Mục L
ục


 

 Trang Ba
Ban Bin Tập
 L TĐầu Xun
Mục Đồng & Phương Hiền
 Cu Đối Mừng Xun
Vũ Tiến Phi
Trần Cao Tần
 STo Qun
Phương Hiền & Thanh Tr
Tuyết Hồng



 

Chc Mừng
Năm Mới

 

 Năm Mới Hạnh Phc
L nh

 Chc Mừng Năm Mới
Bạch Lin

 

 

Tuệ Thnh
Hội Qun NH

 

 TChc Tết KHợi 2019
Lưu Thế Ninh

 

 

Hoa Xun
H
nh nh Tết
 

  Hnh nh Xun
Phươngi Hiền
 Hoa Tết
Bạch Lin
 
Hnh nh Tết
Hải Lộc
 Cắm Hoa Trang Tr
L Thị Lộc
Hoa Xun Ngy Tết
L Thị Lộc
 
Hnh nh Heo
Hải Lộc
 Hoa Đo Cười Với Nắng Xun
Nguyễn Thị Lộc
 

 

 

Thng Bo
 

     n Phẩm TH TBT/Ninh Ha Đặc San Quyển 3 & 4
Trần Chu Đức/Trần H Thanh

 




TXun

 

 Chc Xun KHợi
Vinh H
 Xun
Bạch Lin

  Ma Xun
Lương L Thanh Nga
 Th Thầm Mưa Xun
Tiểu Vũ Vi


 

TVi


   
 TVi Phong Thủy Năm K Hợi 2019 
Phạm Kế Vim
 

 

 

Tập Tục
Ngy Tết


 Ht ng Đầu Xun
ĐĐ

 Cy Nu
Bạch Lin
 M Xc Bầu Cua
Mai Thi Vn Thanh
 
 Chẳng Mong Tết Đến Xun V
Nguyễn Văn Thnh

 

 

Năm KHợi KChuyện Heo



 Ma Xun Heo Lăn Chai
Hiếu Anh
 Năm KHợi (2019) Ni Chuyện Heo (Lợn)
Nguyễn Chức

 Ngẫm Nghĩ VChuyện Con Heo Cho Năm Hợi
Việt Hải

Chuyện Nh Heo
Nguyễn Văn Thnh

 

 

d_bb
Đ.H.K.H


  Liu Trai Ch D
Tập s 386 & 387

Đm Quang Hưng
 
 Thanh Phong Thi Tập
Bi T s 180 & 181

Vũ Tiến Phi
Biện Chứng Php Lịch S
Trần Cao Tần
     TVi Phong Thủy Năm K Hợi 2019 
Phạm Kế Vim
 

 

Y Học
&
Sức Khỏe


 Bịnh Run Parkinson
Bs L nh
 Thoi Ha Cột Sống
Bs L nh

 

 

Bin Khảo
 

 Bo Ha Trong Vũ Trụ 
Lin Khi Chương
 Những nh Hưởng Của Trung Hoa Đối Với Tinh Thần TChủ Của Đất Nước V Dn Tộc Việt Nam - PHẦN 5 
Dương Anh Sơn
 Tết m Lịch
Trần H Thanh
 Kinh Tế Hoa K V Thế Giới Năm 2018 
Nguyễn Văn Thnh

 

 

Cuộc Sống
 

 Những Ma Xun Muộn
Lương LHuyền Chiu
 Cần STha Thứ
L nh
 Ch Heo vng Năm Xưa
Nguyễn Thị Phương Hiền
 Hong Hn Tri
Bạch Lin
 Sống Tốt ... ĐLng Được Thanh Thản...
L Ph Th

 


 

Viết v
Ninh Ha
 

 Nhớ Ơn.. Người Ninh Ha 
Ng Thị Kim Anh
 

 

 

 Ca Ht

 

 Mộng Xun
Nguyễn Thị Phương Hiền
 Ti Đi Tm Lại Ma Xun
 Nhớ Một Chiều Xun
 Đồn Vắng Chiều Xun
H Thị Thu Thủy

 


Hội Ngộ

 

Du Xun
M
ai Hưng Hồng

Tinh Thần Tn Sư Trọng Đạo
Nguyễn Thị Lộc
 By Giờ...Em Đu
Lương L Thanh Nga
Nối Tiếp Vng Tay
C
ao Hoi Tr

 

 



T
 

 Hn Em Thong V Caf
Việt Hải
 Rainy Day In Los Angeles
Việt Hải
 Thăm Ni Huang Shan
Nguyễn Duy Hảo
 MV Ma Xun
Nguyễn Hiền
 Biển Yu
Phương Hiền
 Xn V
Hong Bch H
 Ma Xun Ln Rừng
Nguyễn Văn Ha
 K c Tuổi T Ti 
L Thị Lộc
 Chn Tr Mừng Xun
V Hong Nam
  Tnh Xun
Lương L Thanh Nga
 Khế Tm
Nhất Chi Mai
 Tuổi TTy Thi
Trương Khắc Nhượng
   Ma Xun V Ninh Ha Ngy Trở Lại
Trần Thị Phn
 Chn Cơm Trộn
NhQu
 Vẫn L Em...
Nguyễn Thị Thanh Tr
 Ước Mơ Xun
Tiểu Vũ Vi


 

Tưởng Niệm

 

Rời Ci Tạm, Bnh An Chị Nh 
Trm Anh
 Nhớ Chị Thi Thi 
Nguyễn Thị Phương Hiền
Ga Cuối
Nguyễn Văn Thnh
Khc Nhạc Xun 
Huỳnh Tnh
Tm SNgy Xun KHợi 2019 Của Cựu Học Sinh Trung Học Vạn Ninh
Huỳnh Tnh

 

Văn Học
Nghệ Thuật

 


  Đọc "Truyện KIỀU Của NGUYỄN DU" - Phần 5
L nh

 Mạn Bn V Cu Đối
Việt Hải
 Tản Mạn V Ma Xun Qua Thi Ca
Trần Việt Hải
 Nt Xun Xưa
Tiểu Vũ Vi

 


Văn


 

 Ma Xun Đi Hi Nấm Mối
Hiếu Anh

 Lại Nhớ V Thng Ba
Trm Anh
Vui Xun Ny...Nhớ Xun Xưa 
Nguyễn Thị B
   Tết Xm Rượu Trong Tuổi TTi
Lương LHuyền Chiu
 Băng Khung Chiều Ba Mươi
Thy Giang
 Cảm Nhận Ma Xun
Hong Bch H
 Chuyện Của Ch Ch Đ Đến V Đi
Phương Hiền
 Em V Ma Xun
Nguyễn Thị Phương Hiền
Nhớ Những Ma Hoa Năm Cũ
Nguyễn Thị K
 Giỏ Đan Tre
Bạch Lin

 Cần Thơ - Những Ma Xun V KNiệm
Nhất Chi Mai

 Tết Nhớ Qu
V Hong Nam
 Đi Thăm Ba...Ngy Tết
Lương L Thanh Nga
 Giấc Mơ Ma Thu
Duy Phc
 Đn Xun
Đức Sinh
  Bước Xuống Cuộc Đời  -   ĐOẠN 3 & ĐOẠN 4 
L Thị  Thanh Tm
 Giấc Mơ Của Chng Lnh Biển -K65 
Nguyễn Văn Thnh
Đi Giữa Ma Xun
Cao Hoi Tr
Những Khoảnh Khắc Ma Xun
Cao Hoi Tr
 

 

 

 

 

 

 

Thư từ, bi vở, hnh ảnh hoặc
kiến xy dựng, xin lin lạc:


 
diem27thuy@yahoo.com

 



 

 

 

 


 

 





HÁT ́NG Đ̀U XUN

H

 
át hò là ṃt trong những th̉ loại m nhạc dn gian, nơi nào cũng có. Ring ở Khánh Hòa, được du nḥp bởi những đợt di dn từ đ́t Ngũ Quảng (Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thin, Quảng Nam, Quảng Ngãi) vào th́ kỷ thứ XVII.

   Hát hò có sức quýn rũ lạ thường, phụ nữ hò trn đám ćy, trai gái hát đ́i đáp trn sng, hò thi nhau bn ći giã gạo, hò hát trong những dịp gĩ chạp, đ̀u xun.

   Ở Khánh Hòa xưa kia ph̉ bín có hò giã gạo, gắn lìn với cng vịc giã gạo hàng đm. Nghe k̉ lại, thời ́y đm trăng nào cũng có rm ran tíng chày hòa quỵn với giọng hát, đi khi kéo dài cả thu đm. Đ́n đ̀u th́ kỷ XX, máy xay xát gạo được đem đ́n Vịt Nam, vịc giã gạo d̀n d̀n khng còn nữa, lúc đó hát giã gạo bín thành hát sung, hình thức là hát đ́i đáp nhưng khng có giã gạo, lời lẽ ngắn gọn hơn. Trong khoảng tḥp nin 30, đường xe lửa xuyn Vịt được ḷp, song song với đường giy thép (địn thoại), thì ở Khánh Hòa hát ́ng ra đời.

 

   Hát ́ng là hình thức hát đ́i đáp. Người ta dùng 2 ́ng tre dài khoảng 1 t́c rưởi, hay 2 lon sữa bò đục tŕng 2 đáy, r̀i ĺy da ́ch bịt căng đ̀u ́ng, dùng chỉ hay dy nhợ ńi lìn cách xa nhau 3,4 trăm mét, m̃i người đứng hát ṃt đ̀u ́ng, khng th́y rõ mặt nhau, hơi gíng như hát trong địn thoại. By giờ nói lại tḥt là lạc ḥu, nhưng ở nng thn thời đó khng có loại giải trí nào khác, nn hát ́ng ph̉ bín trn 20 năm mới ch́m dứt. Hát ́ng thường vào ban đm, khi rảnh r̃i cng vịc và trong ngày m̀ng ṃt T́t, trai gái khng dám đ́n nhà nhau vì king kỵ đ̀u năm nn rủ nhau đi hát ́ng. Địa đỉm hát ́ng thường 2 bn bờ sng giữa 2 làng hay bãi đ́t tŕng giữa 2 xóm.

 

   Ṃt cục hát ́ng cũng gíng như hò hát khác, dĩn tín theo 3 chặng: Hát chào hỏi, vào cục, từ tạ, nhưng khác với hát giã gạo là từng cặp hát với nhau, cho nn khng có cu xướng, r̀i ṭp th̉ hát x.

   Đy là lời hát chào hỏi:

 

  Tui xin chào làng chào xóm, chào họ chào hàng,

  Tui đy là kẻ qua đàng, th́y hát xin vào hát,

  Chớ tui khng dám lụn bàn văn chương.

 

   Hoặc là;    

    Cách xa khng bít bạn là ai

     Cho tui chào chung ṃt tíng, nay mai lại nhìn.

 

   Hoăc:        

    Bứt dy mà ńi cho dài, ńi từ ở ngoài ńi thẳng v đy,

     Hỡi người ̉n dưới bóng cy, d́c lòng tìm bạn v đy mà tìm.

 

   Sau vài cu hát hỏi han xong, thì cục hát thực sự mới vào cục. Thường hát ́ng ḅc bạch h́t ñi lòng, chn thực, si ñi hơn, bởi vì họ khng th́y mặt nhau, nn khng mắc cỡ e dè. Vả lại hát th́ này chỉ có 2 người bít, người thứ 3, ńu có cũng chỉ nghe ṃt bn thi, khng bít rõ ngọn ngành ra sao.

   Sau đy là những cu hát tình cảm:

 

Nữ hát: Hò ơi hò.

   Xin chào anh bạn t̉ng bn, c̀m ́ng mà hát làm quen cu hò.

   Trước tin thăm hỏi nơi nhà, hai thn tóc hạc da gà khỏe khng?

   Băng sương chẳng quản đường trường, mới hay tri kỷ tìm đường tri m.

 

Nam:         Vừa nghe thục nữ ướm lời, lòng mừng gặp gỡ đặng người ước mong

   Cu hò qua đáp bạn nữ nhi, mẹ già đã ýu cha thì tủi cao

   Khi đi cha mẹ dạy ḿy đìu, gặp người hìn đức ghi vào giữa tm.

   Nay bít ai là bạn tri m, nhờ nàng chỉ giúp ḿi tình thm sau này.

 

Nữ:   Bít chàng lòng v́n đa mang, thíp xin làm ḿi hai nàng bn sng.

   Sánh đi c chị tn Tam Tòng, C em tn Tứ Đức má h̀ng còn xun.

   Qua sng chàng hỏi nhà ng Ngũ Lun, mai này chàng đ́n ṃt l̀n thử sao!

 

Nam:         Giọng hò làm ḿi trắng trong, chắc c Tứ Đức Tam Tòng cũng g̀n đy,

   Lun thường nhà qua có đ̀y, nhắn hai c qua sẽ chọn ngày rào thưa.

 

Nữ:   Sao chàng lòng quá đa đoan, chị em rào h́t nghĩa nhơn ch̃ nào

   Hãy nn tính lại xem sao, ńu khng chàng sẽ khó rào đặng ai.

 

Nam:         Nhà ḅu ở ṭn làng xa, mún đi qua đó phải bước qua nhịp c̀u,

   Trước nhà dm ṃt hàng tr̀u, mà sao chẳng th́y tr̀ng cau nơi nào.

   Lòng qua ước mún bước vào, xin cha cho phép phụ vét hào tr̀ng cau

   Mai kia cau lớn bn bn tr̀u, tr̀u xanh cau t́t cùng nhau ḱt nguỳn.

 

Nữ:   Thíu cau mà chỉ dm tr̀u, bởi chưa tìm được gíng cau đ̉ tr̀ng.

   Ńu như ai đó t́t lòng, đem cau tr̀ng giúp ḿy cng cũng đáp b̀i.

   Chỉ e cau đã vun ǹi, mà chàng nh̉ ǵc đem nơi khác tr̀ng.

 

Nam: Ḅu ơi qua chỉ đ́t mà th̀, Chỉ trời làm chứng qua khng h̀ d́i đu

   Cau qua ương gíng mới vào thu, đ́n nay chưa có đ́t đu đ̉ tr̀ng.

   Ḅu mà th́u được đáy lòng, qua thưa cha mẹ sang sng thăm nhà.

 

Nữ:   Chàng v̀ cúc đ́t tr̀ng cau, thíp xin tr̀ng ké dy tr̀u ṃt bn

   Mai sau cau nọ lớn ln, tr̀u kia ra lá mới nn vợ ch̀ng.

   Cục hát đ́n h̀i ḱt thúc, người con gái ṽn còn tíc núi hát:  

      Gặp nhau chưa thỏa t́c lòng

  Trăng đà bóng x́ bùn khng hỡi chàng

  Cúc ku qúc qúc bẻ bàng,

  Nặng thương nặng nhớ hai hàng chu rơi.

   Thường thì hát ́ng lúc vào cục hát đm bắt (hát mép) ŕt si n̉i lí thú, ṇi dung hàm chứa khiu khích thách đ́. Cũng vì hát ́ng khng th́y mặt nhau, cho nn mạnh dạn đ́u tranh những thói hư ṭt x́u, khng e dè tránh né, đi khi tác đ̣ng tích cực xy dựng cục śng, như:

 

   Nữ:   Nhàn cư vi b́t thịn là anh,

  Có khng khng có, thin hạ đ̀n quanh th́ này.

 

   Nam:     Th́ gian kh̉u thịt v bằng

  Khng mà nói có bít sao by giờ.

 

   Nữ:   Tíng đ̀n cha mẹ anh hìn,

  Cắn cơm khng b̉, cắn tìn b̉ hai

  Nn chàng chưa có quen ai

  Tre thời già ngắt, măng thời chưa ra.

      Chàng v̀ thưa với mẹ cha

  Mún tìm du đặng phải mở ra cửa lòng.

 

   Nam:   Người ta ghen ghét ḍt thu

  Cha mẹ qua đu có những đìu ḅu nghe

  Trò đời lắm chuỵn éo le

  Người cười ở ṛng người ch hẹp lòng

  Ví rằng cha mẹ ít bao dung

  Làm con phải giữ trọn đường híu nhơn.

   H́t hát đm bắt, chuỷn sang hát đ́:

 

   Nữ:   Hai ngang hai ph́t, tui bít khng h́t tui lại hỏi anh?

  Quảng Phước (1) cho tới đ́t Thành (2), quan qun s̀u não tui hỏi anh chữ gì?

 

   Nam: Hai ngang hai ph́t, ḅu đánh cho ch́t, tui cũng nghĩ chữ thin

  Giặc trong Thành giặc đánh lin min, quan qun s̀u não dạ phìn trăm năm

 

   Nữ:   Chữ gì chn dưới đ́t, chữ gì ćt trn trang, chữ gì mang khng n̉i, chữ gì gió th̉i khng bay? Trai như anh mà đ́i đặng, thì em ngửa tay cho anh ng̀i.

 

   Nam:         Chữ thọ đường chn dưới đ́t, còn chữ híu ćt trn trang, chữ tình mang khng n̉i, còn chữ tạc đá bia vàng gió th̉i khng bay. Anh đà đ́i đặng ngửa tay cho anh ng̀i.

   Cũng phải k̉ có lúc lời hát s̃ sàng khím nhã, làm ảnh hưởng x́u đ́n hát ́ng, các ḅc cha mẹ thường ngăn cản con đi hát vì lẽ đó.

 

   Nam:  Anh đ́n đy băng qua rừng rú

  Th́y em đi rung rinh cặp vú mún hun.

 

   Nữ:   Anh mún hun ṿy mà cũng khó,

  Anh trở v̀ nhà bắt ch anh hun.

 

   Cũng vì hát ́ng cực kì quýn rũ, đm nào từng cặp hát với nhau, lời hát bén duyn, khng ít cặp đã nn vợ thành ch̀ng, nh́t là cục hát vào đm đ̀u năm. Đi khi người hát phát hịn người có ch̀ng, có vợ, lỡ thương nhau sinh ra th́t tình ngy dại. Có người còn gọi hát ́ng là hát ma (hát với người khng th́y mặt). Cha mẹ ra sức ćm cản con cái tham gia hát ́ng vì sợ hát rít ma nḥp vào người, nhưng ṽn khng ch́m dứt được. Đ́n khi sau năm 1945, người Pháp tái chím nước ta, ra ḷnh ban đm ćm tụ họp đng người, hát ́ng mới ch́m dứt.

 

   Hát ́ng chỉ là ṃt sinh hoạt dn ca bình thường, phát trỉn thời gian ngắn, như bao loại dn ca khác phản ảnh những hoạt đ̣ng đương thời, lời hát ṃc mạc chn tình làng qu. Ŕt tíc ngày nay hát ́ng khng còn nữa. Những đm trăng thanh vắng, hay những ngày T́t, b́t chợt đu đó nghe tíng hát l t ṛn ràng ḥi chợ, tiếng ht karaoke trong xm, ta th́y lng lng nhớ v̀ hát ́ng ngày xưa./.

 

 

 

 

    

 

 

Đỗ Độ 

Xun Kỷ Hợi 2019.

 

Ghi ch:

(1) Quảng Phước l tn xưa của huyện Vạn Ninh by giờ.

  (2) Thnh l tn gọi vng đất Din Khnh.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    

 

 

 

 

 

 

 



 
www.ninh-hoa.com

     Trang XUN 2019- Văn Học Nghệ Thuật V Qu Hương