I. Thân Thế:

   Nhà văn Ái Khanh sinh năm 1949 ở Huế, lớn lên tại Sài Gòn. Tên thật Lê Thị An, tên ở Mỹ Đỗ Lê Ann. Bút hiệu khác Hoàng Nhật Lệ. Trước 1975 còn có bút hiệu Hoàng Anh do nhà văn Võ Thị Tuyết Phiến đặt cho.

   - Thân mẫu: bà Võ Thị Kim Yến, con nhà danh gia ở Huế (có người làm quan to trong triều), thời thanh xuân nổi tiếng xinh đẹp đã tỏ ra là một cô gái dũng cảm, sắt son, dám đi trên dư luận, vượt qua bức tường “môn đăng hộ đối” quyết một lòng sống chết với người yêu, dù người ấy là một chàng thanh niên nghèo xơ xác. Lễ vu quy của bà với ông Lê Văn Lạt được diễn ra trước sự ghen tức của nhiều người. Họ đứng hai bên đường chờ đám cưới đi qua để buông những lời mỉa mai cay độc: - “Hoa lài cắm bãi cứt trâu”.

    Bà mất tại Huế năm 39 tuổi, lúc sinh người con út bị làm băng quá nặng chết cả mẹ lẫn con. Lúc đó Ái Khanh mới có 6 tuổi.

   - Thân phụ: cụ Lê Văn Lạt, thương phế binh thời Pháp. Lúc nhỏ nhà nghèo nhưng hiếu học, bản tính cần cù, kiên nhẫn, bạn học của tướng Lê Văn Nghiêm. Lớn lên nhập ngũ làm thông ngôn, sau bị thương, giải ngũ trở về làm nghề thầu khoán, chuyên đấu thầu cây gỗ từ Huế vô tới Đà Nẵng, có trại mộc, trại cưa, trại gạch ngói. Công việc làm ăn đang phát đạt thì định mệnh đau thương đổ ập xuống gia đình: người vợ yêu qúy nhất đời ông và đứa con non dại ra đi, ông như người điên dại hàng ngày mượn rượu giải sầu. Trong lúc cảnh nhà đang sa sút quạnh hiu thì nhận được tin dữ: một kẻ có quyền thế tại Cố Đô muốn chiếm độc quyền kinh doanh đã nhẫn tâm sát hại nhiều đồng nghiệp, nay đến lượt ông. Sợ quá nửa đêm ông đem 4 đứa con thơ cao bay xa chạy vào Sài Gòn, riêng bản thân ông tạm lánh tại Cao Lãnh. Lúc này gia đình lâm vào cảnh vô cùng khó khăn… gà trống nuôi con, nhỏ nhất là Ái Khanh 7 tuổi, lớn nhất là anh Nguyên 17 tuổi. Năm ấy dù mới có 49 tuổi, nhưng ông đã thề giữ một lòng chung thủy với người bạn đời đã khuất, nguyền ở vậy suốt đời, cố gắng làm lụng nuôi con, tất cả đều được ăn học đàng hoàng.

   Sau 1975, ông theo gia đình anh Thiện qua Mỹ theo diện HO và qui tiên lúc 87 tuổi.

- Người anh cả Lê Văn Nguyên, có năng khiếu về hội họa, mất tích năm 1989.

- Chị lớn Lê Thị Thương, cựu học sinh Trường Trung học Tân Phương, Sài Gòn, có chồng là anh Phạm Ngọc Thanh, năm 1986 anh Thanh cùng vợ và 3 con qua Mỹ theo diện đoàn tụ.

- Anh kế Lê Văn Thiện, sĩ quan QLVNCH, huấn luyện viên trường Bộ Binh Thủ Đức, tù Cộng sản tại Suối Máu, yêu thích văn chương, qua Mỹ diện HO cùng vợ và 2 con ăn học thành tài.

- Chị nhỏ Lê Thị Thái có chồng, 6 gái 1 trai ăn học đỗ đạt, hiện ở Sài Gòn.

- Bác ruột cụ Lê Văn Mại, ở Huế, dù không biết một chữ “nhất một”, nhưng lại nổi tiếng với biệt tài “xuất khẩu thành thi”, bài thơ ‘‘Chùa Non Nước’’, cụ ứng khẩu tại chỗ được sinh viên ghi trên đá như sau:

 

          Cảnh chùa Non Nước của nước non,

          Phật tử xuống, lên dấu đá mòn.

          Đất nước tang thương qua mấy độ,

          Mà nay Chùa Phật vẫn trơ còn.

                                    Cụ Lê Văn Mại

 

   Cụ là thân phụ của anh Lê Văn Phước nguyên giáo sư Sử Địa tại Đại học Huế, hiện ở California.

   - Chị họ: nhà văn Minh Đức Hoài Trinh, nhà văn Võ Thị Tuyết Phiến (tác giả cuốn truyện dài Cánh Bằng Lướt Gió).

 

   Ái Khanh là cựu học sinh trường Quốc Gia Nghĩa Tử tại Sài Gòn. Năm Lớp Nhất Trường Tân Thanh, Sài Gòn, bài luận văn của Ái Khanh được thầy giáo chấm là bài luận mẫu đọc lên cho cả lớp nghe.

   Năm 1970, chị kết duyên cùng anh Đỗ Xuân Hùng, sĩ quan QLVNCH, theo chồng về Ban Mê Thuột, làm quản lý khách sạn. Tháng 3 năm 1975, Ban Mê Thuột rơi vào tay Cộng sản, anh Đỗ Xuân Hùng di tản về Sài Gòn, trong lúc chị và 2 con thơ kẹt lại tại Ban Mê Thuột. Gia đình ly tán mãi đến năm 1979, Ái Khanh mang 2 con thơ vượt biển tìm chồng tìm cha, gia đình mới sum họp tại Hoa Kỳ.

  

   Sau 1975, ở Sài Gòn, trước khi vượt biên, chị có viết một cuốn nhật ký và một tập thơ, nhưng đã bị kẻ trộm rạch giỏ lấy tiền, lấy luôn cuốn nhật ký và tập thơ đó, đến nay vẫn chưa tìm lại được.

   Năm 1979, Ái Khanh lên trại tù Suối Máu thăm và báo cho anh Thiện biết là chị đã có quyết định vượt biên đi theo diện bán chính thức, ra đi tại Bạc Liêu. Chuyến vượt biên gặp nhiều cam go nguy hiểm nhưng cuối cùng chị và 2 con qua được đất Mỹ đoàn tụ cùng chồng. Ái Khanh siêng năng làm những công việc nặng nhọc tại hotel, nhà hàng, nuôi hai con lớn khôn, ăn học đến nơi đến chốn.

   Sau khi đến Mỹ, chị bắt đầu viết truyện ngắn đầu tiên “Những Gói Mì Trên Biển Đông” và đã thành công ngay lập tức, thắng giải ‘‘Truyện Phim Hay Nhất’’. Ngày phát giải không qua Cali. nhận Cúp được, chị đã nhờ một người quen thay mặt nhận giúp.

 

   Qua thân thế, chúng ta thấy Ái Khanh có cái ‘‘gen’’ dũng cảm, sắt son, cần cù, kiên nhẫn, vị tha, nhân ái từ song thân mình; năng khiếu văn chương phát tiết từ nhỏ được nẩy nở phát triển một phần nhờ những người thân có tâm hồn yêu chuộng văn chương khuyến khích, thúc đẩy, một phần nhờ “cái duyên” văn nghệ của chị ở hải ngoại, cộng với cuộc đời từng trải bảy nổi ba chìm của chị gắn liền với vận nước nổi trôi, luôn sống gần gũi hòa đồng với những người nghèo khổ trong xã hội,… tất cả đã tạo nên một văn tài Ái Khanh với một phong cách đặc biệt.

 

   II. Sự Nghiệp:

   - Thủ quỹ BCH Cộng Đồng TT/FL nhiệm kỳ 1987-1989 do Bác sĩ Đỗ Văn Hội làm Chủ tịch.

   - Chủ tịch Chi hội VAALA /FL năm 1997 (trực thuộc Hội VAALA thành lập năm 1989 ở CA đến năm 1998 đã có 198 hội viên).

- Thành viên của ba hội đoàn: Huế, Văn Bút Việt Nam Hải Ngoại/ Khu Vực Florida và ĐN/HK, Chi hội thơ Tài Tử Việt Nam Hải Ngoại/ Florida.

 - Tổ chức ra mắt sách cho các văn thi hữu gần xa như: Trần Trung Đạo, Tôn Nữ Hoàng Hoa, Du Tử Lê, Dương Huệ Anh, Phùng Ngọc Ẩn, Vinh Hồ, Nguyễn Xuân Thiệp, Lê Thị Ý, Lê Thị Nhị, Vương Đức Lệ, Hà Bỉnh Trung, Võ Văn Viên,…

 - Chủ bút: Bán nguyệt san Rạng Đông (GA); chủ bút 4 đặc san: Nhớ Huế, Thủ Đức, Xuân Cộng Đồng TTFL, VAALA/FL.

 - Cộng tác thường xuyên với các báo: Phụ Nữ Diễn Đàn (CA), Việt Nam Nhật Báo (CA), Tiếng Việt và Thế giới Phụ Nữ Việt (CA), Suối Văn (CA), Kỷ Nguyên Mới  (MD), Phương Đông (MA), và nhiều báo khác tại Hoa Kỳ.

  - Tham gia các trang Web: Trinh Nữ, Ninh Hòa, Việt Nam Nhật Báo,…

  - Góp mặt trên: Cụm Hoa Tình Yêu số 10, 2004, số 11, 2006, số 12, 2008

  - Có tên trong các sách:

-          "Việt Nam 20 năm: 1975-1995" của nhiều tác giả do Đông Tiến xuất bản tháng 4/1996,

-          "Nhà Thơ Và Nhà Văn Hải Ngoại: 1975-2000" của Tiến sĩ Nguyễn Đình Tuyến.

-          “Tác giả Việt Nam” của Lê Bảo Hoàng, Sóng Văn Magazine, 2005

     - Đã xuất bản 3 tập truyện ngắn:

 Một Thời Để Nhớ, 1994.

 Hình Như Là Tình Yêu, 1997.

 Truyện Ngắn Ái Khanh, 2006

   Tóm lại:

   - Về văn: Chị chuyên viết truyện ngắn với 3 tập gồm 74 truyện. Tập truyện đầu tay "Một Thời Để Nhớ" mà tiêu biểu là truyện “Những Gói Mì Trên Biển Đông” là một dấu ấn tô đậm tên tuổi Ái Khanh, chấp cánh cho Ái Khanh bước vào Văn Học Hải Ngoại bằng một phong cách riêng: ngắn gọn, trong sáng, giản dị, vừa hiện thực vừa lãng mạn, đậm đà nhân bản và chan chứa tình người, hình thức diễn tả thiên về văn đối thoại, nội dung ghi lại những cảnh đời Việt Nam khổ đau trước vận nước điêu linh. Tập truyện ngắn này được Tiến sĩ Nguyễn Đình Tuyến dành 12 trang nhận định và trích dẫn đăng trong quyển sách phê bình văn học của ông.

   Trong 3 tập truyện ngắn, phần lớn các nhân vật chính đều là phụ nữ giàu lòng nhân ái, cao thượng, chấp nhận mọi thua thiệt, sẵn sàng hy sinh cho hạnh phúc của người khác, chính vì thế mà người đọc không cầm được nước mắt khi đọc truyện Ái Khanh.

   - Về thơ: với những vần thơ nhẹ nhàng, sâu lắng, nặng trĩu mối u hoài. Có 16 bài được sáng tác tại Mỹ.

   Bài “Mưa Riêng Một Cõi” dài 6 khổ, xin trích 2 khổ cuối sau đây:

 

      Có nhiều lúc muốn níu

      Một nhánh cây giữa đường

      Để hái một giọt sương

      Tưởng thầm là giọt lệ.

 

      Tại sao tôi buồn  thế!

      Hỡi mưa ngoài sân bay

      Chẳng hạt nào vào mắt

      Tại sao mắt tôi cay?

                            Ái Khanh

 

- Về báo chí: Cùng với phu quân là anh Đỗ Xuân Hùng hoạt động bền bỉ liên tục trên 15 năm. Chị là một vị chủ bút thận trọng trong hình thức lẫn nội dung bài vở, đã tỏ ra dũng cảm trong chức năng làm báo, dám đăng những bài viết bênh vực kẻ bị hàm oan, bảo vệ kẻ yếu.

 

- Về gia đình, xã hội và cộng đồng:

   Là một tấm gương sáng về đạo làm dâu, làm vợ, làm mẹ trong gia đình.

   Là một thuyền nhân can đảm vượt biển đi tìm tự do, và khi đến Mỹ đã làm việc cật lực để lo cho hạnh phúc gia đình.

   Là một phụ nữ dấn thân, tích cực tham gia mọi sinh hoạt cộng đồng cũng là một mạnh thường quân hào phóng; từng nhận lãnh nhiều chức vụ quan trọng.  

   Là một con người dũng cảm, cần cù, đầy lòng hy sinh, nhân ái, sống hiền hòa, vui vẻ, nhiệt tình với tất cả mọi người.

   Là một phụ nữ có thân hình nhỏ nhắn nhưng lại có một nghị lực mạnh mẽ, một sức làm việc phi thường ít ai kham nỗi, dám đảm nhận nhiều công việc trong cùng một lúc và thường hoàn thành xuất sắc. 

 

   Dù hôm nay nhà văn Ái Khanh không còn nữa, nhưng tinh thần phục vụ và sự cống hiến của chị vẫn còn đó trong các lãnh vực văn chương, báo chí và sinh hoạt cộng đồng người Việt hải ngoại thật phong phú, tuyệt vời.

   Bài viết này như một nén tâm hương xin được đốt lên trong “Đêm Tưởng niệm Cố Nữ Văn sĩ Ái Khanh” do 5 Hội Đoàn tại Orlando phối hợp tổ chức nhân thất Thứ Bảy, trước ngày Làm Tuần 49 Ngày kể từ ngày chị mất, để tỏ lòng thương tiếc một văn tài đang độ sung mãn đã ra đi quá sớm:

      Văn nhân có khác chi danh tướng?

      Chẳng hứa nhân gian sống bạc đầu.**

    Vinh Hồ

   

 

 

 

 

Vinh Hồ

12/11/2008

* Bài này đã được Nữ thi sĩ Tố Anh đọc trong “Đêm Tưởng niệm Cố Nữ Văn sĩ Ái Khanh” 28/11/2008 tại Hội Quán Cựu Chiến Binh Hoa Kỳ Orlando.

 

** Mượn ý hai câu thơ cổ:

      Giai nhân tự cổ như danh tướng

      Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu