hi c một buồng th người hi cau phải để buồng cau trn bắp về của mnh v tuột dần xuống với buồng cau trong lng. Cau dng trong lễ cưới xin bao giờ cũng sum tri trn trịa v nếu cn ru trn đầu tri th cng tốt. Tuy nhin ruột bao giờ cũng vừa dy v được lưu lại để người mua thẩm định.

 

Khi hi cau ma th ti thường khng tụt xuống m chuyển từ cy cau ny sang cy cau khc bằng cch lấy trớn đu đưa cho ngọn cau lắc lư rồi nghing dần đến cy cau bn cạnh v khi chng gần nhau th th ti chuyền qua cy cau bn cạnh. Ban đầu cứ sợ cy cau gy song nhiều lần chuyền cau ti nhận thức được rằng thn cau rất cứng v dai . Khng khi no c trường hợp gy cả. Nhờ kinh nghiệm m việc hi cau mau hơn việc tro ln trụt xuống thng thường.

 

Vườn cau ghi vo lng ti những đm h nằm nơi hin nh nhn những tng cau lắc lư trn nền trời đầy sao. Tiếng tu cau rụng ngoi vườn nghe ro rạt. Ti thường nhẩm đếm để sng hm sau ra vườn lượm vo. Tu cau rụng c nhiều việc cần đến. Trước hết l cắt lấy mo cau. Mo cau l phần đầu của tu cau lc ở trn cy th m lấy thn để cho thn tu cu vươn tn ra bốn pha. Tiếp đến l thn tu cau vừa cừng vừa di c ci trn 1 thước. Từ trong thn l cau mọc thnh hng tua ra như một ci lng g. Mỗi l cau cũng c gn l di theo thn l v rất cứng dng để lm chổi qut sn. Dn gian tướt bỏ l chỉ cn lại gn v b lại lm chổi để qut sn.

 

Mo cau dng để lm gu xch nước, dng để gi cơm đem theo ra đồng (cơm b bằng mo cau vừa thơm vừa lu thiu) Chng ti cũng thường dng mo cau cn dnh vo tu cau để lm xe. Một đứa ngồi ln, một hay hai đứa ko đi. Ngoi Bắc c cảnh cởi ngựa tu cau song ở qu ngoại chỉ c cảnh đi xe ngựa tu cau m thi. Như vậy cy cau ton thn đều dụng được cho việc gia đnh v đồng ng.

 

 Cau cn dng trong đng y. Rể cau dng trị đi sn, L dng trị bệnh co giật của trẻ em. V tri cau thường gọi l đại phc b trị bệnh ph thủng, b đại tiểu tiện. Hạt cau gi trị kiết lỵ, vim ruột, v cầm mu.

 

Ngoi ra cổ hủ cau (ngọn cau non) l một mn ăn rất khoi khẩu v l mn lợi sữa cho cc b mới sanh con.

Vườn cau nh ngoại cn l nơi chim se sẻ về nghỉ đm. Cũng l nơi sinh sản của đn chim sẻ. Ti rất snh việc d tm cc tổ chim vừa mới nở, tuy nhin ti lại khng thch nui chim se sẻ.

 

Nhn chng từng đn s xuống sn nh mổ thc, vừa ru rt vừa nhảy chờn chơn rồi vụt bay ln cc ngọn cau khi c người đi ngang qua sn trng thật thch th. Thỉnh thoảng chng ti lấy chiếc lồng bn ra để ngoi sn chống một thanh tre cho hở rộng một bn v bn trong bỏ một t gạo. Dưới chn thanh tre c cột một sợ chỉ. Chim se sẻ thấy gạo chng len ln nhảy từng bước một vo mổ gạo. Khi ấy sợi giy bị giựt v lồng bn p xuống nhốt một vi con se sẻ. Nhử để vui chơi chớ khng khi no chng ti ăn thịt hoặc để nui.

 

Vườn nh ngoại ngoi trồng cau ngoại cn trồng 4 cy xoi. Cy xoi lớn v lu năm nhất l cy xoi mật được trồng nơi sng tt. Bng cy cao tỏa mt gần khu vườn. Xoi mật l một loại xoi c l nhỏ dy v xanh tốt quanh năm. Tri xoi nhỏ, da dy, ăn sống rất chua song khi chn lại c vị ngọt đậm đ. Cho nn c tn l xoi mật. C lẽ ng ngoại chỉ muốn c bng mt cho ci sng tt v giếng nước bn cạnh nn ng trồng cy xoi ny cốt c bng mt nhiều hơn ăn tri. V v cận đường ci nn khi xoi cn xanh t ai ko ph. Cy xoi kh cao nn chng ti t khi tro hi tri m chỉ ra ngổi hng mt bn sng tt để đợi tri xoi chn rụng. Ma xoi chn đm đm xoi rụng nhiều, c nhiều tri rụng xuống nước sng tt cho nn tri t dập v v đất vườn cau lun lun ẩm cho nn chng ti được thưởng thức xoi chn rất ngon lnh. Đi lc xoi rụng nhiều chng ti c một cch ăn xoi chn rất nghệ thuật l rửa sạch tri xoi rồi dng tay v cho tri xoi mềm nhủn ra xong rồi cắn một đầu v nt mật ngọt của tri xoi. Lối ăn cch ny khng đầy bụng v chỉ c nước ngọt v ăn được nhiều.

 

Cy xoi thứ hai l cy xoi tượng quỳ nằm ở gc tri của vườn. Cy xoi ny gi lm nghing một bn về pha vườn cau. nn c tn l xoi quỳ. Đy l một cy xoi tượng m ng ngoại đem từ đất Ph Yn về trồng. Đ l giống xoi nơi cha Đ Trắng ở Đồng Xun duy nhất để cống vua. ng ngoại qu cy xoi ny lắm. Nhờ l loại xoi quỳ nn rất sai tri v v gần mặt đất nn khi xoi lớn ng ra vườn chăm sc kỹ lưỡng. Thường khi xoi gi ng lấy giấy bao bọc tri rất cẩn thận. Đy l tặng phẩm duy nhất của ng ngoại gởi cho con chu ở xa. Ba m ti ở tận Nha Trang m cũng được hưởng phần qu vườn nh. Cc cậu, cc d ở gần cũng đều được biếu tặng.

 

Cy xoi thứ ba mọc ở gc vườn ngay sn phơi la. Khng biết v sao m cy xoi ny ốm tong teo v t khi ra quả. C lẻ v n mọc st cy dừa đang tươi tốt. Tuy vậy ng ngoại khng chặc đi .

 

Cy xoi thứ tư l cy xoi sẻ mọc ở sau nh cạnh nh bếp. Xoi sẻ l một loại xoi tri nhỏ, hột lớn, khng c mi thơm, song lại sai tri. N như bầy chim se sẻ vườn nh. C để cho vui cảnh vui vườn. C cy xoi sẻ để chng ti khng hi ph cy xoi quỳ. Tuổi trẻ chỉ cần nhiều chớ t khi cần ngon. Gần bn cy dừa v cy xoi đẹt cn c cy sầu đng. Nh của ba m ti ở ngay bn đường vo nh ngoại được cy sầu đng che chở nắng h.

 
 

 




 QUCH GIAO
Nha Trang năm 2009

 

 


 

 




 

 

 

 

 

 

 

 



 
    www.ninh-hoa.com

Trang XUN 2016- Văn Học Nghệ Thuật V Qu Hương