Tìm HiỂu Các Dòng HỌ Chính cỦa ViỆt Nam
Ở HẢI  NGOẠI

Phần 7:

DÒNG HỌ HỒ Ở HẢI NGOẠI:
Nguyễn Văn Thành

  

Họ Hồ là một trong những họ danh tiếng của nước ta. Xét theo lịch sử, ta thấy có hai họ Hồ làm vua, họ Hồ đầu tiên là Hồ Quý Ly, họ Hồ thứ hai là Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ.

Họ Trần chiếm ngôi của nhà Lý do âm mưu của Trần Thủ Độ bắt vua Lý Chiêu Hoàng, lúc đó mới có 8 tuổi truyền ngôi cho chồng là Trần Cảnh cũng 8 tuổi. Lợi dụng tuổi còn nhỏ của hai người này cho nên Trần Thủ Độ đã sắp xếp để cho nhà Trần chiếm ngôi nhà Lý một cách hòa bình.

Éo le thay cuối đời nhà Trần, vua Trần Nghệ Tông lại tin và giao cho người ngoại họ tức là Hồ Quý Ly, toàn quyền quyết định việc nước và vì thế Hồ Quý Ly mới chiếm được ngôi của nhà Trần. Lần này Hồ Quý Ly vang danh hơn cả Trần Thủ Độ vì rằng Trần Thủ Độ chỉ chiếm ngôi vua cho cháu nhưng đích thân ông không làm vua. Trong khi Hồ Quý Ly sau nhiều lần sắp xếp đã chiếm ngôi vua cho chính ông ta.

Thật ra lúc đầu, nhà Trần đã cố gắng không cho người ngoại tộc chiếm các vị trí trọng đại vì vậy đã thi hành chính sách loạn luân chẳng hạn cô lấy cháu, anh em họ lấy nhau thậm chí Trần Cảnh còn bị Trần Thủ Độ bắt lấy chị dâu (vợ của người anh ruột) đã có mang sẵn để chắc chắn có con nối dõi tông đường. Chính sách loạn luân nghĩa là không cho những người khác họ kết hôn với nhà Trần chỉ cốt làm sao ngôi vua khỏi lọt vào tay của người khác họ. Còn Trần Thủ Độ lấy chị họ là Trần Thị mà Trần Thị là mẹ của Lý Chiêu Hoàng và là vợ của Lý Huệ Tông. Cũng nên nhắc lại cô của Hồ Quý Ly là mẹ của Trần Nghệ Tông tức Trần Nghệ Tông và Hồ Quý Ly là con cô cậu ruột. Nhưng Trần Nghệ Tông đã quên bài học lịch sử lại trọng dụng Hồ Quý Ly bằng cách cho nắm hết toàn quyền, hoàn toàn thay vua để quyết định mọi việc. Hồ Quý Ly càng ngày càng lộng quyền phạm tội giết vua Trần Thuận Tông rồi phế bỏ Trần Thiếu Đế.

Âm mưu của Hồ Quý Ly được tóm tắt như sau:

Mới đầu, Trần Thuận Tông bị bắt buộc phải truyền ngôi cho con mới có 3 tuổi và phải đi tu nhưng sau đó, Hồ Quý Ly sai người đến giết Trần Thuận Tông. Ta thấy rằng âm mưu này giống hệt âm mưu của Trần Thủ Độ đã thi hành với vua nhà Lý. Rồi sau đó, ông cướp ngôi của Trần Thiếu Đế và tự lên làm vua năm 1400. May cho Trần Thiếu Đế thoát chết vì mẹ của Trần Thiếu Đế là con của Hồ Quý Ly tức cháu ngoại của Hồ Quý Ly nên Hồ Quý Ly đã tha tội.

Hồ Quý Ly biết trước việc quân Tàu nhân cơ hội nước ta có chính biến, sẽ sang xâm chiếm cho nên ông cố gắng phát triển quân lực và bắt các người thợ rèn giỏi, rèn luyện khí giới để chống với quân Tàu. Hồ Quý Ly bắt chước nhà Trần lên ngôi Thái Thượng Hoàng truyền ngôi cho con vào năm 1401. Năm 1407, nhà Minh đem quân sang xâm chiếm nước ta, và vì họ Hồ mới cướp ngôi nhà Trần cho nên nhiều người dân đã không phục nhà Hồ. Lợi dụng, quân nhà Minh dùng chiêu bài "diệt Hồ phò Trần" cho nên nhà Hồ bị thua trận và cha con đều bị bắt về Tàu. Khi về Tàu, vua Tàu giáng Hồ Quý Ly xuống làm lính. Nếu sau này không nhờ người anh hùng áo vải Lam Sơn tức Lê Lợi diệt nhà Minh thì thật là một tai họa vô cùng lớn cho nước ta.

Ngoài tội cướp ngôi nhà Trần và thất trận với quân Tàu, nhưng Hồ Quý Ly lại là một nhà cải cách tài ba.

Về kinh tế, Hồ Quý Ly đã cho phát hành tiền giấy thu về tiền đồng để đúc súng đạn. Đây là một cuộc cách mạng về tiền tệ đầu tiên xảy ra trên thế giới. Ngoài ra, ông có chương trình cải cách ruộng đất cho dân giữ từ 10 mẫu ruộng trở xuống và phần dư được nhường cho người khác hoặc biến thành công điền. Chỉ những người nào là công thần giữ chức lớn thì mới có nhiều hơn 10 mẫu theo chế độ phong kiến nghĩa là chia đất cho các quan.

Hồ Quý Ly có công mở mang bờ cõi, năm 1402 sai tướng Đỗ Mãn đem quân đánh Chiêm Thành, vua Chiêm dâng đất Chiêm Động (phủ Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam) và Cổ Lũy (Quãng Ngãi), Hồ Quý Ly chia làm 4 châu, đặt quan An Phủ Sứ cai trị và đưa dân vào khai khẩn.

Thêm vào đó, Hồ Quý Ly lại cải tổ thi cử và đặt ra thêm một trường thi là thi Toán. Trong thời Hồ Quý Ly đệ nhất trường thi Kinh Nghĩa, đệ nhị trường thi Phú, đệ tam trường thi Chiếu chế biểu, đệ tứ trường thi Văn Sách và đệ ngũ trường thi Toán.

Sau khi đậu thi Hương, năm sau vào Kinh thi Hội. Thi Hội để làm thêm bài Văn Sách để định cao thấp và lấy Thái Học Sinh tức là Tiến Sĩ năm 1400, ông Nguyễn Trãi đậu Tiến Sĩ thời nhà Hồ.

  

Họ Hồ thứ hai làm vua là Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ.

Ông Hồ Phi Phúc có cùng tổ tiên với Hồ Quý Ly, sinh ra 3 người con là Hồ Phi Nhạc, Hồ Phi Lữ và Hồ Phi Huệ. Nước ta trong thời Nam Bắc phân tranh, vua Lê và chúa Trịnh cai trị ở phía Bắc và các chúa Nguyễn cai trị ở phía Nam, dân 2 miền đánh nhau nhiều trận làm cho dân tình khốn khổ. Sâu trong phía Nam, đất đai chưa được khai khẩn nhiều lại thêm cảnh chiến tranh dày xéo làm cho dân tình đói khổ, nên ba anh em họ Hồ có đầu óc cách mạng và không muốn ngăn dòng họ Hồ do Hồ Quý Ly đã từng thất trận với quân Tàu nên quyết định đổi theo họ mẹ tức là họ Nguyễn vì thế ta có các ông Nguyễn Nhạc, Nguyễn Lữ và Nguyễn Huệ.

Sau khi đánh chiếm được một phần Trung Bộ, ông Nguyễn Nhạc lên ngôi Trung Ương Hoàng Đế và phong cho các em làm Đại Tướng. Nguyễn Nhạc cử Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ vào trong Nam để đánh chúa Nguyễn. Chúa Nguyễn thua trận và phải sang Thái Lan cầu cứu; vua Thái Lan cấp cho 300 chiến thuyền và 2 vạn quân cùng nhiều tướng lãnh sang giúp chúa Nguyễn Ánh. Quan trấn thủ nhà Tây Sơn trình Trung Ương Hoàng Đế Nguyễn Nhạc, vua Tây Sơn sai Nguyễn Huệ vào dẹp quân Thái Lan. Nguyễn Huệ dàn quân tiêu diệt toàn bộ quân Thái Lan tại địa phận Mỹ Tho, kết quả quân Thái Lan chỉ còn lại vài trăm tàn binh tháo chạy về nước. Trong khi đó, ngoài Bắc có loạn kiêu binh nổi lên nguyên do vì năm 1782 Trịnh Sâm chết. Trước khi chết, Trịnh Sâm vì ưu ái Đặng Thị Huệ nên bỏ con trưởng là Trịnh Khải, lập con thứ (con của Đặng Thị Huệ) tên là Trịnh Cán lên làm chúa. Rồi con trưởng Trịnh Khải đem quân về giết cả hai Trịnh Cán và Đặng Thị Huệ và tự xưng làm chúa.

Đám binh sĩ sau khi đã phò Trịnh Khải thành công, đâm ra kiêu căng kéo đến các nhà quan giết người cướp của làm cho kinh thành rối loạn và vì vậy thành Thăng Long sống trong cảnh hỗn loạn không có thể thống gì cả, không có quan nào chỉ huy đám kiêu binh đó. Nguyễn Hữu Chỉnh là quan của thời này, đã vào trong Nam yêu cầu Trung Ương Hoàng Đế cử quân ra dẹp loạn.

Nguyễn Nhạc cử Nguyễn Huệ đem quân ra Bắc dẹp loạn. Quân Nguyễn Huệ đi đến đâu, đám kiêu binh chạy đến đó rồi tan rã. Nguyễn Huệ vào tới thành Thăng Long bắt giết chúa Trịnh và các người theo chúa Trịnh nhưng Nguyễn Huệ đã không cố ý cướp ngôi nhà Lê nên trả lại quyền cho vua Lê Hiển Tông. Vua Lê lúc đó dù bệnh rất nặng nhưng muốn tạ ơn Nguyễn Huệ bằng cách gả con gái là Ngọc Hân Công Chúa. Sau này Ngọc Hân Công Chúa lên làm Hoàng Hậu và Nguyễn Huệ thành Hoàng Đế.

Khi vua Hiển Tông mất đi, cháu đích tôn là Lê Duy Kỳ được tôn lên làm vua năm 1787, hiệu là Lê Chiêu Thống. Sau đó, Nguyễn Huệ đề cử Nguyễn Hữu Chỉnh ở lại để giúp vua và ngài rút về Nam.

Nguyễn Hữu Chỉnh lại chuyên quyền và xử sự như là chúa Trịnh vì vậy trong Nam phải cử Vũ Văn Nhậm ra thanh toán Nguyễn Hữu Chỉnh. Thi hành xong, nhà Tây Sơn bổ Vũ Văn Nhậm thay Nguyễn Hữu Chỉnh giúp vua Lê Chiêu Thống. Vũ Văn Nhậm một lần nữa lại chuyên quyền cho nên Nguyễn Huệ đã phái Ngô Văn Sở ra giết Vũ Văn Nhậm. Lúc này, Lê Chiêu Thống đã không biết rằng nhà Tây Sơn không có ý định cướp ngôi nhà vua mà chỉ muốn tiêu diệt các phản thần và để cho vua nắm lấy chính quyền nhưng vua bất tài vô tướng, thấy quân nhà Tây Sơn ra, Lê Chiêu Thống bèn đem Hoàng Hậu và các quan chạy sang Tàu cầu cứu nhà Thanh. Nhà Thanh nhân cơ hội này quyết tâm giúp vua Lê Chiêu Thống nhưng tình thực muốn xâm chiếm nước ta nên đã cử Tôn Sĩ Nghị chỉ huy 20 vạn quân tiến chiếm Thăng Long. Vua Lê chiêu Thống mỗi ngày được hộ tống với 10 tên lính đi sang trình tâu Tôn Sĩ Nghị và nhiều lần Tôn Sĩ Nghị đã không thèm tiếp mà cho lính nói rằng hôm nay không có việc gì và cho vua đi về.

Trong lịch sử nước ta chưa từng có nhà vua nào bị nhục quốc thể đến như vậy, chướng tai gai mắt, Nguyễn Huệ bèn lên ngôi Hoàng Đế năm 1788 rồi kéo quân ra Bắc đánh tan 20 vạn quân Thanh không đầy 10 ngày. Sau đó, nhà Thanh phải phong cho Nguyễn Huệ làm An Nam Quốc Vương.

Như vậy trong lịch sử nước ta, họ Hồ Quý Ly làm mất nước nhưng họ Hồ sau là Hồ Phi Huệ tức Nguyễn Huệ trái lại có công đánh thắng quân Tàu và giữ vững nền độc lập cho tổ quốc. Ta nên nhớ rằng vua Quang Trung chẳng những là một nhà quân sự danh tiếng nhất của nước ta lại có lòng ái quốc không ai bằng. Vua Quang Trung có công thống nhất đất nước và cũng chính ngài đã ra lệnh cho các kỳ thi, các quan ra đề thi phải bằng chữ Nôm và các giao dịch của vua và các quan cũng dùng chữ Nôm nhưng tiếc rằng người trị vì có 4 năm thì mất. Con của ngài là Nguyễn Quang Toản lên làm vua làm mất nước sau 10 năm bởi vua Gia Long.

Nếu Trời thương cho Nguyễn Huệ sống thêm 10 năm nữa thì lịch sử nước ta không có dòng vua nhà Nguyễn (dòng Gia Long) và tất nhiên sẽ không bị Pháp cai trị và không lạc hậu như ngày nay.

 

 

 

Tham khảo:

 "Việt Nam Sử Lược" của Trần Trọng Kim

 

Nguyễn Văn Thành
Đầu tháng 3, 2005
(còn tiếp)