P H Ư Ơ N G   N G Ữ   N I N H   H Ò A

Nguyễn Văn Thành

  

Phần 9:

Khi nói đến giọng Ninh Hòa, thì nhiều người cho rằng không những khó nghe mà họ còn đổ lỗi người Ninh Hòa phát âm tiếng phổ thông sai lệch. Có người lại nói người Ninh Hòa dùng nhiều tiếng nhà quê khác nữa đến độ họ không hiểu người Ninh Hòa nói gì. Nhưng thực ra, phương ngữ Ninh Hòa rất đặc thù muôn hình vạn trạng mà tôi không cách nào kể xiết được trên trang giấy. Ðúng vậy, trong câu chuyện thứ 11 bên dưới có những từ hoặc nhóm từ mới khác xuất hiện như: ĩm nhĩm, ổn chảng, lơn ngơn, quỷ sứ Hồng Bào, thúi như ma quàn, lựng, sẩm, phất lồng đèn, phất ùn, chu, quạ, thấu trển, dữ dị.....chứng tỏ phương ngữ Ninh Hòa rất ư là phong phú.

(11) Câu chuyện thứ mười một:

Nếu có ai hỏi tôi tuổi nào tôi thích nhất trong đời của tôi và ngôi trường nào tôi yêu mến nhất, tôi xin thưa: Tôi thích ngôi trường Tiểu học Ðức Trí và yêu tuổi cắp sách đến ngôi trường này vì đây là một kho tàng chất chứa đầy những kỷ niệm của một thuở vô tư. Nơi đây cũng là điểm khởi hành của quãng đời thơ ấu của tôi như bắt đầu tập nói, học hỏi và hấp thụ tiếng mẹ đẻ Ninh Hòa trong suốt thời gian tôi theo học tại trường này.

Tôi còn nhớ những ngày đầu tiên nhập học, má tôi nắm tay tôi men theo con đường mòn và hẹp trong xóm bánh tráng dẫn xuống trường Ðức Trí cũ ngang qua ấp Ðông Thành gần Gò Lăng. Ký ức tuổi thơ thật đẹp mãi mãi gắn bó với tôi và mỗi lần sống lại nhắc tôi nhớ nhà văn Thanh Tịnh đã miêu tả trong bài " Tôi Ði Học".

Tôi xin ghi lại đoạn văn bất hủ ấy:

Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường.

Tôi không thể nào quên được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng.

Những ý tưởng ấy tôi chưa lần nào ghi lên giấy, vì hồi ấy tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. Nhưng mỗi lần thấy mấy em nhỏ rụt rè núp dưới nón mẹ lần đầu tiên đến trường, lòng tôi lại tưng bừng rộn rã.

Buổi sáng mai hôm ấy, một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh. Mẹ tôi âu yếm nắm tay tôi dẫn đi trên con đường làng dài và hẹp. Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên tôi thấy lạ . Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: Hôm nay tôi đi học.....

Mẹ tôi, tay trong tay nắm chặt lấy tôi dẫn tôi đi học, tôi có những cảm giác y chang như vậy. Những năm ở Tiểu học, tôi bé con nhất, nhút nhát nhất và có lẽ hiền nhất trong lớp nên tôi luôn luôn run sợ trước mặt các thầy, nhất là thầy Ðồng "hung" có cây thước bảng cụt ngủn nhưng "to tổ nậu". Ðối với các bạn, tôi thụ động và e dè hơn "miết" cho tới năm lên lớp ba hay lớp nhì có một số học sinh trường Tàu chuyển qua học cùng lớp, tưởng đã thay đổi chút ít nhưng tôi vẫn tính nào tật nấy, nhát như con thỏ đế. Tuổi của những bạn nam nữ mới từ trường Tàu đến, đều lớn hơn tôi ít nhất từ 3 đến 5 tuổi, nên tôi càng tự nhận mình bé nhỏ hơn nữa.

Tôi "ĩm nhĩm" nên được thầy chú tâm sắp xếp và chỉ định cho tôi một chỗ ngồi cạnh mấy đứa bạn “lơn ngơn” trong lớp làm tôi không mấy thích cho lắm. Một hôm trong giờ học, một mùi hôi bay loáng thoáng khó chịu làm gắt mũi mọi người, một đứa bạn chịu hết nổi đành lên tiếng chử (chửi) trỏng:

- Mới tảng sáng mà đã mua hột mít luộc của bà Chói ăn rồi. Ðứa nào xả thúi ình "dị" ?

Chưa có ai dám lên tiếng, đám học trò ngơ ngác nhìn mặt nhau như nhìn mặt bắt hình vong, như bắt mạch đứa nào đã làm.

Một anh bạn ngồi kế "thắc cừ" nhưng cũng than van:

-"Thúi như ma quàn" !

Một chị bạn ngồi đầu bàn trên nhìn đám trai đưa miệng cười khúc khích, chị “chử sảng” (chưởi) vào mặt cả đám:

- Ba cái “đồ chết chủ”, thúi như cóc chết !

Một chị khác cũng ngồi bàn trên quay xuống, vừa chỉ tay đếm mặt, vừa mau miệng đọc thần chú:

"Xù xì hột mít lùi tro ăn no té địt
Sai quân xuống đánh phèn la
Chửi cha đứa nào mà địt cái tủn
Mà lủng cái đầu, mà chà cục cứt"

Những lần như vậy, tôi hay bị dính tên và điểm mặt bởi những ngón tay trỏ quái ác của các chị bạn a dua theo, gán ép tôi đã làm. Rõ là: "thầy chùa làm bắt thầy pháp chịu", tôi bị oan ức. Tôi xui quá hay tại tôi quá hiền nên mấy đứa bạn coi mặt ăn hiếp. Dĩ nhiên, tôi phân bua ngay bằng giọng trẻ thơ:

- Tao đâu có ăn hột mít lùi đâu hè!

Một chị trong đám bạn gái “hung” bắt tôi phải thề.

- Tao có làm tao chết xuống âm phủ ăn “dòi". Tôi nghe theo và thề thốt như vậy.

Những người ngồi cùng bàn với tôi đều dư biết rằng anh bạn ngồi kế tôi đã "tĩnh tĩnh" làm chuyện ấy nhưng không ai dám tố cáo hắn vì chàng này thuộc loại "du côn bửa củi". Cả đám bạn bị ảnh hưởng phá phách như quỷ phá nhà chay làm "ổn chảng" trong lớp, rồi " kình lộn" đổ thừa thằng này con nhỏ nọ, "tại và bị" đủ thứ hầm bà lằng, nhưng đám trai táo bạo hơn, nghịch ngợm lấy mực rảy đầy bàn ghế, áo quần và vở học. Thầy Ðồng thấy vậy, đập mạnh cây thước bảng xuống bàn và mắng:

- Ðúng là phá như "quỷ sứ Hồng Bào"!

Tôi bị thầy gọi lên bàn giấy của thầy, thụt thò đưa tay ra rồi thầy khẽ tay tôi, quá ư oan mạng !

Tôi nhớ rất rõ hôm ấy là ngày Trung Thu, một ngày Tết vui của trẻ em nên đám học sinh non dại lợi dụng để xao lãng việc học, "ổn chảng" trong lớp, tha hồ rong chơi mà không bị cha mẹ hoặc thầy cô la mắng. Mới có 2 giờ chiều, tiếng kẻng đã giục giã báo giờ tan trường đến nổi ai cũng mừng rỡ. Nhưng một cô bạn gái ở dưới quê học cùng lớp như đã không biết trước nên thốt:

- Tời quơi! Sao ông cai "quýnh" kiểng (kẻng) sớm quá "dị hè", bộ tụi mình "đi dìa hửng" ?

Anh chàng tác giả của vụ xì hơi "thúi như ma quàn" chẳng những không biết chìu cô bạn gái, mà còn "lấy le" làm người lớn lên tiếng mắng:

- Mày "ngớ ngớ" như đồ mất hồn!

Ðúng vậy, tất cả học sinh được phép về nhà sớm để chuẩn bị cho đêm đi “rước đèn” tại sân vận động Ninh Hòa. Những tuần trước, tôi đã bỏ chơi đành trổng và dành thời giờ o bế chiếc lồng đèn để mang đến trường thi lấy điểm. Lồng đèn của tôi rất đơn sơ và rẻ tiền; đó là chiếc lồng đèn bánh ú được “phất” bằng loại giấy bóng đục có sườn được kết bằng những cọng tre lấy từ cái vỉ bánh tráng hư mà ba tôi đã bỏ xó ở góc tường. Mất hai ngày cuối tuần là tôi đã có thể kiếm đủ dây thép hoặc sóng lá chẻ mỏng để cột và hoàn thành cái lò xo giữ chặt cây đèn "bạch lạp" bên trong. Nhưng cái cực nhất là đứng chờ chực tại lò bánh tráng để xin chút ít hồ về dán giấy bóng vào sườn. Tuy nhiên, các tiệm trên phố có bán sẵn lồng đèn xếp hình trụ bằng giấy dày in sẵn, trông sang hơn nhưng chỉ những gia đình có đủ điều kiện tài chính mới cung ứng nổi. Một số các bạn khác khá giả hơn nên có dịp "trẻ" những sản phẩm của mình được phất bằng giấy bóng trong xanh, đỏ hoặc vàng với đủ loại hình thù như hình ngôi sao, hình con phượng, hình con rồng ngậm ngọc với lưng uốn cong....rất đẹp.

Tề tựu trong sân trường, đám trẻ hỏi nhau:
- Mày mua giấy bóng ở đâu "dị" ?

Một đứa ở tận miền quê trả lời:
- Tao đi lên "thấu" trên tiệm Nam Thuận Lợi để mua đó mậy hè !

Ðứa khác tiếp lời:
- Mày đi "thấu trển" dữ dị, mấy nhà sách "gần sủn" như Văn Hóa, Trung Thành...đều có bán.

Ðứa nữa sành sỏi hơn:
- Cần gì đi xa, tiệm ông Quốc, ông Ðiếc cũng có bán !

Ðứa kia đứng trong hàng ngớ ngớ:
- Chẳng "dị hửng" !

Ðứa nọ tiết kiệm hơn, xen vào:
- Còn tao, tao lấy giấy vở "phất ùn" !

Một anh chàng có tính khiêm nhường xía miệng vừa ngạc nhiên vừa khâm phục:
- "Chu" ! Mày làm "ùn" còn đẹp hơn mua nữa.

Anh chàng khác không tin:
- Tao nghe mấy tụi nó nói mày làm biếng tổ nậu !

Ðứa kia có vẻ như mới trên trời rớt xuống:
- "Ụa", mày mua cái đó ở đâu mà hay "dữ dị" mậy ?

Rồi hỏi kỹ:
- "Quạ", mày trả mấy đồng "lựng" ?

Ánh nắng chiều vừa khuất sau rặng Trường Sơn, trời “sẩm”, đám trẻ háo hức vô hàng, tay cẩn thận cầm lồng đèn có ánh sáng của những cây đèn bạch lạp xuyên qua những lớp giấy bóng đủ màu rực rỡ. Vì là dịp rằm tháng 8 Trung Thu Tết Nhi Đồng ở quê tôi, nên Ninh Hòa có tập quán vui nhộn suốt đêm, mọi người thức ăn bánh trái chè xôi đông đủ, bạn bè tụ họp thành nhóm thành đoàn đi coi rước đèn. Một ít chùa mời thầy đến tụng kinh, giảng thuyết pháp và thả giàn đến nửa khuya. Ðường phố chợ Dinh của những đêm trước thật yên tĩnh, vắng người đi, im lìm trong bóng tối, nhưng đêm nay chật chội với người, với ánh sáng đủ sáng phát ra từ những chiếc lồng đèn đủ màu sắc lóng lánh phản chiếu. Ánh trăng vàng trắng, mát dịu và nồng ấm, trên đó có chị Hằng Nga đang mỉm cười, đưa mắt nhìn xuống trần gian thấy đám học trò non dại của những trường Tiều học Ðức Trí, Pháp Việt....với tay cầm lồng đèn bước đi mà lòng vui rộn rã.

Nhìn ánh trăng sáng vằng vặc, tôi hồn nhiên nhớ một bài hát mà mẹ tôi thường ru tôi ngủ vào dịp này:

Ánh trăng sáng ngà
Có cây đa to
Có thằng Cuội già
Ôm một mối mơ
Cuội ơi! Ta nói Cuội nghe....

Và bài hát êm ả sau đây chất chứa đầy tuổi non dại của những đêm Trung Thu có trăng thanh trong sáng:

Tết Trung Thu đốt đèn đi chơi
Em đốt đèn đi khắp phố phường
Lòng vui sướng với đèn trong tay
Em múa ca trong ánh trăng rằm
Đèn Ông Sao với đèn cá chép
Đèn Thiên Nga với đèn bướm bướm
Em đốt đèn này đến cung trăng
Đèn xanh lơ với đèn tím tím
Đèn xanh lam với đèn trắng trắng
Trông ánh đèn rực rỡ muôn màu...

Học sinh trong hàng luôn cố mắt dán chặt vào cây đèn bạch lạp đang cháy dở dang nhưng cũng khoan thai bước theo chân của thầy hướng về ngã ba "bùng binh", nơi ấy thật sống động với tiếng cười nói, tiếng ì xèo ơi ới gọi nhau. Những đám trẻ "lơn ngơn" ngoài hàng quậy làng phá xóm, khua lon sữa bò rùm beng, lấy lon Guigoz đục lỗ làm đèn lắc qua lắc lại mà không sợ bị cháy. Một số đám khác tụ năm tụ bảy hai bên đường muốn “làm ông Quành" (Hoành) với bản tánh ngang tàng lấy đá “chố” lồng đèn của mấy bạn gái, chúng tôi chỉ biết dở khóc dở cười tội nghiệp cho bạn mình nhưng chẳng biết làm sao can thiệp trước những chiếc lồng đèn vô tội bị lửa thiêu rụi.

Ðám học sinh dừng lại, tập trung tại sân Vận Ðộng kéo dài đến ngã ba Bùng Binh và trước Quận. Chị Hằng Nga nhìn xuống chắc cũng thầm thán phục một giãi Ngân Hà lóng lánh với ánh sáng sặc sỡ tuyệt đẹp nhất dưới trần thế. Thế nhưng, có cuộc vui nào lại không tàn, đứng “thét” rồi cũng “phờ chưn”, cầm lồng đèn “miết” rồi cũng mỏi tay, chúng tôi đứng ngồi loạn xà ngầu, đèn đuốc hạ thổ “đứng chựng” trên mặt đường. Ðến khoảng gần 10 giờ đêm, một số lớn các bạn đã tự động tách hàng, và tự giải tán đi “dìa" nhà với anh em hoặc ba má dưới ánh trăng sáng tỏ và dịu.

Tết Trung Thu ở Minnesota được tổ chức ở những chùa Việt Nam, chẳng có gì đáng ghi nhận cả và khô khan không tả. Ngồi nhìn trăng mỗi lần, tôi chợt cảm thấy tuổi hồn nhiên của mình bỗng tan biến, những tháng ngày sống vô tư cùng bạn bè như thế bỗng xa thật xa. Những bạn trai cùng đi rước đèn rủ nhau đi “đái dất” sau cái lô cốt bên kia đường của Quận, còn những bạn khác cùng lớp Ðức Trí giờ ở đâu, có còn nhớ đến những ngày ấy không?

Và bây giờ, một người tuy tóc đã ngã màu trắng bạc theo thời gian trôi nhưng vẫn nhớ dai dẳng chuyện ngày xưa. Chính tôi đây, Thành của gần 50 năm trước đang ngồi đây trước màn ảnh vi tính, lóc cóc lạch cạch đánh máy câu chuyện tuổi thơ này gửi đến các bạn, để chia xẻ một chút tiếc nuối về những ngày Trung Thu xưa cũ tại trường Tiểu Học Ðức Trí cũ, tại quê nhà dấu yêu xưa kia!

Nguyễn Văn Thành
Cuối tháng 7/2004
(còn tiếp)