P H Ư Ơ N G   N G Ữ   N I N H   H Ò A

Nguyễn Văn Thành

Phần 14:
 

Tiếng Anh càng ngày càng ảnh hưởng sâu đậm vào ngôn ngữ Việt Nam nói chung và phương ngữ Ninh Hòa nói riêng cùng với sự phát triển kinh tế của nước Việt Nam. Cho đến ngày nay nhiều phụ huynh học sinh ở Việt Nam cũng cố gắng gửi các con em của họ tới các lớp một thuộc bậc Tiểu học có dạy thêm tiếng Anh.

Vậy, ta có thể tạm chia sự xâm nhập tiếng Anh vào ngôn ngữ Việt Nam thành 4 giai đoạn:
 

Giai đoạn thứ nhất:

Trong năm 1944, một số sĩ quan người Mỹ đã giúp đỡ Việt Minh trong công cuộc giải cứu các phi công Mỹ bị phát-xít Nhật bắn hạ tại vùng trời Bắc Việt. Các phi công được cứu thoát sau đó đã được Việt Minh đưa sang Tàu một cách an toàn, vào vùng có quân đội Trung Hoa Dân Quốc lãnh đạo bởi Tổng Thống Tưởng Giới Thạch và Mỹ kiểm soát. Cũng nên nhắc lại, ngày 9 tháng 3 năm 1945, Nhật đảo chánh Pháp rồi trao quyền cho vua Bảo Ðại và sau đó vua Bảo Ðại cử ông Trần Trọng Kim ra làm Thủ Tướng.

Trong hai năm này, tiếng Anh đã thấy xuất hiện lần đầu ở Việt Nam:

Như trên ta thấy một số quân nhân Mỹ trong đó có Thiếu tá Archimedes L.A Patti, người chỉ huy đơn vị OSS (Office of Strategic Services – Cơ Quan Phục Vụ Chiến Lược Hoa Kỳ) đã có mặt tại Việt Nam từ năm 1944, và mang theo tiếng Anh với họ, điển hình hơn hết là chữ "Mít-ting" (Meeting) mà Việt Minh đầu tiên dùng danh từ này nhiều nhất trong việc dùng loa phóng thanh, hô hào dân chúng biểu tình cướp chính quyền ngày 19 tháng 8 năm 1945 từ tay của Nhật và chánh phủ Trần Trọng Kim. Kể từ tháng 9 năm 1945, tiếng Anh đã được giảng dạy như một Sinh Ngữ tại bậc Trung học của các trường toàn quốc.

Những câu mở đầu trong bản Tuyên Ngôn Ðộc Lập của Chính Phủ Hồ Chí Minh ngày 2 tháng 9 năm 1945 được dịch ra từ trong bản Tuyên Ngôn Ðộc Lập của Mỹ ngày 4 tháng 7 năm 1776 (The Declaration of Independence of the Thirteen Colonies", cụ thể là :

“...mọi người sinh ra đều bình đẳng, Tạo Hóa đã ban cho chúng ta những quyền bất khả xâm phạm, trong đó có quyển sống, quyền được tự do và quyền được hưởng hạnh phúc...”

"...that all men are created equal, that they are endowed by their Creator with certain unalienable Rights, that among these are Life, Liberty, and the pursuit of Happiness..."

Ngoài ra, những từ như quần sọt (short – ngắn), đồng phục vải "kaki" (khaki), nón bấc (nón nhẹ làm bằng cây bấc, cây bần - mượn từ chữ Pháp "liège" dịch ra tiếng Việt) cũng thấy xuất hiện khắp trên đường phố.
 

  Giai đoạn thứ hai:

Sau hiệp định Genève ngày 20 tháng 7 năm 1954, Việt Nam chia đôi đất nước tại vĩ tuyến thứ 17. Miền Bắc thuộc Cộng Sản, miền Nam thuộc Quốc Gia. Người Mỹ đã vận chuyển một cuộc di cư vĩ đại của trên dưới một triệu đồng bào miền Bắc bỏ mồ mả cha ông để di cư vào Nam sinh sống và lập nghiệp. Chương trình di cư lúc ấy phải chấm dứt trước ngày 30 tháng 5 năm 1955 theo hiệp định Genève vì ngày đó là ngày cuối mà Quốc Gia phải rút khỏi miền Bắc và Cộng Sản tiếp thu Hải Phòng. Việc di chuyển bằng phi cơ đã chấm dứt vào ngày 1 tháng 10 năm 1954, nên chỉ còn đường tàu thủy mới có thể giải quyết số người đông đảo như vậy. Tuy nhiên, người di cư không được phép mang theo các đồ nặng cồng kềnh để nhường chỗ trống trên tàu cho người khác, vì thế các "chợ Trời” đầu tiên xuất hiện ở ngoài Bắc và đường phố ngổn ngang chưng bày những đồ vật mang ra bán. Ai ai cũng muốn tống khứ các vật dụng và cố bán tháo bán để, để có chút vốn di cư gồm những giường ván, tủ, đồ thờ tự, lư nhang, bình, chén bát rồi quần áo, gia dụng và nhiều đồ lặt vặt khác.

Vậy danh từ “chợ Trời” trong ngôn ngữ Việt Nam đã phát sinh từ đó, và đó là nơi bán đồ đạc ngoài vỉa hè trên chỗ đông người qua lại.

Các loại hàng hóa đem bày bán ở chợ Trời gọi là hàng "Lạc Son", có thể do chữ "Lot Sold" tiếng Mỹ mà ra, nhưng cũng có người nói do chữ Pháp "à la solde" (?).
 

  Giai đoạn thứ ba:

Sau khi di chuyển những người di cư từ Bắc vào Nam, chính phủ Mỹ đã giúp đỡ về mặt tài chánh và quân sự cho chính phủ Quốc Gia do Tổng Thống Ngô Ðình Diệm lãnh đạo. Vì ông Ngô Ðình Diệm muốn giữ vững chánh nghĩa và nền độc lập của Quốc Gia, và vì ông chỉ muốn chính phủ Mỹ dưới sự lãnh đạo của Tổng Thống John F. Kennedy giúp đỡ về tài chánh, khí giới và huấn luyện quân sự mà ông không muốn người Mỹ đem quân đến Việt Nam để chống Cộng thay cho Quân Ðội Việt Nam Cộng Hòa. Do vậy có cuộc đảo chính của Dương Văn Minh và kết quả 2 ông Diệm Nhu đã bị giết chết vào ngày 2 tháng 11 năm 1963. Tiếp theo đó, Mỹ đã đem khoảng nửa triệu quân sang giúp Quân Ðội Việt Nam Cộng Hòa để chiến đấu dưới thời Tổng Thống Lyndon B. Johnson.

Các danh từ quân sự, chiến đấu, hạch hỏi, và các dịch vụ buôn bán trao đổi giữa quân đội Mỹ và nhân dân miền Nam bắt đầu ảnh hưởng đến ngôn ngữ Việt Nam lan rộng. Tuy nhiên, phương ngữ Ninh Hòa đã không mấy ảnh hưởng vì không có đơn vị lớn nào của quân đội Mỹ đóng tại Ninh Hòa, chỉ có lưa thưa vài cố vấn Mỹ ở rải rác. Ðặc biệt Sư Ðoàn Bạch Mã của Ðại Hàn đóng tại đèo Bánh Ít nhưng họ rất ít tiếp xúc với dân địa phương nên cũng chẳng góp phần nào đáng kể vào phương ngữ Ninh Hòa.

Một số từ cụ thể như sau:

Ti Vi (Television)
Cassette
An-bum (Album)
Photo
CC (carbon copy - thông báo)
flash (đèn chụp hình)
Number one
Number ten
Bô-cu (beaucoup)
Cô-néc (Conex)
OK
Ði Show (đi trình diễn)
Live Show (nhạc sống)
bis (Một lần nữa)
Cao Bồi (Cowboy)
Quần Jean
Bán Ba (Bar)
Ðánh Gôn (Golf)
Giữ Gôn (Goal) khuôn thành trong môn đá banh (bóng tròn)
Gin (gene –genealogy) di truyền học, truyền giống, chủng học
Hippy (Hippy choi choi - phong trào quần túm tóc dài)
Ra xông xi (C-ration) Lương thực khô dùng trong quân đội Mỹ
Chạc (charge) mấy đồng ?
Nhạc Rock ...v..v...

Giai đoạn thứ tư:

Sau cuộc chiến Việt Nam, Mỹ phát triển vượt bậc về kinh tế, quân sự, khoa học kỹ thuật và nghiễm nhiên chiếm vị thế quan trọng và giàu mạnh nhất thế giới.

Kể từ khi chế độ Liên Sô sụp đổ, kinh tế thị trường Việt Nam phát triển, người ngoại quốc đến làm ăn buôn bán ở Việt Nam chỉ dùng ngôn ngữ duy nhất là tiếng Anh trong các dịch vụ đối với nhân viên giúp việc của họ. Ngày nay, ngôn ngữ Anh là gốc, đã và đang theo đồng Mỹ Kim (US dollars) và nhất là kỹ thuật điện thoại di động (cell phones), vệ tinh nhân tạo (satellites), máy vi tính (computers) đã đi khắp mọi nơi trên thế giới, tới những hang cùng ngõ hẻm có con người sinh sống, và những nơi có con người xử dụng Internet.

Vì vậy, tiếng Anh đã du nhập vào Việt Nam trong hầu hết mọi sinh hoạt kể cả giải trí, phim ảnh, nghệ thuật trong đó có nhiều danh từ bây giờ vẫn giữ nguyên tiếng Anh nguyên gốc, chẳng hạn như:

"Top ten, top, laser, laptop, DVD, VCD, CD, VCR, decor, palm (máy vi tình bỏ túi), Cassette CD, cell phone, satellite, download, video, festival, quota, fonts, HIV, AIDS, virus, Ti Vi, USD, freezer, loa JBL, Internet, trang Web, Website, WebCam, Games, Online, User ID, Reply, BCC (blind carbon copy), e-mail, world cup, sky garden, Karaoke (phát sinh từ Nhật nhưng người Mỹ đã đưa vào Việt Nam), Product ...v.v.. ."
 

   

Bên dưới đây, một số những từ phổ thông Việt Nam được tác giả thiết lập, có ảnh hưởng tiếng Anh kể cả một số ít danh từ quân sự và tiếng lóng, thường được xử dụng:

 

 

A

AIDS : (Acquired Immune Deficiency Syndrome)
            Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải, là giai
          đoạn cuối của những người nhiễm HIV

Album: Quyển Al-bum, tập ảnh

Alcohol : Ăn-côn (Pháp – Alcool) - Rượu, cồn

Automatic : Automatic (Pháp – Automatique) - Tự động

Amplifier : Âm Ly – Máy khuếch đại

Audio :  O-đi-ô (phần âm thanh)

 

B

B-40 : Quả đạn phóng lựu

B-52 : Pháo đài bay, bay thả bom ở độ cao

Baby : Bé by – Em bé

Ballet : Vũ Ba-lê (Pháp – Ballet)

Band : Băng đảng, nhóm, ban nhạc (Pháp – Bande)

Band-Aid : Ben ét - Băng cứu thương

Bank : Nhà Băng (Pháp – Banque)

Bar : Quán bán rượu, bán "bar"

Bass : Kèn bát

Bay : Bay –Vịnh (Cam Ranh Bay - Vịnh Cam Ranh)

BCC : Bi xi xi - Blind Carbon Copy

Beaucoup : Bô cu (nguyên thủy từ tiếng Pháp), nhiều

Beer 33 : Một loại bia chai nhỏ (Pháp – Bière)

Bill : Bill –Hóa đơn, quảng cáo

Billiards : Trò chơi bi-da (Pháp – Billards)

Birthday : Bớt-đay - Sinh nhật  (Happy Birthday)

Biscuit : Bánh bích-quy (Anh và Pháp như nhau)

Blouse : Áo bờ lu (lao) – Áo choàng, áo jacket (Anh và
             Pháp viết như nhau)

Bomb : Bom nổ (Pháp – Bombe)

Boot : Giày bốt, giày cao cổ (Pháp – Botte hay giày
          "botte de saut")

Box : Bốc – Môn quyền Anh (Pháp – Boxe)

Boxer : Bốc xơ – võ sĩ quyền Anh (Pháp – Boxeur)

Buffet : Tủ bút phê, nhà hàng ăn buffet (Anh và Pháp
            viết như nhau)

Building : Bin đing – Cao ốc, nhà nhiều tầng (Anh và
               Pháp viết giống nhau)

Bump : Bùm (tiếng kêu, nổ, va chạm)

Bus : Xe Buýt (Anh và Pháp – Autobus)

 

 

 

Nguyễn Văn Thành
Đầu tháng 9/2004
(còn tiếp)